Trong 40 năm ngồi ghế Chủ tịch và trực tiếp điều hành các thương vụ M&A trên khắp các châu lục, tôi đã chứng kiến vô số chu kỳ vận động của các thị trường mới nổi. Những gì đang diễn ra tại ngành Dược Việt Nam trong một thập kỷ qua không nằm ngoài quy luật đó.
Gần như toàn bộ Top 10 doanh nghiệp dược nội địa đã thay đổi cấu trúc cổ đông. Đằng sau những con số nghìn tỷ là một sự dịch chuyển kiến tạo: ngành Dược Việt đang được tái cấu trúc toàn diện bởi dòng vốn ngoại, với một trục xoay địa chính trị rõ rệt từ Tây sang Đông.
Dưới góc nhìn chiến lược, chúng ta không nhìn 10 thương vụ này như những sự kiện đơn lẻ, mà là những chương của một cuốn sách về sự thâu tóm và hội nhập.
THẬP KỶ CỦA SỰ CHUYỂN GIAO: 10 CỘT MỐC ĐỊNH HÌNH LẠI CUỘC CHƠI
Làn sóng phương Tây: Tiên phong và Xác lập vị thế (2012 - 2021)
-
Abbott (Mỹ) & Domesco (DMC) / Glomed: Một bước đi kinh điển của tư bản Mỹ. Thông qua việc thâu tóm CFR International (Chile) vào 2014, Abbott gián tiếp đặt chân vào Domesco (sau đó nâng lên 51,7% vào 9/2016). Cùng tháng 8/2016, họ mua đứt Glomed để thâu tóm năng lực sản xuất nội địa.
-
Adamed Pharma (Ba Lan) & Davipharm: Khoản đầu tư trực tiếp lớn nhất của Ba Lan tại Việt Nam, khởi đầu bằng 50 triệu USD cho 70% cổ phần năm 2017 và hoàn tất sở hữu 100% vào năm 2023.
-
STADA (Đức) & Pymepharco (PME): Một sự kiên nhẫn đáng nể của người Đức. Bắt đầu từ 2008, trải qua 13 năm, STADA mới hoàn tất thâu tóm 100% doanh nghiệp dược top 2 thị trường lúc bấy giờ và đưa vào trạng thái hủy niêm yết.
Sự trỗi dậy của vốn Đông Á: Thần tốc và Quyết liệt (2016 - 2024)
-
Taisho (Nhật) & Dược Hậu Giang (DHG): Cuộc chơi bắt đầu từ 2016 với 100 triệu USD cho 24,44% cổ phần (mua premium 20-30%). Đến 2019, họ chính thức kiểm soát ông lớn số 1 ngành dược nội địa với ~50,78%.
-
SK Group (Hàn Quốc) & Imexpharm (IMP): Từ mức khởi điểm 24,9% nhận chuyển nhượng lại từ các quỹ ngoại (Dragon Capital, CAM, Mirae Asset) vào tháng 5/2020, "đế chế" Hàn Quốc đã nâng sở hữu lên 65% vào năm 2023.
-
ASKA (Nhật Bản) & Dược Hà Tây (DHT): Mua premium 18% để nắm 24,9% vào 2021, và từng bước đạt tỷ lệ phủ quyết 38,2% vào cuối 2024.
Mở rộng chuỗi giá trị và Bước ngoặt lịch sử (2023 - 2026)
-
Tham vọng Y tế tư nhân: Sự kiện Thomson Medical (Singapore) chi 381 triệu USD mua lại Bệnh viện FV (7/2023) là tín hiệu cho thấy vốn ngoại đã vượt ra khỏi ranh giới sản xuất dược phẩm để tiến thẳng vào hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe.
-
Cuộc chiến kênh bán lẻ: Thương vụ Dongwha Pharm (Hàn Quốc) chi 39 tỷ won (30 triệu USD) mua 51% Trung Sơn Pharma (8/2023) là một minh chứng rõ nét. Khi nhìn vào những thương vụ như thế này, tôi thấy lại hình ảnh quen thuộc của những cuộc họp dự án miệt mài, nơi các bên phải chạy đua để khớp nối từng bản master timeline (tiến độ tổng thể) ròng rã nhiều tháng trời trước khi đi đến thỏa thuận cuối cùng.
