Cuộc tranh luận về sự trỗi dậy toàn cầu của nhân dân tệ (RMB) thường mắc một lỗi cơ bản: xem quốc tế hóa tiền tệ như một cuộc cạnh tranh duy nhất, với vị thế đồng tiền dự trữ nằm ở đỉnh. Thực tế có ba vấn đề hoàn toàn khác nhau: thương mại, cho vay, và khó nhất — đầu tư. Trung Quốc đã đạt tiến bộ đáng kể ở hai vấn đề đầu trong 15 năm qua. Cái cuối cùng — thuyết phục người nước ngoài nắm giữ nhân dân tệ như một khoản đầu tư — chỉ mới bắt đầu, và Diễn đàn Lujiazui tại Thượng Hải tháng 6 vừa qua đã đặt nền móng cho chặng đường phía trước.
Hai vấn đề đã được giải quyết — bằng con đường không chính thống
Con đường chính thống để quốc tế hóa một đồng tiền đi qua tài khoản vốn: mở cửa thị trường, duy trì thâm hụt đối ngoại, để người không cư trú tích lũy đồng tiền của bạn một cách tự nhiên. Đây là con đường Mỹ đã đi với đô la.
Trung Quốc không thể — và sẽ không — đi theo con đường đó. Thay vào đó, họ đẩy nhân dân tệ ra thế giới bằng hai công cụ khác: thanh toán thương mại và tín dụng do chính ngân hàng Trung Quốc cấp.
Cả hai đều đã phát huy hiệu quả. Tỷ trọng nhân dân tệ trong thương mại hàng hóa của Trung Quốc đã tăng gần gấp đôi kể từ 2018. Đồng tiền này hiện xếp thứ hai trong tài trợ thương mại toàn cầu — vượt qua cả euro — được thúc đẩy không chỉ bởi đòn bẩy của Trung Quốc với tư cách nước mua hàng hóa lớn nhất thế giới, mà còn bởi chính việc Mỹ "vũ khí hóa" đồng đô la qua các lệnh trừng phạt.
Nguồn vốn theo sau: nhân dân tệ trở thành một trong những đồng tiền tài trợ (funding currency) rẻ nhất châu Á, và các ngân hàng Trung Quốc liên tục tăng cho vay với khách hàng nước ngoài.
Vấn đề cuối
Sử dụng một đồng tiền và tin tưởng nắm giữ nó là hai hành động hoàn toàn khác nhau. Một đồng tiền chỉ trở thành tài sản dự trữ khi nó được người khác sẵn lòng giữ lại — chứ không phải chỉ dùng để thanh toán rồi chuyển đổi ngay.
Đây chính là lý do trái phiếu Kho bạc Mỹ (US Treasuries) vẫn nằm ở trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu: tài sản định danh bằng đô la có thể được giao dịch sâu, thế chấp và phòng ngừa rủi ro (hedge) tùy ý, cả trong thời điểm thuận lợi lẫn khó khăn.
Một tổ chức nước ngoài nắm giữ trái phiếu chính phủ Trung Quốc không có được sự thoải mái đó. Thanh khoản trong nước (onshore) mỏng hơn nhiều so với thị trường Kho bạc Mỹ, công cụ phòng ngừa rủi ro khan hiếm, và việc hồi hương lợi nhuận vẫn gặp nhiều trở ngại mà một nhà quản lý dự trữ không thể bỏ qua.
Dữ liệu phản ánh sự dè dặt đó rõ ràng: tỷ trọng trái phiếu trong nước do nước ngoài nắm giữ hiện dưới 2% tổng số — giảm từ đỉnh trên 3%. Dự trữ ngoại hối bằng nhân dân tệ của các ngân hàng trung ương toàn cầu cũng chỉ khoảng 2% và gần như đứng yên.
Diễn đàn Lujiazui: nỗ lực xây dựng hạ tầng còn thiếu
Đây là điều các biện pháp công bố tại diễn đàn tháng 6 hướng đến giải quyết — nỗ lực đầu tiên có tính hệ thống để xây dựng "hạ tầng ống nước" tài chính còn thiếu, mà không cần chạm đến khả năng chuyển đổi tự do của đồng tiền.
Cơ chế hỗ trợ thanh khoản: PBOC (Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc) công bố một cơ chế hỗ trợ thanh khoản cho các cơ quan tiền tệ nước ngoài và quốc tế, mô phỏng theo cấu trúc tương tự Fed.
Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ tại Hong Kong: Đóng khoảng trống công cụ phòng ngừa rủi ro vốn đã khiến các nhà quản lý quỹ toàn cầu lớn đứng ngoài cuộc.
Omniclear: Trung tâm lưu ký chứng khoán mới nổi tại Hong Kong, tập trung vào thanh toán nhân dân tệ hải ngoại — có thể trở thành giải pháp thay thế cho Euroclear (hệ thống thanh toán chứng khoán quốc tế lớn của châu Âu).
