Khi Tiền Từ Đất Cạn Dần, Trung Quốc Quay Sang Thu Thuế Người Giàu

Một bài phát biểu không giống mọi bài phát biểu

Hồi tháng 1, tại một hội nghị thường niên ở Bắc Kinh, người đứng đầu cơ quan thuế Trung Quốc, ông Hồ Kính Lâm (Hu Jinglin), bước lên sân khấu cùng nhóm quan chức Đảng Cộng sản để nêu các ưu tiên trong năm. Ông mở đầu bằng những cụm từ quen thuộc của chính trị nước này: tư tưởng Tập Cận Bình, chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc, tinh thần Đại hội 20. Nhưng đó không phải một bài phát biểu thông thường. Ông hứa hẹn một kỷ nguyên thu thuế mới cho nền kinh tế 21.000 tỷ USD.

Cho tới nay, ông đang giữ đúng lời.

Trên khắp Trung Quốc, các quan chức thuế đã tăng tốc hết công suất để gia tăng nguồn thu từ nhóm người giàu nhất và các tập đoàn lớn nhất. Họ viết lại quy định về ủy thác ở nước ngoài, mở đợt truy thu thuế các khoản còn thiếu đối với doanh nghiệp trong nước lớn nhất nhiều năm, và nhắm vào khối tài sản hơn 1.700 tỷ USD mà cư dân Trung Quốc đang nắm giữ riêng tại Hong Kong.

Họ cũng thành lập một loạt đội chuyên trách theo dõi và đánh thuế người giàu, trong đó một số đơn vị chỉ tập trung vào duy nhất một tỷ phú, theo những người am hiểu vấn đề. Các đội này là đối trọng với đội ngũ luật sư, cố vấn thuế và nhà tư vấn mà giới siêu giàu Trung Quốc thuê để giảm hóa đơn thuế. Chúng quy tụ cán bộ địa phương ở cấp thành phố hoặc tỉnh, chuyên gia thanh tra, thậm chí cả cơ quan quản lý, theo các nguồn tin.

Bữa tiệc kéo dài hai thập kỷ đang bị chặn lại

Kể từ khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào tháng 12/2001, thu nhập bình quân của người dân đã tăng từ hơn 1.000 USD lên hơn 14.000 USD hiện nay. Hàng trăm tỷ phú mới xuất hiện, háo hức chi tiền vào các phiên đấu giá nghệ thuật châu Âu, thương vụ bất động sản ở London và thị trường vốn Mỹ. Nay, theo hàng chục cuộc phỏng vấn với cố vấn thuế, luật sư, chủ ngân hàng và nhà đầu tư giàu có, con tàu béo bở đó đang bị đẩy trật khỏi đường ray. Các nguồn tin yêu cầu giấu tên vì nhiều chi tiết vẫn chưa công khai. Cơ quan thuế nhà nước Trung Quốc không phản hồi yêu cầu bình luận.

Giới giàu có nhất nước đang chạy đua với thời gian: họ được cho tới cuối tháng 10 để thanh toán các khoản thuế liên quan đến ủy thác ở nước ngoài mà không bị tính thêm phụ phí. Điều đó gieo nỗi lo trong nhóm người giàu, khiến họ vội vàng tính xem mình nợ bao nhiêu và tìm tiền ở đâu để trả. Theo những người am hiểu, một số công dân đang chạy đua xin hộ chiếu nước ngoài vì lo Bắc Kinh sẽ áp dụng thuế xuất cảnh với người chuyển ra nước ngoài. Số khác bán tháo cổ phiếu hoặc vay các khoản lớn ở nước ngoài.

Một ví dụ được nêu là bà Thư Bình (Shu Ping), đồng sáng lập chuỗi lẩu Haidilao, đã bán khoảng 350 triệu USD cổ phiếu của công ty thông qua một ủy thác gia đình, sau khi gia đình bà nhận hóa đơn thuế bất ngờ, theo những người am hiểu tình huống của bà. Haidilao không phản hồi yêu cầu bình luận.

