Trên những sườn núi Andes của Colombia, nơi sản sinh một số loại cà phê được đánh giá cao nhất thế giới, mối đe dọa lớn nhất đối với người nông dân hiện nay không phải hạn hán, sâu bệnh hay giá cà phê xuống thấp.
Đó là một đồng peso quá mạnh.
Edmy Yojana Correa, một nông dân trồng cà phê thế hệ thứ ba tại vùng Huila, từng có thể tận dụng giá cà phê cao để mua thêm thiết bị nông nghiệp và thay xe mới. Nhưng từ đầu năm đến giữa tháng 7, đồng peso Colombia đã tăng khoảng 17% so với USD.
Vì cà phê được định giá và thanh toán chủ yếu bằng đồng bạc xanh, mỗi USD mà Correa nhận được từ khách hàng quốc tế hiện đổi được ít peso hơn trước. Doanh thu danh nghĩa trên thị trường thế giới có thể vẫn cao, nhưng sức mua thực tế của khoản doanh thu đó tại quê nhà đang suy giảm.
Theo chia sẻ của Correa, thu nhập của gia đình bà đã giảm khoảng 40%. Tiền dành cho nhân công, phân bón và duy trì vườn cây ngày càng eo hẹp, buộc gia đình phải cân nhắc vay thêm để tiếp tục sản xuất.
Câu chuyện của Correa không phải trường hợp cá biệt. Nó phản ánh một cú sốc tỷ giá đang lan rộng khắp Mỹ Latinh, nơi đồng nội tệ tăng giá đang chuyển từ biểu tượng của ổn định kinh tế thành mối đe dọa đối với năng lực cạnh tranh xuất khẩu.
Một USD yếu đang làm thay đổi cán cân lợi ích
Kể từ đầu năm 2025, một rổ tiền tệ Mỹ Latinh đã tăng trung bình khoảng 19% so với USD.
Đà tăng này vượt xa nhiều khu vực mới nổi khác và phản ánh một phần sự suy yếu của đồng bạc xanh trong những tháng đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Lo ngại về chính sách thương mại của Washington khiến nhà đầu tư giảm bớt mức độ tập trung vào tài sản Mỹ và phân bổ thêm vốn sang các khu vực khác. Mỹ Latinh, vốn bị định giá thấp sau nhiều năm dòng tiền toàn cầu tập trung vào cổ phiếu công nghệ Mỹ và trí tuệ nhân tạo, trở thành một trong những điểm đến nổi bật.
Sự trở lại của dòng vốn cũng phản ánh nền tảng lãi suất cao tại khu vực.
Trong nhiều năm, các nền kinh tế lớn của Mỹ Latinh phải nâng lãi suất lên mức cao để kiểm soát lạm phát và bảo vệ đồng nội tệ. Chính sách này vô tình biến khu vực thành điểm đến hấp dẫn đối với các giao dịch chênh lệch lãi suất, hay carry trade.
Nhà đầu tư có thể vay vốn bằng đồng tiền có lãi suất thấp, như yên Nhật hoặc franc Thụy Sĩ, sau đó đầu tư vào trái phiếu hoặc tài sản có lợi suất cao hơn tại Brazil, Mexico, Colombia hay các nền kinh tế trong khu vực.
Dòng vốn đó hỗ trợ đồng nội tệ, đồng thời khiến việc đặt cược chống lại các đồng tiền Mỹ Latinh trở nên đắt đỏ hơn.
Ngoài ra, một số nền kinh tế nhỏ hơn cũng đã thực hiện cải cách nhằm thu hút đầu tư và phát triển thị trường vốn. Uruguay đang từng bước giảm mức độ phụ thuộc vào USD, trong khi Paraguay đạt được xếp hạng tín nhiệm đầu tư sau một loạt cải cách kinh tế.
Những yếu tố này tạo ra một nền tảng vững chắc hơn cho tiền tệ khu vực. Tuy nhiên, rất ít nhà hoạch định chính sách dự đoán được quy mô của đợt tăng giá hiện nay.
Đồng tiền mạnh không phải lúc nào cũng là tin tốt
Thông thường, một đồng tiền tăng giá được xem là dấu hiệu tích cực.
Nó giúp giảm chi phí nhập khẩu, hạ nhiệt lạm phát và gia tăng sức mua của người tiêu dùng. Với các gia đình trung lưu, du lịch nước ngoài trở nên rẻ hơn. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, nguyên liệu hoặc nhiên liệu, chi phí đầu vào có thể giảm đáng kể.
