Một tuyến đường sắt dài khoảng 1.541 km, tốc độ thiết kế 350 km/h, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 1,7 triệu tỷ đồng. Nhưng câu chuyện đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam còn nằm ở những thứ phải chuẩn bị trước khi đoàn tàu đầu tiên chạy: công nghệ, thiết bị, nhà máy và hàng trăm nghìn nhân lực.
Viettel, Hòa Phát, THACO đã được nhắc tên trong quá trình chuẩn bị. Câu hỏi tiếp theo là các doanh nghiệp trong nước sẽ tham gia đến đâu, và Việt Nam có thể làm chủ những phần nào của hệ thống này?
🚄 Một tuyến đường, nhiều bài toán phải giải cùng lúc
Dự án dự kiến khởi công tháng 12/2027 và cơ bản hoàn thành năm 2035. Đi cùng lịch trình ấy là nhu cầu lớn về năng lực xây dựng, sản xuất, vận hành và bảo trì.
Theo thông tin trong bài nguồn, đầu tháng 4/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 98 để triển khai Nghị quyết 265/2025/QH15 của Quốc hội. Dự án được chia thành 17 dự án độc lập, đồng thời áp dụng 19 chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ, huy động nguồn lực, phân cấp đầu tư, đào tạo nhân lực và phát triển công nghiệp đường sắt.
Như vậy, việc chuẩn bị không chỉ xoay quanh công trường. Một phần công việc nằm ở cơ chế triển khai; phần khác là xây dựng năng lực để doanh nghiệp và người lao động trong nước có thể tham gia.
🏭 Viettel, Hòa Phát, THACO đang ở bước nào?
Bộ Xây dựng đã huy động các đơn vị nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp, hội khoa học kỹ thuật và chuyên gia trong, ngoài ngành cùng tham gia chuẩn bị.
Trong số đó có Viettel, Viện Công nghệ thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, cùng các doanh nghiệp tư nhân như Hòa Phát và THACO. Theo bài nguồn, các đơn vị này đều sẵn sàng tham gia.
Tuy nhiên, thông tin được cung cấp chưa nêu cụ thể từng doanh nghiệp sẽ đảm nhiệm hạng mục nào, giá trị công việc bao nhiêu hay phạm vi chuyển giao công nghệ ra sao. Sự hiện diện trong quá trình chuẩn bị vì thế chưa đồng nghĩa với việc đã được giao hợp đồng.
Điểm đáng chú ý là định hướng đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình nội địa hóa và công nghiệp hóa công nghệ đường sắt.
🔧 Muốn làm chủ công nghệ, ai sẽ làm phần việc nào?
Ngày 30/4/2026, Thủ tướng ban hành Quyết định 21/2026/QĐ-TTg về danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Ngày 6/5/2026, Quyết định 808/QĐ-TTg tiếp tục giao nhiệm vụ phát triển các công nghệ này.
Theo ông Lê Văn Dương, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng thuộc Bộ Xây dựng, Bộ đã được giao những nhiệm vụ cụ thể để thúc đẩy công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt.
Cách phối hợp được xác định theo mô hình “3 nhà”:
- Nhà nước điều phối, xây dựng cơ chế và đặt hàng.
- Viện nghiên cứu, trường đại học nghiên cứu, đào tạo và xác thực công nghệ.
- Doanh nghiệp triển khai, sản xuất và đưa công nghệ vào thực tiễn.
Từ định hướng đến sản phẩm thực tế vẫn còn những câu hỏi cần được trả lời: công nghệ nào sẽ được ưu tiên, doanh nghiệp nào đủ năng lực tiếp nhận, và kết quả nội địa hóa sẽ được thể hiện ở những thiết bị, hệ thống cụ thể nào?
👷 Công nghệ cần người làm và nhu cầu lên tới 254.400 người
Theo Bộ Xây dựng, tổng nhu cầu nhân lực của dự án đến năm 2035 dự kiến khoảng 254.400 người. Riêng giai đoạn 2025 - 2030 cần khoảng 73.600 người.
Về đào tạo, Việt Nam dự kiến phải chuẩn bị ít nhất 35.000 nhân lực trong giai đoạn 2025–2030 và tối thiểu 70.000 người trong giai đoạn 2031 - 2035.
Lực lượng này phục vụ nhiều công việc, từ thi công đến công nghệ, vận hành, bảo trì và phát triển công nghiệp đường sắt. Nhu cầu nhân lực tổng thể và số người cần đào tạo là hai chỉ tiêu khác nhau.
Một số hoạt động chuẩn bị đã bắt đầu. Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã đào tạo 76 sinh viên chuyên ngành đường sắt tốc độ cao.
Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam (VNR) cũng phối hợp với Học viện Đường sắt Liễu Châu và Học viện Đường sắt Côn Minh của Trung Quốc tổ chức sáu khóa đào tạo, với khoảng 180 học viên, phục vụ các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao.
VNR đồng thời mở rộng hợp tác với các trường đại học tại Trung Quốc, Hàn Quốc để đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành; phối hợp với Tổng công ty Đường sắt Hàn Quốc (Korail) xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển nhân lực. Khoảng 650 nhân lực dự kiến được đào tạo để phục vụ các gói thầu EPC.
📌 Sau dự án, năng lực nào sẽ ở lại?
Hơn 1,7 triệu tỷ đồng là tổng mức đầu tư sơ bộ của toàn dự án, không phải giá trị hợp đồng dành riêng cho các doanh nghiệp được nhắc tên.
Cơ hội tham gia đã được mở ra, nhưng phần việc cụ thể và mức độ làm chủ công nghệ vẫn cần được làm rõ trong các bước triển khai tiếp theo.
Bởi đến năm 2035, điều đáng chờ đợi còn là những gì Việt Nam có thể tự thiết kế, sản xuất, vận hành và bảo trì. Một tuyến đường hoàn thành sẽ tạo ra kết nối mới; năng lực công nghiệp hình thành từ quá trình ấy sẽ quyết định doanh nghiệp trong nước đi tiếp được bao xa.
