4 tháng đầu năm 2023, kinh tế nước ta tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức do ảnh hưởng từ đà tăng trưởng chậm lại của các nền kinh tế lớn như Mỹ, EU, Anh... Đầu tư quốc tế, cũng như hoạt động thương mại đã có dấu hiệu tăng trưởng chậm lại (trong tháng 3 chỉ số thương mại toàn cầu đã giảm xuống chỉ còn 92,2 điểm) dẫn đến tổng cầu giảm, nhu cầu từ các thị trường xuất khẩu lớn giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế, sản xuất và hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Thông tin từ Bộ Công Thương cho biết, sản xuất công nghiệp 4 tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) giảm 1,8% so với cùng kỳ (cùng kỳ tăng 7,8%). Trong đó, mảng công nghiệp chế biến, chế tạo thường xuyên đóng vai trò là động lực tăng trưởng của nền kinh tế, giảm 2,1% so với cùng kỳ năm 2022 (cùng kỳ năm 2022 tăng 8,5%).
Chỉ số sản xuất công nghiệp giảm ở 11 địa phương trong cả nước, trong đó có các địa phương là trung tâm sản xuất trọng điểm của cả nước. Sản xuất công nghiệp giảm cũng dẫn đến xuất khẩu 4 tháng ước đạt 107,16 tỷ USD, giảm 13% so với cùng kỳ (cùng kỳ tăng 17,1%). Nhập khẩu ước đạt 99,6 tỷ USD, giảm 17,7% so với cùng kỳ (cùng kỳ năm trước tăng 16,27%).
Trong đó, khu vực khai khoáng giảm mạnh 14,3%; giảm 13,9% ở nhóm công nghiệp chế biến chế tạo; giảm 6,8% ở nhóm nông lâm sản. Xuất khẩu sang hầu hết các thị trường chính đều giảm như Hoa Kỳ giảm 21,6%; EU giảm 10,8%; Hàn Quốc giảm 69,6%; Trung Quốc giảm 13,1%...
Mặc dù chịu tác động của những diễn biến bất lợi trên toàn cầu, tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu đều giảm so với cùng kỳ, nhưng tính chung 4 tháng đầu năm 2023, nền kinh tế vẫn xuất siêu 7,55 tỷ USD, cán cân thanh toán khá ổn định, tỷ giá hối đoái và các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô khác của nền kinh tế cũng ở mức ổn định. Thị trường trong nước vẫn xuất hiện nhiều điểm sáng, với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 4 tháng đầu năm tăng 12,8% so với cùng kỳ.
Nhìn chung, không có biến động bất thường nào xảy ra đối với thị trường các mặt hàng thiết yếu. Mặc dù chịu ảnh hưởng của các yếu tố như giá cả hàng hóa trên thị trường thế giới, dịch bệnh, mùa vụ... nhưng về cơ bản cung cầu hàng hóa được đảm bảo, giá cả vẫn tăng giảm đan xen nhau.
Giải thích về sự sụt giảm trong sản xuất công nghiệp và xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết các nền kinh tế đối tác xuất khẩu lớn của Việt Nam như Hoa Kỳ và EU đã giảm chi phí mua hàng đối với các sản phẩm bình dân và xa xỉ, dẫn đến sản lượng hàng hóa xuất nhập khẩu giảm, trong khi sản xuất công nghiệp trong nước chủ yếu hướng vào xuất khẩu, phụ thuộc lớn vào thị trường thế giới do sản xuất trong nước vượt nhu cầu của người tiêu dùng nội địa, riêng đối với các ngành như dệt may, da - giày, điện tử... chỉ cung cấp được 10% sản lượng cho nhu cầu trong nước, 90% còn lại dành cho xuất khẩu.
Bên cạnh lượng giảm, so với cùng kỳ, giá xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản (cà phê, hồ tiêu, nhân điều, cao su...) đều giảm; giá xuất khẩu dầu thô, sản phẩm dầu mỏ, quặng, phân bón, sắt thép cũng giảm đáng kể gây ảnh hưởng đến tốc độ tăng giá trị sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng nói chung.
Đặc biệt, việc Trung Quốc mở cửa trở lại cũng tạo áp lực cạnh tranh mạnh mẽ đối với các mặt hàng xuất khẩu cùng loại của Việt Nam. Trong khi đó, DN nước ta vẫn gặp nhiều khó khăn do đơn hàng nước ngoài sụt giảm, sức mua thị trường trong nước thấp, chi phí đầu vào cao, khó tiếp cận tín dụng…
Có thể thấy, đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, sự sụt giảm sức cầu thị trường toàn cầu đã ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng của Việt Nam, nhất là đối với công nghiệp chế biến, chế tạo phục vụ xuất khẩu - ngành sản xuất đóng vai trò then chốt trong GDP của nước ta.
