Nếu anh em đang mắc kẹt ở một công việc, một dự án hoặc đơn giản là đã bỏ thời gian cho một công việc phụ, thu nhập mới mà vẫn chưa thấy kết quả. Anh em đang nghĩ về việc có nên tiếp tục hay không, thì bài này sẽ giúp anh em trả lời rõ nét.
(Tốt nhất nên lưu lại nó để mỗi lần phân vân nên đi tiếp hay nên ngưng thì lại lôi ra đọc)
Câu chuyện có thật (nhưng mà hơn cả đùa, như một bộ phim vô tiền khoáng hậu) của tỷ phú tự thân Annie Duke với hơn 8 triệu đô tài sản sẽ làm anh em chóng mặt.
(8 triệu đô = 879 năm đi làm với mức lương 20tr/tháng và không ăn không xài gì hết)
Bả là cựu vô địch poker thế giới và đồng thời cũng là tiến sĩ tâm lý học. (ảo ma Canada chưa)
Bả từng là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Pennsylvania, một trong những trường hàng đầu nước Mỹ. Theo lẽ thường, bà sẽ trở thành giáo sư, kiếm 200-300 ngàn USD/năm, sống cuộc đời ổn định và danh giá. Nhưng năm 26 tuổi, khi sắp bảo vệ luận án tiến sĩ, bả đã làm một điều "điên rồ" mà 99% người khác có được cho tiền cũng không dám, đó là bỏ ngang luận án để... chơi poker chuyên nghiệp.
Quyết định này khiến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp bả đều sốc nặng. Họ tưởng bả bị điên rồi, cho rằng bả đang "phí 6 năm học vấn" và "tự hủy hoại tương lai". Nhưng rồi tất cả phải há hốc tập 2 khi Duke trở thành một trong những tay poker nữ giỏi nhất thế giới, kiếm được hơn 4 triệu USD chỉ từ giải đấu, chưa kể thu nhập từ các "cuộc chơi kín".
Thú vị là kiến thức tâm lý học và toán học từ chương trình tiến sĩ chưa hoàn thành đó lại trở thành "vũ khí tối thượng" giúp bả chiến thắng vượt trội. Bả viết sách về ra quyết định, trở thành cố vấn chiến lược cho các CEO công ty Fortune 500 (top thế giới), và dạy họ một kỹ năng then chốt: biết khi nào nên quit (bỏ cuộc).
Trong cuốn sách "Quit: The Power of Knowing When to Walk Away" (Bỏ Cuộc: Sức Mạnh Của Việc Biết Khi Nào Nên Rời Đi), bả chia sẻ một quan điểm vô cùng nghịch lý: "Chúng ta được dạy 'never give up' (đừng bao giờ bỏ cuộc), nhưng không ai dạy 'when to quit' (khi nào nên bỏ cuộc). Và hậu quả là người ta thường kiên trì với những thứ sai, và bỏ cuộc với những thứ đúng."
Nếu anh em đang mắc kẹt, bế tắc hay làm mãi mà không thấy tiến bộ, không thấy tín hiệu sự sống, có thể anh em đang ở rất gần điểm quyết định: đi tiếp hay nghỉ.
Hai Thế Giới Kiếm Tiền
Hãy tưởng tượng anh em vừa mời 1,000 người ngẫu nhiên vào sân Mỹ Đình. Anh em giờ là tiến sĩ nghiên cứu lão luyện đang tìm ra câu trả lời "khi nào nên bỏ cuộc".
Anh em bắt đầu thử nghiệm đầu tiên của mình.
Thí nghiệm 1 - Cân nặng:
Anh em sẽ tính tổng cân nặng của 1,000 người này. Anh em thấy rằng dù cho người béo nhất thế giới vào (nặng 204kg, gấp 3 lần người bình thường), trọng lượng của người đó cũng chỉ chiếm có 0.5% tổng trọng lượng của đám đông.
Anh em thấy họ không làm thay đổi con số chung nhiều, anh em ghi chép lại và gọi là Mediocristan (thế giới "bình thường") nơi mọi thứ phân bố đều, có thể dự đoán được.
Thí nghiệm 2 - Tài sản:
Vẫn 1,000 người đó, giờ anh em chuyển qua tính tổng tài sản. Anh em trước đó đã âm thầm cho Elon Musk vào (tài sản 100 tỷ USD). Khi này anh em quan sát thấy dù tải sản của 999 người kia cộng lại cũng không thể so với một người. Tài sản của Elon Musk chiếm đến 99.99%.
Anh em gọi đây là Extremistan (thế giới "cực đoan") nơi một người thống trị tất cả.
Đến khúc này, anh em nhận ra thứ mình vừa phát hiện có điểm liên quan vô cùng mật thiết với Nassim Taleb, giáo sư toán học và tác giả "The Black Swan" (Thiên Nga Đen). Ổng cũng phát hiện ra rằng hầu hết con người không nhận ra mình đang chơi game trong thế giới nào và đó chính là nguồn gốc của mọi thất bại.
