Ngay khi Trump đáp Bắc Kinh tối 13-5 bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc, nhật báo Mỹ The New York Times đã đăng bài xã luận khẳng định chính sách Trung Quốc của Trump đã làm yếu nước Mỹ.
Bài xã luận xuất sắc này không phải do tác giả nào viết mà do ban biên tập của báo viết, nguyên văn như sau:
------------------------
Chính sách Trung Quốc của Trump đã làm suy yếu nước Mỹ
Các hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ - Trung Quốc có thể thay đổi thế giới. Chuyến đi năm 1972 của Tổng thống Richard Nixon tới Bắc Kinh đã mang lại cho Hoa Kỳ lợi thế trước Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh. Chuyến thăm Hoa Kỳ năm 1997 của Chủ tịch Giang Trạch Dân đã tạo điều kiện cho Trung Quốc gia nhập nền kinh tế toàn cầu và đẩy nhanh sự trỗi dậy của quốc gia này. Hội nghị thượng đỉnh bắt đầu vào thứ Năm 14-5 tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra vào một thời điểm quan trọng khác trong mối quan hệ giữa hai nước.
Khi ông Trump lần đầu đắc cử tổng thống cách đây một thập kỷ, ông đã xác định đúng Trung Quốc là mối đe dọa đối với các lợi ích của Mỹ và chỉ trích sự ngây thơ của các đời Tổng thống Hoa Kỳ trước đây. Tuy nhiên, trong cả hai nhiệm kỳ tại vị, Trump đã làm suy yếu Hoa Kỳ so với Trung Quốc. Những thiệt hại là đặc biệt nghiêm trọng trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Các biện pháp thuế quan thất bại của Trump là ví dụ điển hình, khởi nguồn cho một chuỗi các sự kiện đáng thất vọng. Thuế quan đã chứng minh sự kém hiệu quả trong việc đe dọa Trung Quốc ngay cả trước khi Tòa án Tối cao phán quyết một số trong đó là bất hợp pháp. Đáp lại, Trung Quốc đã hạn chế Hoa Kỳ tiếp cận các kim loại đất hiếm có giá trị và thực tế cho thấy rằng họ có bao nhiêu đòn bẩy. Để giành lại quyền tiếp cận các khoáng sản này, ông Trump đã đồng ý cho phép Trung Quốc mua các loại chất bán dẫn tiên tiến của Mỹ vốn là nền tảng cho trí tuệ nhân tạo.
Ông cũng đã làm suy giảm các công cụ quyền lực của Mỹ vốn từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong việc kiềm chế các đối thủ nước ngoài. Ông đã làm rạn nứt mối quan hệ với các đối tác có thể giúp đối phó với Trung Quốc, bao gồm Nhật Bản, Úc, Ấn Độ, Liên minh Châu Âu và Canada. Ông đã cắt giảm kinh phí cho nghiên cứu khoa học, làm giảm sức mạnh của Mỹ trong các lĩnh vực AI, năng lượng xanh và các lĩnh vực khác.
Trump đến Bắc Kinh mà không có hào quang sức mạnh mà ông hằng kỳ vọng. Cuộc chiến của ông ở Iran đã gây tổn hại cho nền kinh tế Mỹ, và theo báo cáo, ông có kế hoạch vận động ông Tập mua thêm hàng hóa Mỹ, trong lĩnh vực nông nghiệp và các lĩnh vực khác. Đổi lại, ông Tập muốn Mỹ giảm bớt sự ủng hộ dành cho Đài Loan và được tiếp cận nhiều hơn nữa với chất bán dẫn của Mỹ. Bất kỳ sự đánh đổi nào trong số này cũng đều là một thỏa thuận tồi tệ đối với Hoa Kỳ.
Ông Trump và các trợ lý nên nhận ra rằng ông Tập cũng có những vấn đề của riêng mình, bắt đầu từ những người hàng xóm châu Á đang cảnh giác, sự suy thoái bất động sản, thị trường việc làm gây thất vọng và sự sụt giảm dân số. Kết quả an toàn nhất từ hội nghị thượng đỉnh sẽ là các thỏa thuận hẹp về các lợi ích chung, chẳng hạn như hạn chế AI để ngăn chặn việc phát triển vũ khí sinh học. Hai nước cũng nên cố gắng ổn định mối quan hệ và đảm bảo rằng các kênh liên lạc quân sự song phương được tiếp tục. Một thỏa thuận hạn chế theo hướng này sẽ giúp Hoa Kỳ có thêm thời gian để khắc phục một số thiệt hại do ông Trump gây ra và bắt đầu xây dựng lại cho cuộc cạnh tranh lâu dài phía trước.
Chính sách với Trung Quốc là một lĩnh vực hiếm hoi mà ông Trump đã làm thay đổi sự đồng thuận trong cả Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ. Trong chiến dịch tranh cử năm 2016, ông lập luận rằng Trung Quốc đã khai thác Hoa Kỳ và các nhà lãnh đạo Mỹ cần phải cứng rắn hơn. Sau khi nhậm chức, Trump đã áp đặt các mức thuế có mục tiêu lên chất bán dẫn, thép, điện tử, máy móc công nghiệp và các sản phẩm khác. Chính quyền Biden phần lớn đã duy trì hoặc mở rộng các mức thuế đó, đồng thời tăng cường các liên minh ở châu Á để kiềm chế sự hung hăng của Trung Quốc. Trong một thời gian, Trump dường như đã khởi xướng một kỷ nguyên lưỡng đảng về chính trị thực dụng (realpolitik) đối với một quốc gia tìm cách làm giảm quyền lực của Mỹ.
