"Em làm nhanh nên làm thêm giúp anh nhé."
"Cái này chỉ có em xử lý được."
"Việc này giao cho em là yên tâm nhất."
Thoạt nghe, đó là những lời khen. Nhưng với nhiều người đi làm, đây cũng là khởi đầu của một vòng lặp: càng giỏi càng được giao nhiều việc, đến mức khối lượng công việc trở thành mặc định thay vì sự ghi nhận.
Đây không chỉ là câu chuyện của người lao động, mà còn phản ánh cách một tổ chức đang được vận hành. Trong nhiều doanh nghiệp, người có năng lực thường được giao thêm đầu việc vì họ làm nhanh, chính xác và ít sai sót. Điều này giúp công việc được giải quyết hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng nếu mọi nhiệm vụ quan trọng đều dồn vào một cá nhân, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với một rủi ro lớn hơn trong dài hạn.
Thứ nhất, người giỏi ngày càng quá tải. Họ liên tục xử lý công việc phát sinh, ít có thời gian học hỏi hay phát triển kỹ năng mới. Áp lực kéo dài dễ dẫn đến kiệt sức hoặc nghỉ việc. Khi đó, doanh nghiệp không chỉ mất một nhân sự giỏi mà còn mất cả lượng kiến thức, kinh nghiệm và các mối quan hệ mà người đó đang nắm giữ.
Thứ hai, những nhân sự còn lại ít có cơ hội trưởng thành. Khi mọi việc quan trọng đều được giao cho một người, những người khác dần hình thành tâm lý phụ thuộc, thiếu cơ hội thử sức và nâng cao năng lực. Theo thời gian, khoảng cách về hiệu suất trong đội ngũ ngày càng lớn, còn tổ chức thì phụ thuộc vào một vài "ngôi sao".
Từ góc độ quản trị, đây là hiện tượng được gọi là điểm nghẽn. Khi một cá nhân trở thành mắt xích không thể thay thế, vấn đề không còn nằm ở việc người đó giỏi đến đâu, mà nằm ở chỗ hệ thống chưa được thiết kế để phân bổ công việc và phát triển con người một cách bền vững.
Với nhân viên, làm tốt công việc là điều đáng tự hào. Nhưng làm tốt không đồng nghĩa với việc phải âm thầm ôm mọi trách nhiệm. Người có năng lực cũng cần biết quản lý khối lượng công việc, chủ động trao đổi với cấp trên về ưu tiên, phân quyền khi phù hợp và đề xuất giải pháp để công việc được chia sẻ hiệu quả hơn.
Ngược lại, với nhà quản lý, giao việc cho người giỏi luôn là lựa chọn dễ nhất. Tuy nhiên, năng lực lãnh đạo không nằm ở việc tìm đúng người để giải quyết mọi vấn đề, mà ở khả năng xây dựng một đội ngũ có nhiều người cùng làm được việc. Một hệ thống tốt không chỉ tạo điều kiện để người giỏi phát huy năng lực, mà còn giúp những người khác từng bước trưởng thành.
Một doanh nghiệp bền vững không được xây dựng trên một "người hùng". Doanh nghiệp bền vững được xây dựng trên một hệ thống, nơi tri thức được chia sẻ, năng lực được nhân rộng và thành công không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào.
