Quyết định thoái sạch vốn của Hoàng Anh Gia Lai (HAG) tại HAGL Agrico (HNG) không đơn thuần là một giao dịch tài chính. Đó là dấu chấm hết cho mối quan hệ cha con trên sàn chứng khoán, đồng thời phơi bày một nghịch lý cay đắng: người sinh ra có thể rời đi, còn người cứu sống thì không dễ thoát thân.
Ngày 5/1/2026, HAG thông báo đăng ký bán toàn bộ 91,38 triệu cổ phiếu HNG, tương đương 8,24% vốn điều lệ, chính thức khép lại vai trò cổ đông tại “đứa con” từng được kỳ vọng là trụ cột chiến lược. Nếu thương vụ hoàn tất, bầu Đức sẽ hoàn toàn rút khỏi HAGL Agrico, công ty từng là biểu tượng cho giấc mơ nông nghiệp tỷ USD của ông.
Nhưng trong khi HAG có thể “dọn dẹp quá khứ”, thì với Thaco của tỷ phú Trần Bá Dương, cánh cửa rút lui gần như đã khép chặt.
Mối duyên bắt đầu bằng “giải cứu”
Quay ngược thời gian gần một thập kỷ trước, HAGL rơi vào giai đoạn đen tối nhất lịch sử. Quyết định “tất tay” sang nông nghiệp với quy mô hàng chục nghìn hecta của bầu Đức nhanh chóng va phải thực tế khắc nghiệt: vốn lớn, chu kỳ dài, giá nông sản biến động và dòng tiền cạn kiệt.
Áp lực nợ vay đè nặng khiến HAGL từng đứng trước nguy cơ đổ vỡ hệ thống. Trong thời khắc đó, Thaco xuất hiện như một “phao cứu sinh”.
Tháng 8/2018, Thaco và HAGL Agrico ký thỏa thuận hợp tác chiến lược. Thaco rót vốn, tiếp quản vận hành và nắm khoảng 35% cổ phần HNG, đổi lại là vai trò tái cấu trúc toàn diện mảng nông nghiệp từng được xem là “xương sống” của HAGL.
Bầu Đức sau này thừa nhận thẳng thắn: “Nếu không có Thaco, HAGL không thể tồn tại.”
22.000 tỷ đồng và cái giá của sự lạc quan
Chỉ trong năm đầu hợp tác, Thaco đã rót hơn 22.000 tỷ (xấp xỉ 1 tỷ USD) vào HAGL Agrico để duy trì vườn cây, trả nợ, xây dựng logistics và tổ chức lại bộ máy quản trị.
Khi đó, cả hai bên đều tin rằng HNG đã “qua đáy”. Những phát biểu lạc quan được đưa ra, những lễ kỷ niệm hợp tác được tổ chức, và thị trường từng kỳ vọng HNG sẽ trở lại đường ray tăng trưởng.
Nhưng thực tế nhanh chóng chứng minh: tiền không đủ để vá những sai lầm mang tính cấu trúc.
Từ 2020 đến nay, HAGL Agrico không thể thoát khỏi vòng xoáy thua lỗ. Những khoản lợi nhuận hiếm hoi chủ yếu đến từ bán tài sản cho chính Thaco, chứ không phải từ hoạt động cốt lõi.
Tính đến cuối năm 2024:
- Lỗ lũy kế vượt 9.000 tỷ đồng
- Vốn chủ sở hữu bị bào mòn nghiêm trọng
- Tổng nợ phải trả khoảng 15.000 tỷ đồng, trong đó hơn 12.000 tỷ đồng là nợ Thaco Agri
Riêng các khoản vay từ Thaco Agri:
- Không có tài sản bảo đảm
- Lãi suất từ 7 – 10,5%/năm
- Trở thành “máu nuôi” duy nhất giúp HNG không sụp đổ
Chủ tịch Trần Bá Dương từng thẳng thắn thừa nhận: “HAGL Agrico chỉ còn xương.”
Dòng tiền bơm vào nhiều năm liền, nhưng không tạo ra sức bật, đúng nghĩa “gió vào nhà trống”.
Khi quyền lực đổi chiều
Đầu năm 2021, bầu Đức rời ghế Chủ tịch HNG, nhường quyền kiểm soát hoàn toàn cho Thaco. Từ “ân nhân”, Thaco trở thành người gánh toàn bộ rủi ro.
Trong hai năm 2023–2024, Thaco Agri tiếp tục bơm thêm hơn 6.000 tỷ trong khi số tiền HNG trả nợ mỗi năm chỉ bằng một phần nhỏ dòng vốn nhận về.
Đây là thế cờ mà Thaco không thể rút.
Như chính ông Trần Bá Dương nói: “Nếu HAGL Agrico ngừng hoạt động, làm sao thu hồi được số nợ này?”
Một bên tìm được đường lui, một bên bị trói vào nghĩa vụ
Trong khi HNG vẫn vật lộn với quá khứ, HAG của bầu Đức đã đi qua cơn bĩ cực. Doanh nghiệp phố núi tái cấu trúc thành công, thu hẹp tham vọng, tập trung vào mô hình “hai cây – một con”: chuối, sầu riêng và chăn nuôi heo.
Quyết định thoái sạch vốn khỏi HNG vì thế mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn tài chính: 👉 HAG chính thức cắt bỏ di sản rủi ro lớn nhất của mình.
Ngược lại, Thaco từ vai trò cứu tinh lại trở thành chủ nợ lớn nhất, cổ đông chi phối và người gánh trách nhiệm cuối cùng.
Mối duyên bắt đầu từ chữ “cứu” giữa bầu Đức và ông Trần Bá Dương đang đi đến hồi khép lại, nhưng không cân xứng. Một bên đã tìm được lối thoát, bên còn lại buộc phải đi tiếp, dù con đường phía trước vẫn mờ mịt.
Trong cuộc chơi này, người sinh ra có thể rút lui, nhưng người cứu sống lại không dễ quay đầu.