Mỗi biện pháp giải quyết một rào cản thực sự đối với việc nắm giữ, chứ không chỉ sử dụng đồng tiền — tiềm năng thúc đẩy nhân dân tệ trở thành đồng tiền đầu tư thực sự.
Nhưng mọi giải pháp đều chỉ là phương án thứ hai
Các ràng buộc vẫn khắc nghiệt, và mỗi giải pháp đều mang tính chắp vá.
Cơ chế repo (mua lại) chỉ mở cho khu vực chính thức (official sector) — không dành cho nhà đầu tư tư nhân. Một cơ chế hỗ trợ được cấp theo quyết định tùy nghi của chính ngân hàng trung ương phát hành đồng tiền đó chỉ tốt bằng chính sự tùy nghi ấy — và các nhà quản lý dự trữ đang đa dạng hóa danh mục chính vì đô la đã bị biến thành công cụ chính sách sẽ không thể mù quáng trước yếu tố chính trị của một đồng tiền mà nhà phát hành có nhiều dư địa can thiệp hơn nhiều.
Một hệ thống thanh toán song song không có trọng lượng cho đến khi người khác thực sự sử dụng nó — hiệu ứng mạng lưới (network effects) khiến Euroclear và hạ tầng của đô la trở nên không thể thay thế không thể được tạo ra chỉ bằng luật định.
Và về mặt kinh tế, mọi thứ đang đi ngược hướng: lợi suất trái phiếu trong nước Trung Quốc đã giảm sâu đến mức trái phiếu Trung Quốc hiện có mức sinh lời thuộc hàng thấp nhất thế giới — khiến chúng ít hấp dẫn với bất kỳ nhà đầu tư nào xét theo lợi suất thuần túy. Điều còn lại chỉ là lý do đa dạng hóa danh mục.
Mâu thuẫn cốt lõi: kiểm soát không thể vừa giữ vừa bỏ
Đó chính là canh bạc của Bắc Kinh — rằng mong muốn thoát ly khỏi đô la sẽ vượt trội hơn những trở ngại này, ít nhất với một số nhà nắm giữ dự trữ chính thức. Ở biên độ nào đó, họ có thể đúng.
Nhưng dự án này vấp phải một mâu thuẫn ở trung tâm: thanh toán thương mại có thể được thiết kế, tín dụng có thể được cấp theo mệnh lệnh — nhưng nhu cầu thực sự để nắm giữ tài sản nhân dân tệ thì không thể. Điều đó đòi hỏi từ bỏ quyền kiểm soát — với giá cả, với lối thoát (exit), với chính tài khoản vốn — và thuyết phục người khác rằng quyền kiểm soát đó sẽ không bị tái áp đặt ngay khi nó trở nên bất tiện.
Nhưng dĩ nhiên, kiểm soát chính là điều Bắc Kinh từ chối buông bỏ.
Hướng đi đã rõ — nhưng câu hỏi cuối cùng vẫn bỏ ngỏ
Hướng đi của quá trình quốc tế hóa nhân dân tệ không còn là điều đáng nghi ngờ, và một nền kinh tế toàn cầu đang phân mảnh đang tự động làm phần lớn công việc thay cho Bắc Kinh.
Nhưng liệu nhân dân tệ có trở thành đồng tiền mà thế giới chọn để tiết kiệm — thay vì chỉ là đồng tiền họ được trả bằng nó — là câu hỏi mà một nỗ lực hành chính không thể trả lời. Đây là dặm đường khó nhất. Và nó mới chỉ bắt đầu.
Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt
Quá trình quốc tế hóa nhân dân tệ có ba hàm ý trực tiếp với Việt Nam — nền kinh tế có quan hệ thương mại sâu rộng với cả Trung Quốc lẫn Mỹ.
Thanh toán thương mại VN-Trung bằng CNY: Nếu xu hướng thanh toán thương mại bằng nhân dân tệ tiếp tục mở rộng toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam xuất nhập khẩu với Trung Quốc có thể ngày càng gặp các đối tác đề nghị thanh toán bằng CNY thay vì USD. Đây là xu hướng cần theo dõi vì ảnh hưởng đến chi phí chuyển đổi và rủi ro tỷ giá của doanh nghiệp.
NHNN và cơ cấu dự trữ ngoại hối: Câu hỏi "nắm giữ CNY hay không" mà bài phân tích đặt ra cho các ngân hàng trung ương toàn cầu cũng là câu hỏi mà NHNN phải cân nhắc trong chiến lược đa dạng hóa dự trữ ngoại hối dài hạn — dù với tỷ trọng CNY toàn cầu chỉ khoảng 2% và gần như đứng yên, đây chưa phải ưu tiên cấp bách.
Tỷ giá CNY/VND như biến số gián tiếp: Việt Nam có quan hệ thương mại chặt với Trung Quốc — biến động tỷ giá CNY do quá trình quốc tế hóa (dù chậm) vẫn có thể tạo áp lực gián tiếp lên VND qua kênh cạnh tranh xuất khẩu, đặc biệt khi CNY được sử dụng nhiều hơn trong thanh toán khu vực.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.
***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656