-
Biến số chi phối mới (2025-2026): Việc Livzon Pharmaceutical Group (Trung Quốc) hoàn tất thâu tóm Imexpharm với giá 57.400 đồng/cp (tổng giá trị hơn 6.000 tỷ đồng) vào tháng 4/2026 là một cột mốc mang tính biểu tượng. Lần đầu tiên, một tập đoàn dược Trung Quốc nắm quyền chi phối tuyệt đối (67,87%) một ông lớn nội địa.
3 BÀI HỌC TỪ BÀN CỜ ĐỊNH CHẾ TOÀN CẦU
Đối với các thành viên HĐQT và Ban điều hành các doanh nghiệp Dược nội địa, thời điểm này đòi hỏi một sự tỉnh táo tuyệt đối. Từ kinh nghiệm của tôi, có 3 nguyên lý đang chi phối toàn bộ bức tranh này:
1. Khẩu vị dòng vốn không bao giờ ngẫu nhiên – Nó đi theo logic chuỗi giá trị Dòng vốn quốc tế không mua thương hiệu rỗng. Họ săn lùng ba lõi giá trị: Năng lực sản xuất chuẩn quốc tế (EU-GMP/WHO-GMP), Độ phủ của kênh phân phối, và Lợi thế trong đấu thầu kênh ETC. Nếu doanh nghiệp của bạn sở hữu cả ba, bạn không cần đi tìm người mua; bạn vốn dĩ đã nằm trên radar của các định chế toàn cầu.
2. Sự đảo chiều của trục địa chính trị dòng vốn Nếu giai đoạn 2012–2017 là cuộc chơi của những ông lớn Âu – Mỹ (Abbott, STADA, Adamed), thì từ 2019, Đông Á (Taisho, ASKA, SK, Dongwha) đã giành lấy vị trí dẫn dắt. Đặc biệt, thương vụ Livzon–Imexpharm năm 2026 là tiếng chuông báo hiệu sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn Trung Quốc ở quy mô chi phối. Đây sẽ là biến số vĩ mô định hình lại thị trường trong 5 năm tới.
3. Nghệ thuật thâu tóm "Tằm ăn rỗi" (The Creeping Takeover Playbook) Mô típ của các tay chơi sành sỏi luôn cực kỳ nhất quán: 24,9% → 51% → 65% → 100%. Mức 24,9% là "bãi đáp an toàn" tuyệt hảo để tránh nghĩa vụ chào mua công khai, cho phép họ đặt một chân vào HĐQT.
Sau giai đoạn "thử lửa" từ 2–5 năm để đánh giá văn hóa và dòng tiền, họ sẽ siết chặt vòng vây tiến tới chi phối, và cuối cùng là tư hữu hóa hoàn toàn. STADA cần 13 năm, Adamed cần 6 năm, Taisho cần 3 năm. Tuyệt đối không có thương vụ nào là ngẫu hứng; tất cả đều nằm trong một lộ trình định sẵn.
LỜI KẾT
Ngành Dược Việt Nam đang bước vào chu kỳ tái cấu trúc sâu sắc nhất kể từ làn sóng cổ phần hóa. Trò chơi "ai mua ai" đã kết thúc.
Câu hỏi chiến lược dành cho các nhà lãnh đạo và founder ngành dược ngay lúc này không phải là “Có bán hay không?”, mà là:
Trong 5 năm tới, các vị đang xây dựng những năng lực lõi nào để trở thành một đối tác đàm phán có thế lực trên bàn cờ tỷ đô, thay vì chỉ là một mục tiêu thâu tóm thụ động chờ ngày bị định giá?
Chuỗi giá trị nào sẽ được giữ lại trong nước, và thế hệ doanh nghiệp Dược Việt Nam tiếp theo sẽ được định hình ra sao? Câu trả lời nằm ở hành động của các vị ngày hôm nay.
---------------
NGUỒN: M&A Vietnam Platform
