Tôi cá đời đang ép bạn hơn cả sandwich, nếu bạn đang 30-50 tuổi, và bạn thuộc về 1 thế hệ chông chênh, cũng như tôi.
Thế hệ Sandwich không phải là thế hệ yếu đuối, họ đang là chủ lực sản xuất, chủ lực tiêu dùng và chủ lực sinh ra các thế hệ tiếp theo. Họ là thế hệ chịu trách nhiệm nhiều nhất nhưng được chuẩn bị ít nhất, trong một môi trường dần khắc nghiệt nhất.
Thế hệ bánh mỳ kẹp" (Sandwich Generation) là thuật ngữ do nhà xã hội học người Mỹ Dorothy Miller đặt ra, chỉ nhóm người trung niên (40-50 tuổi) vừa phải chăm sóc bố mẹ già, vừa nuôi dạy con cái. Thế hệ này có xu hướng trẻ ra đến độ tuổi 30.
Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, có một nhóm người bước vào tuổi 30-40 mà không coi đó là cột mốc ổn định, mà là thời điểm bắt đầu lo sợ: lo cho cha mẹ già không có thu nhập, lo cho con cái trong một xã hội chi phí leo thang, và lo cho chính mình khi nhìn về tuổi già, sức khỏe, mỗi trường mà không thấy điểm tựa.
Họ đứng giữa nhiều áp lực cùng lúc:
- Thu nhập bấp bênh, chi phí gia tăng
- Tài sản tăng nhanh ngoài tầm với
- Một hệ thống an sinh chưa đủ bao phủ
- Một xã hội già hóa nhanh hơn tốc độ tích lũy
Khi “ở giữa” trở thành trạng thái sống thường trực
Khác với thế hệ trước, nhiều người trong thế hệ Sandwich không có lợi thế về tài sản, đất đai hay lương hưu hay ts kế thừa. Khác với thế hệ sau, họ cũng không có sự linh hoạt hoàn toàn về thời gian, năng lượng, công nghệ và rủi ro.
Họ là những người:
- Không dám nghỉ việc vì phía sau là cả một gia đình
- Không dám thất bại vì không có ai “đỡ”
- Không dám sinh thêm con vì biết rõ giới hạn tài chính của mình
- Và thậm chí, không dám ốm
Sự mệt mỏi của thế hệ này không ồn ào. Nó không biểu hiện bằng phản kháng, mà bằng trì hoãn: trì hoãn kết hôn, trì hoãn sinh con, trì hoãn ước mơ cá nhân. Đó không phải là ích kỷ, mà là phản xạ sinh tồn.
Chỉ cần nhìn tháp dân số Việt Nam năm 2024 là thấy vấn đề.
- Việt Nam hiện có khoảng 100,9 triệu dân.
- Gần 30% dân số nằm trong nhóm 30-50 tuổi chính là thế hệ Sandwich.
- Đây là lực lượng lao động trụ cột: tạo ra phần lớn GDP, đóng thuế, và nuôi toàn bộ hệ thống an sinh.
Nhưng nghịch lý nằm ở đây:
- 8 triệu người cao tuổi không có lương hưu hay trợ cấp.
- Tỷ lệ phụ thuộc đã lên tới 46,6%.
- Dân số trẻ giảm nhanh, đáy tháp dân số đang hẹp lại rõ rệt.
=> Nói thẳng: người đi làm ngày càng ít, người cần được nuôi ngày càng nhiều.
Vấn đề không nằm ở tốc độ tăng trưởng
Có một sự thật rất khó chấp nhận: Ngay cả khi kinh tế Việt Nam tăng trưởng 8-10% mỗi năm, chúng ta vẫn không thể xoá được sự chông chênh khi thế hệ Sandwich đồng loạt về hưu, nếu không có chính sách hành động từ bây giờ.
Vì sao?
- Đây là thế hệ tích lũy chưa đủ dày.
- Vừa phải nuôi con, vừa phải đỡ cha mẹ.
- Lại sống trong giai đoạn già hóa nhanh nhất trong lịch sử.
Bài học từ Nhật, Hàn, Đài, Trung, Thái
Các quốc gia đông Á đã trải qua y hệt chúng ta, và nhìn xem họ đang ntn. Ít nhất họ cũng giầu hơn ta ở thời điểm tháp dân số thắt lại. Nhưng cũng chính họ đã hành động chính sách quá muộn và quá k đủ mạnh… để lại là thế hệ knphair sandwich đã may, mà thế hệ 3 KHÔNG:
- Không nhà
- không kết hôn
- Không sinh con
=> Tăng trưởng cao không cứu được một thế hệ kiệt sức trước khi kịp giàu.
Đây không còn là câu chuyện cá nhân
Nếu 30% dân số: bước vào tuổi hưu với tài chính mong manh, phải phụ thuộc vào con cái hoặc ngân sách nhà nước, trong khi lực lượng lao động trẻ ít hơn và gánh nặng hơn,
=> thì đó là rủi ro quốc gia, không phải lỗi của từng cá nhân.
- Ngại kết hôn.
- Ngại sinh con.
- Ngại tiêu dùng dài hạn.
Không phải vì người trẻ ích kỷ, mà vì họ nhìn thấy trước một tương lai mất cân đối.
Điều đáng sợ nhất: sự chậm trễ
Cửa sổ vàng của Việt Nam không còn dài. Thế hệ Sandwich đang ở thời điểm:
còn đủ sức lao động,
còn khả năng tích lũy,
còn cơ hội chuẩn bị cho tuổi già của chính mình.
=> Nếu bỏ lỡ 10-15 năm tới,
khi thế hệ này đồng loạt bước sang tuổi hưu,
mọi điều chỉnh chính sách khi đó sẽ quá muộn và quá đắt, ng làm chính sách cần làm mạnh ngay, đừng để ta đi theo đúng vết xe dan số của các quốc gia đông Á.
Nguồn: Trần Thăng Long
