Không cần nhập dây chuyền 20 triệu USD, chỉ tận dụng dây chuyền sản xuất lốp ô tô sẵn có, các kỹ sư Việt Nam đã làm chủ được công nghệ chế tạo lốp máy bay không săm – một lĩnh vực chưa từng có tiền lệ trong nước.

Trong lịch sử ngành công nghiệp cao su Việt Nam, Công ty Cổ phần Cao su Sao Vàng (SRC) là cái tên ra đời sớm nhất. Thành lập ngày 23/5/1960, trải qua hơn 60 năm, SRC không chỉ khẳng định vị thế trong sản xuất săm lốp ô tô, xe máy, xe đạp mà còn ghi dấu ấn đặc biệt ở một lĩnh vực tưởng chừng vượt xa năng lực doanh nghiệp trong nước: lốp máy bay .

Ngay từ những năm 1990, SRC đã bắt đầu cung cấp lốp máy bay cho quốc phòng. Các sản phẩm ban đầu phục vụ máy bay dân dụng TU-134 và máy bay quân sự MIG-21, nhưng tất cả đều là lốp có săm truyền thống . Đây là bước khởi đầu quan trọng, nhưng chưa phải là đỉnh cao công nghệ.

Bước ngoặt thực sự đến từ yêu cầu của Quân chủng Phòng không – Không quân: cần lốp không săm cho máy bay huấn luyện L-39. Loại lốp này có ưu điểm vượt trội về độ kín khí, an toàn và tuổi thọ, nhưng công nghệ chế tạo phức tạp hơn nhiều.

Theo Đại tá, TS Nguyễn Hữu Đoàn – chủ nhiệm dự án, chưa có bất kỳ đơn vị nào trong nước nghiên cứu lĩnh vực này, và cũng không có đối tác nước ngoài nào sẵn sàng đầu tư hoặc chuyển giao công nghệ . Ước tính nếu nhập dây chuyền và nhận chuyển giao từ nước ngoài, chi phí lên tới 20 triệu USD .

SRC và Viện Kỹ thuật Quân sự Phòng không – Không quân đã chọn con đường khác: tận dụng dây chuyền sản xuất lốp ô tô hiện có, chỉ đầu tư thêm 5-10% thiết bị chuyên dụng như trống thành hình, khuôn lốp, màng lưu hóa . Đây là điểm sáng tạo cốt lõi giúp tiết kiệm hàng chục triệu USD.

Thách thức lớn nhất của lốp không săm là độ kín khí. Nhóm nghiên cứu đã chọn cao su halobutyl (chlorobutyl và bromobutyl) làm lớp lót bên trong. Loại cao su này có độ kín khí cao gấp 9-13 lần so với cao su thiên nhiên hoặc SBR thông thường .

Công thức tối ưu được xác định gồm 60% cao su thiên nhiên Việt Nam kết hợp với cao su halobutyl nhập khẩu. Mẫu hỗn hợp E (50 phần chlorobutyl, 50 phần cao su thiên nhiên) cho thời gian an toàn công nghệ tốt nhất – 28,3 phút ở 125°C, phù hợp cho sản xuất .

Sản phẩm hoàn thiện đạt độ giảm áp suất chỉ khoảng 2,4% trong 24 giờ, tương đương sản phẩm Nga cùng loại. Lốp được sản xuất theo tiêu chuẩn quân sự TCQS1638:2009/PK-KQ .

Cột mốc tháng 3/2012 Sau quá trình nghiên cứu và thử nghiệm, tháng 3/2012, lốp máy bay không săm cho L-39 chính thức được đưa vào sử dụng trong Quân đội . Sản phẩm được triển khai tại Trung đoàn 910, Trường Sĩ quan Không quân (Nha Trang) .

Giá thành là lợi thế cạnh tranh trực tiếp: lốp SRC có giá chỉ bằng 70% sản phẩm nhập ngoại với chất lượng tương đương .

Năm 2016, công trình lốp máy bay không săm giành giải Nhất Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật toàn quốc lần thứ 13 – một trong 6 công trình xuất sắc nhất . Trước đó, SRC cũng đã nhận Giải Sáng tạo Khoa học Công nghệ VIFOTEC cho đề tài nghiên cứu sản xuất săm lốp máy bay phục vụ quốc phòng .

Thành công với L-39 mở ra khả năng mở rộng sang các dòng máy bay khác như Su-22, Su-27, Su-30 . Quan trọng hơn, nó chứng minh rằng doanh nghiệp Việt Nam có thể làm chủ những công nghệ cao trong lĩnh vực quốc phòng mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào chuyển giao nước ngoài.

Từ một nhà máy đắp vá săm lốp ô tô những năm 1960, SRC đã vươn lên trở thành doanh nghiệp duy nhất tại Việt Nam chế tạo được lốp máy bay không săm – một câu chuyện tự lực công nghệ đáng ghi nhận.

Điều đáng tự hào là trong khi Thái Lan — nước xuất khẩu cao su lớn nhất thế giới — và Indonesia — cường quốc cao su số 2 với cả công nghiệp máy bay PTDI — vẫn phải nhập lốp máy bay, thì Việt Nam lại là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á tự chế tạo được loại sản phẩm này.