Trong thế giới bình thường:
- Thu nhập tỉ lệ thuận với thời gian làm việc
- Làm nhiều → kiếm nhiều. Nghỉ → không kiếm được
- Hoàn toàn có thể dự đoán thu nhập
- Ví dụ: Bác sĩ, thợ xây, nhân viên văn phòng
Trong thế giới cực đoan:
- Thu nhập không tỉ lệ với thời gian
- Làm 1 lần có thể hưởng lợi 1000 lần
- Gần như không dự đoán được
- Ví dụ: YouTuber, tác giả sách, startup founder, chủ doanh nghiệp
Sau khi lần mò theo manh mối anh em đã tiến đến bí mật quan trọng nhất
Fat Tail (cái đuôi dày), Con quái vật vô hình
Sắc sảo như anh em lập tức nhận ra đây là phần "ẩn giấu" nguy hiểm nhất trong thế giới cực đoan.
Anh em đọc kỹ phần Taleb phân tích 14,000 ngày giao dịch của S&P 500 (chứng khoán Mỹ) từ 1950-2006 và phát hiện một điều đáng sợ:
Chỉ trong một ngày duy nhất, 19/10/1987 (thứ hai đen tối trong lịch sử), S&P 500 giảm 22.6% trong một phiên. Ngày này chiếm 79% độ biến động cực đoan của toàn bộ 56 năm. 13,999 ngày còn lại cộng lại chỉ chiếm 21%.
Nghĩa là sao. Tức là nếu anh em mua bán thị trường ngày hôm đó, anh em sẽ nghĩ mình hiểu rõ "rủi ro tối đa" là 5-7% (theo dữ liệu quá khứ), nhưng thực tế đã thể hiện thì hôm đó giảm 22.6%, gấp 3-4 lần những gì tệ nhất anh em tưởng tượng.
Thông minh như anh em lập tức liên tưởng đến việc kiếm tiền, làm thương hiệu cá nhân đang sai.
Anh em nghĩ mình làm content 100 video, mỗi video 1,000-5,000 views.
"Thế tính ra video của mình thường được khoảng 3,000 views" (anh em nghĩ thầm).
Nhưng video thứ 101 bất ngờ viral và đạt 5 triệu view, gấp 1.000 lần trung bình.
Anh em bất ngờ vì không thể dự đoán được điều này từ 100 video trước. Khi này anh em hiểu đó chính là fat tail (cái đuôi dày), phần "không nhìn thấy".
AI đã thay đổi Luật chơi: Thế giới bình thường đang biến mất
Tới đây anh em mới sửng sốt vì nhận ra AI đang âm thầm "cực đoan hóa" mọi ngành, kể cả những ngành từng an toàn nhất.
Trước AI (2010-2022):
Nghề bình thường tương đối an toàn:
- Kế toán, luật sư, biên dịch, copywriter
- Thu nhập ổn định, tăng tỉ lệ thuận theo kinh nghiệm
Sau AI (2023+):
ChatGPT, Claude, Gemini biến thế giới bình thường thành cực đoan với tốc độ chóng mặt.
Anh em nhớ tới những người bạn mình làm content, copywriter đang than khóc kể khổ:
Trước AI:
- Người biết việc: 10 triệu/tháng, viết 20 bài
- Người giỏi: 30 triệu/tháng, cũng viết 20 bài (chất lượng cao hơn)
- Chênh lệch khoảng 3x (có thể dự đoán).
Nhưng sau AI (2024):
- Biết việc + AI: viết 100 bài/tháng với chất lượng "đủ tốt"
- Người giỏi + AI + thương hiệu cá nhân: viết 200 bài/tháng, có 100,000 followers, tạo thêm 3 khoá học với 100 học viên x 2 triệu = 200 triệu/tháng thêm (số này đoán đại từ team anh Chu Quang Minh, đúng về "tiếng" còn về "miếng" không biết đúng không)
- Người biết việc nhưng không dùng AI, cũng không có thương hiệu cá nhân: lương giảm xuống 15 triệu hoặc áp lực tăng lên (vì AI làm rẻ hơn, nhanh hơn, nhiều hơn)
Anh em thấy khoảng cách giữa người có thương hiệu cá nhân và không có tăng lên theo hướng không thể dự đoán (tăng thì tiếp tục tăng và giảm thì tiếp tục giảm). Nó không phải 3x nữa mà là 10x, 20x...
Trong lúc rối ren thì bộ não siêu phàm của anh em tự nhiên nhớ lại 2 ông nào đó ở MIT đã từng nghiên cứu về những cuộc dịch chuyển công nghệ, đại ý là mỗi đợt công nghệ đột phá thường tạo ra "hollowing out of the middle class" (làm rỗng tầng lớp trung lưu chính giữa, phần đa).
Và anh em nghiệm ra sự thật còn ghê hơn, đó là AI đang làm điều này nhanh hơn 10x so với Internet trước đây:
- Cách mạng công nghiệp mất khoảng 50 năm để tái cấu trúc
- Internet thì mất tầm 20 năm
- AI thì anh em mạnh dạn dự đoán chỉ 5-7 năm (2023-2030) thôi.
