Họ bán gia sản, gom đủ 130-440K USD cho chuyến chu du thế giới 15 năm. Sáng qua, họ chỉ có 7 tiếng để rời tàu ở Campuchia, kết thúc giấc mơ an nhàn lúc tuổi hưu trong “tan nát và không nơi nương thân”.
Giống hệt vụ gym, trung tâm ngoại ngữ đóng hay kỳ nghỉ suốt đời ở xứ mình: mòn mỏi, ki bo đóng tiền dài hạn, để rồi mất trắng sau một đêm.
Phô mai chỉ để bẫy chuột, và bẫy ở mọi nơi!
7 giờ sáng 28-10 - theo giờ Campuchia, Kathy Villalba, CEO của hãng tàu Villa Vie Residence từ Florida ra “tối hậu thư”: Toàn bộ 203 cư dân trên tàu Villa Vie Odyssey đang neo đậu ở cảng Sihanoukville phải rời tàu trước 14 giờ cùng ngày. Hầu hết cư dân trên tàu đều là những ông bà cụ về hưu, phần lớn từ Mỹ và Úc, đã bán nhà, hay vét sạch tài khoản tiết kiệm để đóng 130.000-440.000 USD để thuê hoặc sở hữu cabin trên tàu. Họ đinh ninh là sẽ có cuộc sống hưởng thụ cuộc chu du khắp thế giới rất nhiều năm. Hợp đồng bán đến 15 năm, tức khi nhắm mắt xuôi tai. Nhưng giờ, họ chỉ có 7 tiếng để thu xếp hành lý, vật dụng để rời tàu.
Trước đó một ngày, Villalba và dàn lãnh đạo hãng tàu đã thất bại trong đàm phán với nhà đầu tư bơm tiền cứu vãn tương lai con tàu. Trước đó, họ vịn lý do giá dầu tăng từ 1.800 USD lên mức 6.000 - 8.000 USD/tháng cho mỗi cabin (tăng hơn 3-4 lần), khiến doanh nghiệp cạn kiệt dòng tiền và gánh khoản lỗ lên tới 3 triệu USD mỗi tháng. Khách được yêu cầu trả thêm tiền, nhưng hầu hết từ chối. Lệnh trục xuất khách được đưa ra gấp gáp, nhưng hãng tàu vẫn hy vọng vào “một cục tiền từ trên trời rơi xuống” để tái cấu trúc lúc này.
Cú trục xuất từ tàu xuống bờ giống như cú “lên bờ xuống ruộng” của hơn 500.000 hội viên chuỗi phòng tập California Fitness & Yoga (CFY) vất vưởng những ngày qua. Có người đã đóng tiền từ ngày chuỗi này mở năm 2007, mua các gói VIP, thẻ trọn đời từ vài chục, đến hàng trăm triệu và cả tỷ đồng. Có người mới gia hạn hôm trước, hôm sau mới biết chuỗi đóng gần hết phòng tập… Khi dòng tiền gãy đổ vì hợp đồng mới ít hơn và gặp cạnh tranh của các chuỗi gym khác, nửa triệu hội viên giống như những cụ ông cụ bà bất lực bị quẳng ra đường, có nguy cơ mất trắng số tiền đã đầu tư cho tài sản sức khỏe.
Hôm 19-10, Dane Fort - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch CFY Việt Nam – đã thừa nhận sai lầm trong chiến lược và vận hành, chắp tay xin lỗi và mong hội viên cho thêm một cơ hội, và xin thêm 30 ngày để cứu vãn. 10 ngày đã trôi qua, đồng hồ tích tắt như bom nổ chậm.
Những mô hình giống như ponzi, lấy tiền kẻ sau bù người trước hoặc lấy mỡ nó rán chín này – đã phổ biến từ rất lâu và cũng sập từ lâu tại Việt Nam.
• Đó là mô hình sở hữu kỳ nghỉ (time share) bùng lên vài tháng trước với những nạn nhân mất vài trăm triệu đến vài tỷ ở các dự án Alma, Cocobay Đà Nẵng hay LiV Vacation…
• Đó cũng là mô hình giáo dục trả trước ở các trường tư thục hay trung tâm ngoại ngữ, khi phụ huynh đóng học phí nhiều năm với chiết giảm rất lớn hoặc “học phí 0 đồng” khi phụ huynh cho chủ mô hình giáo dục ponzi vay không lãi suất rất nhiều năm, kể từ khi con vào mẫu giáo đến khi tốt nghiệp cấp 3. Tiền thu được không dùng cho vận hành hay trả lương giáo viên, mà lập tức bị rút ra để bành trướng mở chi nhánh mới hoặc đem đi đầu tư trái ngành vào bất động sản và chứng khoán. Điển hình như sự vỡ lở của chuỗi Apax Leaders hay Trường Quốc tế Mỹ Việt Nam (AISVN). Sự lỡ làng, ngơ ngác và chệch hướng của bọn trẻ mới là điều đáng nói.
• Và cuối cùng là các mô hình dịch vụ và tiện ích dài hạn trong nhiều năm với các ngành làm đẹp, thể thao hay giải trí hoặc thuê văn phòng chung (co-working). Từ 1-2 năm, lên 10 năm, rồi trọn đời, với chiết khấu đến 50-70%.
Tại Việt Nam và nhiều nước trên thế giới, mô hình “bán lúa non” hay "bán thẻ trả trước" dài hạn là một vùng xám pháp lý nguy hiểm. Doanh nghiệp được phép thu trọn 100% tiền dịch vụ tương lai của khách hàng, nhưng chính quyền lại không bắt buộc họ phải ký quỹ bảo đảm tại ngân hàng. Thiếu cơ chế phòng ngừa hay giám sát, toàn bộ nguồn vốn huy động này thường bị đem đi đầu tư vô tội vạ hoặc đốt vào bộ máy vận hành cồng kềnh, hoặc nhà sáng lập cá mập hay “chúa tể loài lừa” ôm trọn và biến mất…
Khi có biến, mọi sự đã lỡ làng. Các cơ quan chức năng, hiệp hội bảo vệ người này người nọ, truyền thông và các chuyên gia xử lý khủng hoảng - và cả bài viết này - chỉ “giả mù sa mưa” mà thôi. Trái bóng trách nhiệm lúc này bị đá tứ tung.
Mà hay nhất vẫn cần tỉnh rụi, chân lý chỉ có một: Miếng phô mai chỉ nằm ở bẫy chuột!
