Các nước ASEAN lớn mà chúng ta đang so sánh ở đây là Philippines, Malaysia, Thái Lan, Indonesia. Đây là các nước có thể tạm coi là cùng hạng cân với VN, do vậy so sánh bớt khập khiễng.
Như trong chart, Việt Nam đúng là có GDP bình quân đầu người thấp hơn họ (trừ Phillipines). Lí do thì nhiều nguồn có nói là Việt Nam đi sau do thể chế, trình độ, dân trí, người dân ôm đất ôm vàng không chịu làm ăn vân vân.. mình không bàn luận là đúng hay sai. Nhưng những lập luận đấy rất thiếu sót về mặt khách quan lịch sử.
Điều kiện đầu tiên để một đất nước có thể phát triển kinh tế là sự ổn định, không có chiến tranh, không phải gồng lên giữ nước. Xét trên phương diện này, Việt Nam "đi sau" các nước ASEAN khoảng 30-40 năm là ít.
Malaysia độc lập từ 1957, tức là đã có gần ba thập kỷ xây dựng quốc gia và phát triển kinh tế trước khi Việt Nam bắt đầu Đổi Mới năm 1986. Từ khoảng 1960, Malaysia bắt đầu chiến lược công nghiệp hóa theo hướng xuất khẩu; tỷ trọng manufacturing trong GDP tăng từ khoảng 10% năm 1960 lên 31% năm 1999 - trong lúc chúng ta còn đang hỏi nhau kinh tế thị trường là gì.
Thái Lan thậm chí còn không bị thuộc địa hoàn toàn nên không có mốc độc lập như các nước còn lại. Trong lúc Việt Nam chiến tranh tùm lum thì Thái đã có nhiều thập kỷ khá ổn định để phát triển hạ tầng, công nghiệp nhẹ, du lịch và xuất khẩu. Họ đã trải qua giai đoạn tăng trưởng mạnh như Việt Nam bây giờ từ lâu: IMF ghi nhận GDP Thái tăng trung bình 5,2% trong thập niên 1950 và 7,4% giai đoạn 1960 - 1972.
Indonesia tuyên bố độc lập năm 1945 và được Hà Lan công nhận chủ quyền năm 1949; nghĩa là họ cũng bước vào giai đoạn xây dựng kinh tế hậu thuộc địa sớm hơn Việt Nam nhiều thập kỷ. Indo thì còn có lợi thế đặc biệt nữa là dân số khổng lồ và cầu nội địa mạnh.
Philippines được Mỹ công nhận độc lập năm 1946, tức là đã có khoảng 40 năm phát triển trong tư cách một quốc gia độc lập trước khi Việt Nam bắt đầu Đổi Mới. Họ từng mạnh nhất nhì Đông Nam Á trước khi tụt về sau do bất ổn chính trị trong nước.
Trong khi đó, Việt Nam mới được thành lập vào 1945. Chúng ta đánh nhau liên miên với Pháp, Nhật, Mỹ, VNCH đến tận 1975, sau đó là với Polpot năm 78, rồi lại xung đột biên giới với Trung Quốc năm 1979. Sau 79 thì Việt Nam bị bao vây cấm vận bởi hầu hết các phe phái, từ Mỹ cho đến Trung Quốc đều căng thẳng. Đến mãi Đổi Mới 1986 và 1995 khi bình thường hoá quan hệ với Mỹ thì chúng ta mới bắt đầu có được sự yên ổn tương đối để mà phát triển kinh tế.
Nói tóm lại là sao: sự phát triển kinh tế Việt Nam hơn 40 năm vừa qua đúng là bị chệch hướng phần nào do nhiều vấn đề nội tại như thể chế, trình độ vân vân. Nhưng nói rằng đấy là 100% nguyên nhân Việt Nam đi sau các nước ASEAN lớn khác - mà không bàn đến hoàn cảnh ngoại tại chúng ta không kiểm soát được là chiến tranh, thì theo mình là một sự thiếu khách quan không chấp nhận được. Đặc biệt là với những thế hệ đã giữ gìn đất nước.
Trong bối cảnh tâm trạng nhiều người u ám về kinh tế Việt Nam như hiện tại, mình chỉ muốn nói rằng nếu nhìn vào lịch sử, chúng ta đã đi qua nhiều giai đoạn còn khó khăn hơn, và không nên so sánh quá nhiều với những nước khác.
Mà kể cả nếu không vượt qua bẫy thu nhập trung bình được thì sao? (mà thực ra cái "bẫy" này cũng là 1 khái niệm dở hơi). Thì như Malay với Thái Lan thôi, họ cũng đã vượt qua được đâu cho dù có 30 40 năm đi trước chúng ta. HCM mà sạch sẽ hiện đại được như Kuala Lumpur, Đà Nẵng Nha Trang phát triển du lịch được như Phuket Pattaya thì cũng chả đẹp quá ư :)) phát triển nào mà chẳng là phát triển, cứ phải nhất quyết đòi VN vượt trội được như Hàn Nhật Đài Loan Singapore làm gì. Đấy là những case quá cá biệt, và mấy ai tìm hiểu xem họ được hỗ trợ nhiều đến mức nào từ bên ngoài? Việt Nam đâu có những cái đấy?
Nói tóm lại thì mình nghĩ cứ làm việc và phấn đấu thôi, so sánh nhiều mệt người. Mình thậm chí còn thấy Việt Nam có nhiều đất để phát triển cho các cá nhân tham vọng, vì nó có nhiều vấn đề. Mà chỗ nào có vấn đề thì chỗ đấy có cơ hội vì nó cần giải pháp . Người nào tìm ra giải pháp thì được hưởng lợi, được thưởng về mặt ý nghĩa tinh thần, vật chất, quan hệ xã hội. Lao vào mấy chỗ ngăn nắp gọn gàng quá rồi thì làm gì có vấn đề mà giải quyết nữa, nhỉ :)) Risk dĩ nhiên ít hơn mà upside do vậy cũng chẳng còn.