Mặc cả, dọa chuyển nhà, và tìm ngân hàng "vô danh"

Một số ông trùm cứng đầu đang chống trả. Có người mặc cả với cơ quan thuế, có người cân nhắc kiện tụng nếu hóa đơn thuế có vẻ bất công hoặc vượt khả năng chi trả. Để né cơ quan thuế địa phương, một số người giàu Trung Quốc đang tìm cách khiến các thành phố cạnh tranh nhau. Cổ đông kiểm soát của một công ty đặt tại Quảng Châu, khi nhận hóa đơn thuế 100 triệu nhân dân tệ (15 triệu USD), đã dọa chuyển sang Thượng Hải, và cuối cùng thuyết phục được quan chức địa phương giảm số thuế xuống còn 5 triệu nhân dân tệ, theo một nguồn tin khác.

Một gia đình giàu có nhờ cố vấn tìm giúp một ngân hàng nhỏ để gửi tiền, tốt nhất là ngân hàng mà giới chức ở Bắc Kinh chưa từng nghe tên. Theo một nguồn tin am hiểu cuộc trao đổi, gia đình này cho rằng các ngân hàng lớn như JPMorgan Chase và UBS quá nổi bật. Đại diện hai ngân hàng từ chối bình luận.

Vì sao là bây giờ: Khoảng trống ngân sách đằng sau chiến dịch

Chiến dịch thuế này diễn ra khi nền kinh tế Trung Quốc đang oằn mình dưới sức nặng của cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài, giáng đòn nặng nề vào tài chính chính quyền địa phương. Doanh thu bán đất, từng mang lại cho các địa phương hơn 1.100 tỷ USD mỗi năm, nay được dự báo chỉ còn chưa tới một phần ba mức đó.

Đồng thời, Trung Quốc dự kiến chi gần 300 tỷ USD trong năm năm tới để xây dựng các trung tâm dữ liệu, một phần then chốt trong tham vọng sánh ngang Mỹ trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Điều này gây thêm áp lực buộc các chính quyền địa phương vốn yếu kém phải chấn chỉnh tài chính. "Họ đang thử mọi kênh có thể để có thêm tiền", ông Henry Gao, giáo sư luật tại Đại học Quản lý Singapore, nhận định. "Từ những con sư tử, nói theo cách ví von, cho đến những con muỗi".

Số liệu chính thức cho thấy chính quyền trung ương và địa phương của Trung Quốc đã chi vượt thu 1.900 tỷ USD trong năm ngoái. Đối mặt với việc mất đi "con bò sữa" từ đất đai, họ quay lại nhắm vào người giàu. Khi được hỏi liệu nỗ lực thu thuế từ các khoản đầu tư ở nước ngoài của người giàu có thể giúp trả lương trở lại hay không, một phó bí thư thành ủy tại tỉnh Hà Nam, người đã một năm không nhận được đồng lương nào, từ chối trả lời trực diện. Theo vị quan chức này, với gánh nặng nợ hiện tại của chính quyền, số tiền đó sẽ không dùng để trả lương.

Từ "mắt nhắm mắt mở" sang thực thi nghiêm

Trong nhiều thập kỷ, các quan chức thuế Trung Quốc duy trì một trạng thái nới lỏng, dựa nhiều vào những gì được ngầm chấp nhận hơn là câu chữ của luật. Chẳng hạn, chính phủ giới hạn công dân chuyển ra nước ngoài không quá 50.000 USD mỗi năm, nhưng cơ quan thuế dường như không bận tâm việc nhiều người sở hữu tài sản ở nước ngoài trị giá hàng triệu USD. Và dù về mặt hình thức phải nộp thuế lãi vốn đối với cổ phiếu nước ngoài, rất ít người thực hiện.

"Miễn là họ đã đạt chỉ tiêu thu ngân sách, họ không mấy hứng thú với việc thực thi luật thuế", bà Christine Wong, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Đông Á, Đại học Quốc gia Singapore, giải thích. "Nhưng giờ họ thực sự thiếu tiền".