Brazil là ví dụ điển hình.
Sau khi đồng real tăng hơn 12% so với USD trong năm trước, chi phí đi du lịch Mỹ đối với các gia đình Brazil giảm xuống. Lượng khách từ Brazil đến Orlando, một điểm đến phổ biến nhờ các công viên giải trí và trung tâm mua sắm, tăng 5,6%.
Argentina cũng chứng kiến xu hướng tương tự. Đồng peso tăng mạnh theo giá trị thực sau chương trình cải cách kinh tế của Tổng thống Javier Milei, bao gồm cắt giảm thâm hụt ngân sách, thắt chặt chính sách tiền tệ và nới lỏng một phần kiểm soát vốn.
Nhưng lợi ích đối với người tiêu dùng lại đi kèm chi phí đối với sản xuất và xuất khẩu.
Khi đồng nội tệ tăng, hàng hóa của một quốc gia trở nên đắt hơn đối với người mua quốc tế. Doanh nghiệp xuất khẩu nhận USD nhưng phải thanh toán phần lớn chi phí bằng đồng nội tệ, từ tiền lương, vận tải, năng lượng cho tới thuế và nguyên liệu đầu vào trong nước.
Nếu giá bán quốc tế không tăng đủ để bù chênh lệch tỷ giá, biên lợi nhuận sẽ bị thu hẹp.
Đây chính là nghịch lý hiện nay của Mỹ Latinh: đồng tiền mạnh giúp kiểm soát lạm phát nhưng đồng thời làm suy yếu những ngành tạo ra ngoại tệ và việc làm.
Từ chuối Costa Rica đến đồ ăn nhẹ Paraguay
Tác động của tỷ giá đang xuất hiện trên nhiều ngành nghề khác nhau.
Tại Costa Rica, đồng colón tăng khoảng 13% kể từ đầu năm 2025. Đà tăng này, kết hợp với chi phí sản xuất cao, đã gây áp lực lớn lên ngành trồng chuối.
Del Monte Corp. thông báo đóng cửa bốn trang trại chuối vào tháng 5, khiến khoảng 850 lao động mất việc. Công ty cho biết biến động tỷ giá có tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.
Tại Paraguay, vấn đề tỷ giá cũng đã bước vào phòng họp hội đồng quản trị.
CMA Paraguay SA, doanh nghiệp sản xuất khoảng 230 tấn khoai tây chiên mỗi tháng để xuất khẩu khắp Nam Mỹ, từng hiếm khi thảo luận về đồng guarani, dù xuất khẩu chiếm khoảng 90% doanh số.
Hiện tại, tỷ giá đã trở thành chủ đề hàng tuần trong các cuộc họp quản trị.
Doanh nghiệp ban đầu kỳ vọng đồng guarani mạnh chỉ là hiện tượng tạm thời. Nhưng sau hơn một năm, ban lãnh đạo bắt đầu cho rằng mặt bằng tỷ giá mới có thể duy trì lâu hơn và buộc công ty phải điều chỉnh lại cấu trúc chi phí.
Đây là điểm đáng chú ý đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.
Nếu đồng tiền chỉ tăng trong vài tuần hoặc vài tháng, công ty có thể hấp thụ phần thiệt hại thông qua tồn kho, hợp đồng kỳ hạn hoặc biên lợi nhuận tạm thời.
Nhưng nếu tỷ giá mạnh trở thành trạng thái kéo dài, doanh nghiệp phải thay đổi căn bản mô hình sản xuất, giá bán và chiến lược phòng hộ.
Colombia đứng ở tâm điểm của cú sốc tỷ giá
Ít nơi chịu tác động rõ rệt hơn Colombia, nơi đồng peso đang giao dịch gần mức mạnh nhất trong bảy năm.
Đối với chính phủ, đồng tiền mạnh mang lại một số lợi ích. Bộ Tài chính có thể tận dụng thời điểm này để mua USD và xử lý các giao dịch hoán đổi bằng franc Thụy Sĩ với chi phí thuận lợi hơn.
Nhưng đối với khu vực nông nghiệp, đặc biệt là cà phê, cán cân lợi ích hoàn toàn khác.
Colombia là một trong những quốc gia xuất khẩu cà phê arabica chất lượng cao hàng đầu thế giới. Phần lớn ngành cà phê được vận hành bởi các hộ gia đình nhỏ, nhiều trang trại chỉ rộng từ 1 đến 3 mẫu Anh và phụ thuộc vào lao động thủ công.