Tuy nhiên, như thường lệ, Trump cho thấy rất ít kỷ luật chiến lược, và ông ưu tiên các lợi ích cá nhân và chính trị của mình hơn lợi ích quốc gia. Trước khi nhiệm kỳ đầu tiên kết thúc, ông đã bắt đầu từ bỏ sự quan tâm rõ ràng của mình đối với Trung Quốc. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông thậm chí còn trở nên nhượng bộ hơn.
Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền Trump không còn sử dụng cụm từ “cạnh tranh cường quốc” để mô tả mối quan hệ với Trung Quốc, như Ryan Hass từ Viện Brookings đã lưu ý. Thay vào đó, ông Trump dường như bị cám dỗ để cho phép Trung Quốc thống trị châu Á, trong khi Hoa Kỳ tập trung vào Mỹ Latinh và Trung Đông. Evan Medeiros đã viết cho Hội đồng Các vấn đề Toàn cầu Chicago: “Cứ như thể Tổng thống đã quyết định rằng Hoa Kỳ hiện bằng lòng chạy song hành cùng Trung Quốc thay vì làm chậm nó lại hoặc chạy nhanh hơn”.
Các mức thuế trong nhiệm kỳ thứ hai là điển hình cho những thất bại của Trump. Chúng được áp dụng cho hầu hết thế giới, bao gồm cả các đồng minh của Mỹ, và ông đã áp đặt chúng một cách tùy tiện và bất hợp pháp. Viện Lowy, một viện nghiên cứu của Úc, gần đây đã kết luận: “Hoa Kỳ đang mất dần vị thế ở Châu Á”. Trong vài tháng qua, cuộc chiến ở Iran đã tiếp tục xu hướng này. Một số quốc gia vốn còn hoài nghi Trung Quốc cũng đã quay sang Bắc Kinh để tìm kiếm sự giúp đỡ trong việc tiếp cận năng lượng. Và việc Mỹ không thể đánh bại quân đội nhỏ hơn nhiều của Iran đã đặt ra những câu hỏi về việc liệu họ có thể giúp bảo vệ Đài Loan trước một cuộc xâm lược của Trung Quốc hay không.
Rủi ro lớn nhất của hội nghị thượng đỉnh tuần này là Trump sẽ đánh đổi những lợi ích ngắn hạn của Mỹ, chẳng hạn như xuất khẩu thêm đậu nành và các hàng hóa nông nghiệp khác, để lấy những lợi thế dài hạn của Trung Quốc. Ông Tập, như một phần trong nỗ lực thống nhất Đài Loan với Trung Quốc đại lục, có thể yêu cầu Hoa Kỳ phản đối rõ ràng nền độc lập của Đài Loan hoặc trì hoãn việc bán vũ khí cho hòn đảo này. Cả hai động thái này đều sẽ là một sai lầm. Trump đã báo hiệu một sự thiếu quan tâm đáng lo ngại đối với tương lai của Đài Loan như một đồng minh dân chủ và đối tác kinh tế.
Chất bán dẫn là một lĩnh vực đáng quan tâm liên quan. Đài Loan sản xuất nhiều loại chất bán dẫn mà các công ty Mỹ sử dụng. Về phần mình, Trung Quốc vẫn tụt hậu đáng kể so với Hoa Kỳ trong cuộc đua phát triển AI tiên tiến nhất. Chính quyền Biden xứng đáng được ghi nhận vì đã tạo ra khoảng cách đó do họ từ chối cho phép các công ty Mỹ bán dòng chất bán dẫn tiên tiến nhất cho Trung Quốc. Ông Trump đã tỏ ra yếu thế hơn trong vấn đề này.
Ông Tập rất muốn các hạn chế được gỡ bỏ, và ông Trump đã bắt đầu nới lỏng chúng. Trung Quốc hiện đã được phép mua chip H200 cao cấp của Nvidia, nhưng vẫn bị chặn mua dòng chip hàng đầu của công ty này, được gọi là Blackwell. Nếu Trump dỡ bỏ hạn chế đó, ông sẽ trao cho ông Tập một chiến thắng khổng lồ.
Cuộc cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc có ý nghĩa quan trọng đối với toàn thế giới. Trung Quốc muốn thống trị châu Á và mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Hy vọng tốt nhất để Hoa Kỳ giành chiến thắng trong cuộc cạnh tranh này là bác bỏ cách tiếp cận quản trị và ngoại giao hỗn loạn, vì lợi ích cá nhân của Trump. Về lâu dài, Hoa Kỳ nên áp dụng một phiên bản của chiến lược đã chiếm ưu thế. Nó bao gồm các liên minh để xây dựng lại các hệ thống thương mại và an ninh quốc tế cho thế giới ngày nay. Việc thực hiện điều đó sẽ mất thời gian. Tại Bắc Kinh tuần này, Trump không nên làm cho nhiệm vụ đó trở nên khó khăn hơn bằng cách trao thêm cho Trung Quốc những chiến thắng.
Link gốc: https://www.nytimes.com/.../trump-arrives-china-xi...
-------------
Người Dịch: Nguyễn Trường Uy