Ông Jaden Zhao, 46 tuổi, chủ một công ty dệt may ở Quảng Đông, không tin nổi điều mình nghe thấy khi nhận cuộc gọi bất ngờ từ quan chức địa phương hồi đầu tháng 8. Như nhiều đồng hương, ông đã dùng các tài khoản môi giới nước ngoài nhiều năm để giao dịch cổ phiếu trên thị trường quốc tế. Các giao dịch này về hình thức phải chịu thuế tại Trung Quốc, nhưng suốt nhiều năm giới chức không thực thi. Rõ ràng điều đó đã thay đổi: họ báo ông nợ 9 triệu nhân dân tệ tiền thuế liên quan tới lợi nhuận giao dịch. Ông Zhao cho rằng con số này vượt xa mức ông cho là mình phải nộp, đã rà soát lại lịch sử giao dịch và thuê luật sư giúp lấy lại hồ sơ của các tài khoản đã đóng. "Lúc này, hy vọng lớn nhất của tôi là họ tính sai số", ông nói.

Cơ quan thuế các cấp thành phố, tỉnh đã đưa ra hàng loạt yêu cầu qua thư và điện thoại. Một số người như ông Zhao được thông báo con số cụ thể, trong khi những người khác nhận thông điệp mơ hồ hơn nhiều, thay vào đó được yêu cầu tự ước tính mình nợ bao nhiêu, tạo điểm khởi đầu cho đàm phán, theo các nguồn tin.

Một số nhà phân tích cho rằng chính phủ thậm chí có thể đưa ra thuế thừa kế, chấm dứt sự dị thường của một quốc gia Cộng sản, ít nhất về danh nghĩa, vốn hàng chục năm không đánh thuế đối với việc chuyển giao tài sản như vậy. (Ngược lại, Mỹ áp thuế di sản lên tới 40%, tạo ra một ngành kinh doanh lớn cho các cố vấn thuế giúp người Mỹ giàu có giảm hóa đơn.)

Vay tiền để nộp thuế, và bài toán đưa tiền về nước

Một số người Trung Quốc giàu có hiện vay các khoản thế chấp bằng tài sản ở nước ngoài để chi trả hóa đơn thuế, theo những người am hiểu. Các khoản vay nộp thuế cho khách hàng Trung Quốc được cho là sẽ trở thành nguồn doanh thu gia tăng cho các ngân hàng như Goldman Sachs và JPMorgan. Đại diện hai ngân hàng từ chối bình luận. Một số doanh nghiệp cũng đang cho nhà sáng lập vay để trả thuế, theo một nguồn tin.

Một nỗi đau đầu khác của người nộp thuế là làm sao đưa tiền vào trong nước, một vị thế lạ lẫm với thế hệ vốn chỉ quen tìm cách đưa tiền ra ngoài. Hạn mức chuyển tiền hằng năm của Trung Quốc, thiết kế nhằm bảo vệ đồng nội tệ, áp dụng cho cả hai chiều. Thành Đô, Chu Hải và một số thành phố khác đã lập ra các "kênh xanh" giúp người nộp thuế nhanh chóng chuyển vào trong nước hơn 50.000 USD để thanh toán hóa đơn. Hồi tháng 5, cơ quan thuế Thạch Gia Trang, thành phố sầm uất ở tỉnh Hà Bắc, thông báo đã lập một đội đặc biệt giúp người nộp thuế chuyển ngoại tệ nộp thuế, với ví dụ về một "ông Lưu" đã nộp khoảng 149.000 USD tiền thuế từ giao dịch cổ phiếu nước ngoài bằng cách chuyển tiền từ tài khoản đô la Hong Kong.

Những vùng xám khiến người giàu lo lắng

Không có gì đáng ngạc nhiên khi các ông trùm Trung Quốc yêu cầu làm rõ hơn quy định. Một vùng xám là việc sử dụng các ủy thác ở nước ngoài lập trước ngày 1/1/2023, mốc được nêu rõ trong một thay đổi quy định gần đây, nhưng một số cá nhân giàu có lo rằng đó không phải mốc cắt thực sự, và tài sản chuyển vào ủy thác trước ngày đó vẫn có thể bị đánh thuế.

Họ cũng hỏi cơ quan thuế về việc truy thu ngược bao xa, liệu khoản lỗ hằng năm có được bù trừ với lợi nhuận hay không, và liệu thanh toán một lần có giúp giảm hóa đơn hay không. Việc tuân thủ còn bị đình trệ do thiếu dấu vết giấy tờ, khi nhiều ngân hàng xóa hồ sơ sau bảy năm.