Anh em vội với tay hớp ngụm cà phê định thần lại trước đợt thanh trừng tự nhiên đang âm thầm kéo đến. Nhưng không bỏ cuộc, anh em quyết định phải tìm ra hướng giải quyết cho nó.
Anh em muốn cứu thế giới.
Khi nào nên bỏ cuộc và 3 câu hỏi của Annie Duke
Câu 1: "Tui đang chơi Game nào?"
Nếu công việc ở ngành "bình thường", kết quả sẽ tỉ lệ với nỗ lực.
6 tháng là đủ để đánh giá, nếu không tiến bộ thì nên quit luôn không suy nghĩ.
Nếu công việc ở ngành cực đoan, kết quả không tỉ lệ với nỗ lực.
Cần 18-24 tháng mới thấy tín hiệu, nếu quit quá sớm tức là bỏ lỡ đợt bùng nổ. Nếu chưa đủ thời gian như thế, cần phải tiếp tục tập trung, kiên trì với nó.
Vầy cho dễ hiểu nè.
Em Linh làm marketing, đăng content đúng đủ đều trong 6 tháng, kiếm được 5.000 followers, mỗi post 2.000 views, chưa có bài viral. Nên làm tiếp hay nghỉ?
Câu trả lời là CHƯA!
Linh đang chơi game cực đoan. 6 tháng là chưa đủ để đạt "critical state" (trạng thái tới hạn trong bài viết trước). Giống như rừng phải tích lũy đủ nhiên liệu mới có đám cháy siêu to khổng lồ vậy, cần tiếp tục 12-18 tháng nữa để xây dựng nền đủ lớn cho viral.
Nhưng nếu Linh chỉ là kế toán thuần kỹ thuật (chỉ giỏi nhập liệu, đối chiếu) thì đây là game bình thường đang bị AI thay thế. Linh cần dịch chuyển NGAY sang "kế toán + AI" kết hợp xây thương hiệu cá nhân.
Câu 2: "Tôi đã đạt trạng thái tới hạn chưa?"
(Cái này anh em xem lại bài trước nói kỹ hơn nhé)
Video của Veritasium giải thích rồi, rừng phải tích lũy đủ nhiên liệu mới có thể cháy lớn. Tương tự thế, thương hiệu cá nhân cần đạt trạng thái tới hạn thì mới có cơ hội viral, đột phá.
Điểm tới hạn trong thương hiệu cá nhân:
- 10-20k followers chất lượng
- 50-100 bài content chất bản sắc
- 6-12 tháng nhất quán.
Trước khi tới hạn, mỗi post chỉ reach 1-2k người, chắc chắn không viral được nhưng vẫn CHƯA NÊN QUIT.
Đạt điểm tới hạn rồi, mỗi post reach 5,000+ người, có cơ hội viral cao nhưng nếu vẫn không viral sau 6 tháng nữa. CÂN NHẮC QUIT hoặc CHUYỂN ĐỔI.
Câu 3: "Chi phí cơ hội là gì?"
Anh em dành 10% thời gian (20 giờ/tháng) cho thương hiệu cá nhân có nghĩa là:
- Chi phí cơ hội = 20 giờ × 12 tháng = 240 giờ/năm
- 240 giờ đó có thể làm gì khác?
Học skill mới?
Tăng thu nhập từ công việc chính?
Làm thêm ngoài giờ?
Nếu cái lợi có được lớn hơn chi phí cơ hội thì hãy tiếp tục.
Còn nếu cái lợi có được nhỏ hơn chi phí cơ hội thì thôi quit hoặc đổi hướng cho nó nhẹ đầu.
Chiến lược 90/10: Người thông minh không chọn
Anh em hiểu rằng bản thân vô cùng thông minh, anh em không chọn, anh em lấy cả hai. Và cái này cũng là lời ông Taleb khuyên với Barbell Strategy (Chiến lược Tạ Đòn), tốt nhất nên chơi CẢ HAI game.
90% an toàn, duy trì thu nhập ổn định từ công việc chính
10% mạo hiểm mới đặt cược vào cơ hội lớn
Anh em khoái chí phát hiện ra rằng những người nghèo khó, bị mắc kẹt đa phần vị họ chọn chơi một trong hai game.
- Khi game bình thường bị thu hẹp, họ trở nên nghèo hơn, khó khăn hơn mà không hiểu vì sao.
- Khi bỏ việc ổn định để chơi game cực đoan, thì lại quá rủi ro và tỉ lệ thành công vô cùng thấp, tỉ lệ trở nên khá giả nghèo khó theo đó mà thấp tiếp.
Anh em nhẹ nhàng viết ra câu trả lời cho câu hỏi đau đáu bản thân đi tìm từ đầu.
"Khi nào nên bỏ cuộc?"
Chúc mừng anh em đã ngộ ra chân lý, muốn khá giả giàu có, cần phải biết bỏ cuộc đúng lúc (sau điểm tới hạn).
Theo: Phan Thông
