Mỗi tháng, mỗi quý, mỗi năm lại xuất hiện những tiêu đề như “Tiền gửi người dân lập kỷ lục”, “Dư nợ tín dụng đạt mức cao nhất lịch sử” hay “Tổng tài sản ngân hàng lập đỉnh mới”, nhiều người dễ nghĩ rằng đang có một vấn đề gì đặc biệt. Thực tế, với nhiều chỉ số kinh tế lập kỷ lục mới lại là ... một điều quá bình thường. (Nhất là với một nền kinh tế vẫn đang non trẻ như Việt Vam)
Lý do rất đơn giản nền kinh tế có xu hướng mở rộng theo thời gian. Dân số đang tăng, thu nhập tăng, giá cả tăng (lạm phát), quy mô doanh nghiệp lớn hơn và lượng tiền trong nền kinh tế cũng tăng. Vì vậy, các chỉ tiêu được đo bằng giá trị tuyệt đối thường sẽ liên tục thiết lập mức cao nhất lịch sử.
Hãy hình dung một đứa trẻ 5 tuổi đang lớn. Mỗi năm nó sẽ lại đạt “chiều cao kỷ lục” của chính mình.
Điều đó không có nghĩa năm nào cũng có bất thường hay điều kì diệu gì xảy ra với đứa trẻ, mà đơn giản là nó vẫn đang trong quá trình phát triển tự nhiên. Nhiều nền kinh tế như Việt Nam cũng như vậy.
Như tiền gửi ngân hàng. Nếu một bài báo viết “Tiền gửi của người dân đạt mức kỷ lục”, điều này tự nó không nói lên rằng người dân đang ồ ạt mang tiền đi gửi vì lo ngại hay vì kinh tế bất ổn. Trong một nền kinh tế tăng trưởng, tổng tiền gửi gần như luôn có xu hướng tăng theo nhiều cách và vì thế thường xuyên lập kỷ lục mới dù kinh tế có khó khăn hay thuận lợi.
Ví dụ giống đứa trẻ 5 tuổi kia, dù một năm tới gia đình giảm bớt khẩu phần ăn đi 20% thì nó vẫn sẽ cao hơn năm trước ... và như thế gia đình đang đạt được trạng thái tiết kiệm chi phí nhưng vẫn tăng hiệu quả công việc không?
Thậm chí, trong hệ thống ngân hàng, tiền gửi không nhất thiết chỉ có thể tăng nhờ ngân hàng “huy động” được nhiều hơn từ bên ngoài. Khi ngân hàng cấp một khoản vay, số tiền giải ngân thường được ghi có vào tài khoản tiền gửi của khách hàng. Đơn giản làcho vay và tiền gửi cùng tăng đồng thời.
(Điều này bên Phú Đặng có một bài lý giải ngay vì sao có thể cho vay nhiều hơn huy động, mở rộng từ bài chênh lệch mà mình đã viết, và mới đầy Hedge Academy cũng có 1 bài lý giải sâu hơn)
Do đó, khi đọc các con số “kỷ lục”, điều quan trọng không phải là bản thân từ “kỷ lục”, mà là các vấn đề phía sau:
Chỉ số đó tăng nhanh hay chậm hơn xu hướng dài hạn?
-
Tăng nhanh hơn hay chậm hơn quy mô nền kinh tế
-
Nếu điều chỉnh theo lạm phát, mức tăng thực sự là bao nhiêu ? Bởi vì có những chỉ số sẽ luôn tăng theo lạm phát, đó vốn cũng là những việc bình thường.
Nói chung là không cần quá đáng quan tâm tới những tiêu đề “Kỉ lục triệu tỉ đồng” mà xem chỉ số đó có đang lệch khỏi quỹ đạo phát triển bình thường hay không mà thôi.
Quay lại ví dụ về đứa trẻ 5 tuổi
Nếu đứa trẻ tiếp tục đạt các kỉ lục chiều cao thì không có gì ấn tượng, tuy nhiên nếu:
-
Chiều cao trung bình của trẻ 5 tuổi là 110 cm, mà thằng bé đất tới 130 cm tức là sự tăng vượt một mốc phổ thông thì nó xứng đáng được quan tâm hơn,
-
Nếu cân nặng của nó không hề thay đổi trong khi nó tăng chiều cao nhanh ... tức là sự mất cân đối thì đáng quan tâm hơn
Đại loại vậy.