Những tranh chấp gay gắt nhất xoay quanh điều mà người nộp thuế bất mãn xem là các tiêu chuẩn định giá lỗi thời. Họ phản đối các hóa đơn thuế dường như định giá tài sản ở mức đỉnh, bao gồm cả cổ phiếu niêm yết đã giảm mạnh về sau. Do không có mô hình định giá chuẩn cho các hóa đơn thuế, con số cuối cùng có thể được chốt qua các cuộc thảo luận riêng, theo các nguồn tin.

Hàm ý đối với các trung tâm tài chính và giới ngân hàng

Tăng trưởng thần tốc của Trung Quốc có thể là giai đoạn tạo ra của cải lớn nhất trong lịch sử nhân loại, mang lại khoản thưởng khổng lồ cho các định chế tài chính toàn cầu. Các chủ ngân hàng tư nhân, những người dành thời gian chinh phục nhóm người giàu nhất thế giới, có thể hưởng lợi ngắn hạn khi khách hàng vội vã tìm tiền trả thuế. Một chủ ngân hàng ở Hong Kong cho biết toàn bộ thời gian của ông đang dành cho vấn đề thuế, và đây là mùa hè bận rộn nhất ông từng trải qua. Công ty của ông đang tư vấn cho khách hàng bán các lô cổ phiếu trong chính doanh nghiệp của họ, hoặc dùng máy bay riêng và danh mục cổ phiếu làm tài sản thế chấp để vay.

Nhưng triển vọng dài hạn ảm đạm hơn. Theo một kịch bản cực đoan do các nhà phân tích tại Barclays đưa ra, đợt truy thu thuế của Trung Quốc có thể dẫn tới mức thu lên tới 100 tỷ USD đối với tài sản của người giàu tại Hong Kong. Một luật sư thuế tại Trung Quốc ước tính con số thực nhiều khả năng dao động từ 15 tỷ tới 25 tỷ USD. Dù con số cuối cùng là bao nhiêu, cú siết này sẽ làm giảm sức hấp dẫn của việc lập ủy thác ở nước ngoài đối với nhóm người giàu nhất nước.

Nhiều người Trung Quốc giàu có lo ngại việc nộp hồ sơ khai thuế năm nay sẽ làm lộ thông tin nhạy cảm và đặt ra câu hỏi về việc họ có được lượng tài sản lớn như vậy bên ngoài Trung Quốc bằng cách nào. Điều đó nghĩa là chiến dịch thuế có thể dẫn tới một làn sóng phản ứng ngược rộng hơn đối với tài sản ở nước ngoài.

Giới nhà giàu Trung Quốc có thể phải chờ đợi rất lâu trước khi bụi lắng xuống. Một số người đề nghị trả các khoản lớn một lần để giải quyết hóa đơn thuế đã được yêu cầu không chính thức chia nhỏ khoản thanh toán trong vòng năm năm, theo những người tham gia đàm phán. Các quan chức thuế địa phương, muốn đạt chỉ tiêu hiệu suất trong nhiều năm tới, chắc chắn về một điều: họ muốn nguồn thu bất ngờ này kéo dài.

Góc nhìn đầu tư

Với nhà đầu tư, câu chuyện này có ba điểm đáng lưu ý. Thứ nhất, đây là dấu hiệu rõ rệt về áp lực tài khóa của chính quyền địa phương Trung Quốc, và việc phải "vét" từng kênh thu, từ người giàu tới doanh nghiệp, cho thấy dư địa chi tiêu công còn hạn hẹp trong bối cảnh doanh thu bán đất chỉ còn dưới một phần ba mức đỉnh. Thứ hai, rủi ro chính sách đối với dòng vốn và tài sản của giới siêu giàu Trung Quốc tại Hong Kong và các trung tâm ngoài lãnh thổ đang tăng lên, có thể ảnh hưởng tới hoạt động quản lý tài sản tư nhân và thị trường bất động sản cao cấp ở các thành phố quốc tế. Thứ ba, việc bán cổ phiếu để nộp thuế, như trường hợp Haidilao, cho thấy áp lực bán từ các cổ đông kiểm soát có thể xuất hiện ở cổ phiếu Trung Quốc niêm yết, cần được theo dõi khi hạn chót cuối tháng 10 đến gần.

---------------------------------------------------

Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...

Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.

Mobile/zalo: 033 796 8866

THAM GIA ROOM HÀNG HOÁ - VĨ MÔ