Người nông dân nhận giá bán dựa trên thị trường quốc tế, nhưng phải trang trải chi phí trong nước bằng peso.
Điều đó khiến họ đặc biệt nhạy cảm với tỷ giá.
Khi peso yếu, doanh thu USD đổi được nhiều nội tệ hơn, giúp bù đắp chi phí sản xuất. Khi peso mạnh, cơ chế hỗ trợ đó biến mất.
Tình hình càng khó khăn hơn sau khi Tổng thống Gustavo Petro tăng mức lương tối thiểu vào tháng 1, làm chi phí lao động tăng đúng thời điểm doanh thu quy đổi từ xuất khẩu suy giảm.
Đối với các trang trại quy mô nhỏ, đây không chỉ là vấn đề lợi nhuận. Nó còn ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng thuê người hái quả trong mùa thu hoạch, mua phân bón và duy trì chất lượng vườn cây.
Giá cà phê cao nhưng người trồng vẫn thiếu tiền
Trường hợp của Correa cho thấy vì sao giá cà phê quốc tế tăng không đồng nghĩa người trồng cà phê luôn được hưởng lợi.
Trang trại của gia đình bà nằm ở độ cao khoảng 1.800 mét tại vùng Huila, một trong những vùng cà phê nổi tiếng nhất Colombia.
Gia đình chăm sóc khoảng 7.500 cây cà phê, chủ yếu dựa vào lao động của hai vợ chồng. Khi quả bắt đầu chín, họ phải thuê thêm nhân công để thu hái.
Các giống caturra và pink bourbon được trồng tại đây được đánh giá cao nhờ vị ngọt và độ chua giống rượu vang. Một phần sản lượng sau cùng được đưa vào các viên nén cà phê Nespresso của Nestlé.
Correa cũng tránh sử dụng hóa chất mạnh và đã đạt chứng nhận Rainforest Alliance. Chứng nhận bền vững giúp sản phẩm nhận được mức giá cao hơn, nhưng đi kèm chi phí sản xuất lớn hơn, đặc biệt là phân bón hữu cơ và quy trình canh tác nghiêm ngặt.
Gia đình đã phải vay vốn để trang trải các chi phí đó.
Trong ngành nông nghiệp, nhiều khoản chi phí gần như không thể cắt giảm. Người trồng vẫn phải chăm sóc cây, bón phân và bảo vệ vườn, bất kể tỷ giá biến động ra sao.
Như Correa mô tả, chi phí là cố định, phần duy nhất thay đổi là lợi nhuận.
Chất lượng có thể trở thành tuyến phòng thủ cuối cùng
Một số nông dân đang cố gắng thích nghi bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm.
Santiago Silva và Sonia Cortes đã tiết kiệm hơn hai thập kỷ để mua một trang trại cà phê riêng cách Bogotá vài giờ đi xe.
Họ trồng các giống cà phê được người mua quốc tế đánh giá cao và đầu tư xây dựng cơ sở phơi sấy tại trang trại. Vụ thu hoạch đầu tiên chỉ mới diễn ra trong năm trước.
Tuy nhiên, doanh thu của Silva hiện đã giảm khoảng 20%.
Thay vì mở rộng sản lượng, ông tập trung cải thiện chất lượng arabica và robusta nhằm bán được giá cao hơn trên thị trường quốc tế, qua đó bù lại phần chênh lệch tỷ giá.
Chiến lược này có thể hiệu quả đối với những trang trại có vốn, chuyên môn và khả năng tiếp cận người mua cao cấp.
Nhưng phần lớn người trồng cà phê Colombia không có lựa chọn đó.
Các hộ quy mô nhỏ thường không có đủ nguồn lực để đầu tư vào giống mới, hệ thống chế biến hoặc chứng nhận quốc tế. Nếu lợi nhuận tiếp tục bị thu hẹp, một số nông dân có thể từ bỏ cà phê để chuyển sang loại cây trồng khác.
Điều đó có thể tạo ra hệ quả dài hạn đối với nguồn cung.
Giá cà phê quốc tế thường phản ứng mạnh với thời tiết, tồn kho và sản lượng. Nhưng nếu tỷ giá khiến người trồng giảm đầu tư hoặc rời bỏ ngành, thị trường có thể đối mặt với một dạng rủi ro cung khó nhận thấy hơn.
Phòng hộ tỷ giá trở thành vấn đề sống còn
Các nhà xuất khẩu Colombia đã cảnh báo rằng đồng peso tăng quá nhanh đang làm xói mòn năng lực cạnh tranh và kêu gọi chính phủ mở rộng các công cụ phòng hộ tỷ giá cùng hạn mức tín dụng.
Liên đoàn Những người trồng cà phê Quốc gia đóng vai trò quan trọng trong hệ thống này. Tổ chức xuất khẩu khoảng một phần năm lượng cà phê cao cấp của Colombia, đồng thời bảo đảm đầu ra cho toàn bộ cà phê được sản xuất trong nước.
Cơ chế này giúp người trồng giảm bớt biến động của giá cà phê thế giới và tạo ra mức giá tham chiếu trên thị trường nội địa.
Nhưng ngay cả hệ thống hỗ trợ đó cũng khó có thể triệt tiêu hoàn toàn tác động của tỷ giá.
Ngành cà phê là ngành định hướng xuất khẩu và phụ thuộc trực tiếp vào mức quy đổi giữa USD và peso. Khi biến động quá nhanh, nông dân và doanh nghiệp cần công cụ tài chính để cố định tỷ giá hoặc ít nhất giảm mức độ bất định.
Vấn đề là các công cụ phái sinh thường phức tạp, tốn chi phí và khó tiếp cận đối với nông hộ nhỏ.
Nếu chính phủ muốn duy trì năng lực cạnh tranh của khu vực xuất khẩu, họ có thể phải phát triển các sản phẩm phòng hộ đơn giản hơn, trợ cấp chi phí bảo hiểm tỷ giá hoặc cung cấp tín dụng ưu đãi trong giai đoạn biến động mạnh.
Quan điểm phổ biến có thể đánh giá thấp sức bền của các đồng tiền Mỹ Latinh
Một quan điểm phổ biến cho rằng đà tăng của tiền tệ Mỹ Latinh sẽ suy yếu khi USD ổn định trở lại hoặc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ thay đổi định hướng chính sách.
Việc một chủ tịch Fed mới xuất hiện đã phần nào làm giảm kỳ vọng về một chu kỳ suy yếu kéo dài của đồng bạc xanh.
Tuy nhiên, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa tiền tệ mới nổi sẽ bước vào một thị trường giá xuống.
Các chiến lược gia tại Morgan Stanley cho rằng chưa có cơ sở để dự báo một chu kỳ suy giảm rộng của tiền tệ mới nổi. Standard Chartered và Société Générale cũng đánh giá các đồng tiền Mỹ Latinh có thể tiếp tục duy trì sức chống chịu trong trung hạn.
Khu vực này sở hữu một số lợi thế đáng kể.
Trong khi giá năng lượng cao gây áp lực lên nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu, một số nền kinh tế lớn tại Mỹ Latinh lại là nhà xuất khẩu dầu, khí hoặc nguyên liệu thô.
Mỹ Latinh cũng nằm tương đối xa các điểm nóng địa chính trị hiện nay, khiến khu vực trở nên hấp dẫn hơn đối với dòng vốn quốc tế tìm kiếm sự đa dạng hóa.
Nếu những yếu tố đó tiếp tục tồn tại, áp lực tỷ giá đối với doanh nghiệp xuất khẩu có thể không biến mất nhanh chóng.
Ba kịch bản đối với tiền tệ và xuất khẩu Mỹ Latinh
Kịch bản cơ sở: Đồng tiền duy trì mạnh, doanh nghiệp buộc phải thích nghi
Trong kịch bản có xác suất cao nhất, các đồng tiền Mỹ Latinh vẫn giữ phần lớn mức tăng hiện tại nhưng tốc độ tăng chậm lại.
Lãi suất thực cao, dòng vốn carry trade và sự cải thiện nền tảng kinh tế tiếp tục hỗ trợ tỷ giá.
Doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải điều chỉnh cấu trúc chi phí, tăng sử dụng công cụ phòng hộ và tìm cách nâng giá trị sản phẩm.
Đối với ngành cà phê, điều này có thể thúc đẩy xu hướng chuyển sang các dòng đặc sản, chứng nhận bền vững và bán trực tiếp cho người mua cao cấp.
Tuy nhiên, các nông hộ nhỏ có thể tiếp tục chịu áp lực lớn.
Kịch bản tích cực: USD phục hồi giúp giảm áp lực lên nhà xuất khẩu
Nếu đồng USD phục hồi rõ rệt, tiền tệ Mỹ Latinh có thể điều chỉnh giảm từ các mức cao hiện tại.
Điều này giúp cải thiện doanh thu quy đổi của doanh nghiệp xuất khẩu và giảm áp lực lên biên lợi nhuận.
Ngành cà phê Colombia, chuối Costa Rica và các nhà sản xuất hàng tiêu dùng Paraguay sẽ được hưởng lợi trực tiếp.
Kịch bản này trở nên đáng tin cậy hơn nếu Fed duy trì chính sách tiền tệ cứng rắn, lợi suất Mỹ tăng hoặc dòng vốn toàn cầu quay trở lại thị trường Mỹ.
Kịch bản tiêu cực: Đồng nội tệ tiếp tục tăng, sản xuất bị thu hẹp
Kịch bản bất lợi nhất là đồng tiền khu vực tiếp tục tăng mạnh trong khi chi phí lao động và đầu vào trong nước vẫn leo thang.
Các doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp có thể phải đóng cửa, cắt giảm việc làm hoặc từ bỏ một số thị trường xuất khẩu.
Trong ngành cà phê, người trồng quy mô nhỏ có thể giảm đầu tư vào vườn cây hoặc chuyển sang cây trồng khác.
Nếu diễn biến này kéo dài, nguồn cung cà phê chất lượng cao từ Colombia có thể chịu ảnh hưởng trong các niên vụ sau, ngay cả khi điều kiện thời tiết thuận lợi.
Rủi ro chính đối với luận điểm
Rủi ro lớn nhất đối với quan điểm rằng đồng tiền mạnh sẽ tiếp tục gây áp lực lên xuất khẩu là khả năng USD phục hồi nhanh hơn dự kiến.
Ngoài ra, giá hàng hóa quốc tế có thể tăng đủ mạnh để bù đắp tổn thất tỷ giá. Nếu giá cà phê, chuối hoặc các sản phẩm nông nghiệp tăng đáng kể, doanh thu xuất khẩu có thể phục hồi dù đồng nội tệ vẫn mạnh.
Các biện pháp hỗ trợ của chính phủ, bao gồm tín dụng, trợ cấp và công cụ phòng hộ tỷ giá, cũng có thể giảm mức độ thiệt hại.
Cuối cùng, tác động không giống nhau giữa các doanh nghiệp. Những nhà sản xuất có thương hiệu mạnh, sản phẩm đặc sản hoặc khả năng định giá cao có thể thích nghi tốt hơn nhiều so với các nhà xuất khẩu hàng hóa phổ thông.
Kết luận
Đợt tăng giá của các đồng tiền Mỹ Latinh đang tạo ra một sự đảo chiều đáng chú ý.
Trong nhiều năm, khu vực phải đối mặt với tiền tệ yếu, lạm phát cao và niềm tin nhà đầu tư suy giảm. Hiện nay, khi dòng vốn quay lại và đồng nội tệ phục hồi, các nền kinh tế này phải xử lý một vấn đề hoàn toàn khác: sức mạnh tiền tệ đang làm suy yếu khu vực xuất khẩu.
Đối với người tiêu dùng, đồng tiền mạnh mang lại hàng nhập khẩu rẻ hơn và khả năng mua sắm lớn hơn.
Đối với người nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu, nó có thể hoạt động như một loại thuế vô hình đánh vào doanh thu.
Tại Colombia, nghịch lý đó đang diễn ra ngay trên các sườn núi trồng cà phê. Giá cà phê thế giới có thể cao, chất lượng hạt có thể được người mua toàn cầu săn đón, nhưng người trồng vẫn thiếu tiền để trả lương, mua phân bón và duy trì vườn cây.
Các tín hiệu quan trọng cần theo dõi trong thời gian tới là diễn biến của USD, chính sách lãi suất tại Mỹ Latinh, mức độ mở rộng của các công cụ phòng hộ tỷ giá và khả năng người trồng chuyển chi phí sang giá bán.
Nếu đồng nội tệ tiếp tục duy trì sức mạnh, thách thức lớn nhất đối với ngành cà phê Mỹ Latinh có thể không đến từ thời tiết hay giá thế giới, mà đến từ chính thành công của các nền kinh tế trong việc khôi phục niềm tin vào đồng tiền của mình.
Bài viết được thực hiện với mục đích phân tích thị trường và cung cấp thông tin tham khảo. Nội dung không cấu thành tư vấn đầu tư cá nhân hoặc khuyến nghị mua bán bất kỳ công cụ tài chính nào.
---------------------------------------------------
Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...
Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.
Mobile/zalo: 033 796 8866
THAM GIA ROOM HÀNG HOÁ - VĨ MÔ
