Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đã đi qua hơn 30 năm kể từ ngày những tập đoàn đa quốc gia đầu tiên đặt chân vào. Toyota, Honda, Ford có mặt từ giữa thập niên 1990; Hyundai, Kia đến sau một chút. Tất cả đều mang theo những cam kết về chuyển giao công nghệ, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Nhưng nhìn lại, bức tranh ấy vẫn còn nhiều mảng xám.
Toyota: 30 năm và lời hứa chưa trọn
Toyota vào Việt Nam năm 1995 với cam kết nội địa hóa 30-40% vào năm 2005, hướng tới 60% sau đó. Ba thập kỷ trôi qua, hãng vẫn giữ vững ngôi đầu về doanh số, sản lượng và thị phần – với hơn 1 triệu xe bán ra, hàng chục nghìn xe mỗi năm, lợi nhuận hàng đầu phân khúc. Nhưng đằng sau thành công thương mại ấy, Vios chỉ đạt 33%, Innova 37% – đều dưới mục tiêu 40-45%. Hãng có 61 nhà cung cấp, nhưng chỉ 13 doanh nghiệp thuần Việt. Linh kiện nội địa chủ yếu là chi tiết cồng kềnh, gia công thô; động cơ, hộp số, cụm điều khiển điện tử vẫn nhập khẩu hoàn toàn.
Đáng chú ý, xe hybrid – động lực tăng trưởng chính của Toyota tại Việt Nam – nhập khẩu 100%. Phải đến tháng 8/2026, hãng mới công bố đầu tư 283,7 triệu USD xây dây chuyền hybrid tại Phú Thọ, dự kiến đến 2029 mới vận hành. Với một doanh nghiệp đã kinh doanh 30 năm, nhịp độ thật sự gây thất vọng về độ uy tín
Honda, Ford: Những bước đi thận trọng
Honda có nhà máy tại Vĩnh Phúc từ 1996, tỷ lệ nội địa hóa ô tô ước đạt 40-50% cho một số dòng xe. Tuy nhiên, phần lớn linh kiện nội địa vẫn là chi tiết đơn giản: ghế, nhựa nội thất, ắc-quy, lốp. Hệ truyền động, động cơ vẫn nhập khẩu. Xe hybrid CR-V e:HEV nhập khẩu nguyên chiếc từ Thái Lan, chưa có kế hoạch sản xuất trong nước.
Ford có nhà máy tại Hải Dương, lắp ráp Ranger, Everest, Transit với tỷ lệ nội địa hóa ước đạt 30-40%. Hãng tập trung vào phân khúc bán tải và SUV cỡ lớn – ít cạnh tranh hơn. Ford chưa có kế hoạch lắp ráp hybrid hay EV trong nước; các dòng xe điện như Mustang Mach-E vẫn nhập khẩu.
Hyundai, Kia: Bước tiến nhờ liên doanh nội địa
Hyundai có lợi thế khi liên doanh với Thành Công Group – tập đoàn tư nhân Việt Nam. Nhà máy tại Ninh Bình lắp ráp Accent, Creta, Tucson, Santa Fe với tỷ lệ nội địa hóa ước đạt 40-50%. Hyundai Thành Công cũng là một trong những hãng đầu tiên lắp ráp xe điện (Ioniq 5) tại Việt Nam từ 2023.
Kia được lắp ráp bởi THACO – tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam trong ngành ô tô. Nhà máy tại Chu Lai (Quảng Nam) có công suất lớn. THACO tự xây dựng chuỗi cung ứng nội địa qua các công ty con (THACO Parts, THACO Industries), tỷ lệ nội địa hóa được cho là cao nhất trong nhóm hãng nước ngoài, có dòng xe đạt trên 50%. THACO còn xuất khẩu linh kiện và xe sang ASEAN.
VinFast: Tám năm và một con đường khác
Nếu các hãng ngoại có đường lui – nhập khẩu từ Thái Lan, Indonesia, Nhật Bản – thì VinFast không có. Thành lập năm 2017, hãng xe Việt này buộc phải tự xây dựng chuỗi cung ứng nếu muốn tồn tại. Và chính áp lực đó đã tạo nên kết quả.
Chưa đầy 8 năm hoạt động, VinFast đã xây dựng 700 nhà cung cấp nội địa, đạt tỷ lệ nội địa hóa hơn 60% – vượt xa tất cả các hãng nước ngoài. Không dừng lại đó, hãng đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 80-84% trong giai đoạn tới, tập trung vào các bộ phận cốt lõi: pin, động cơ điện, hệ thống điều khiển.
VinFast cũng là hãng đầu tiên lắp ráp xe điện tại Việt Nam từ năm 2022, tự sản xuất động cơ, khung gầm, hợp tác phát triển pin. Trong khi Toyota, Honda, Ford vẫn loay hoay với hybrid nhập khẩu, VinFast đã đưa xe điện "Made in Vietnam" ra thị trường và xuất khẩu sang Mỹ, Canada, châu Âu.
Sau 30 năm, Toyota, Honda, Ford vẫn loay hoay với bài toán nội địa hóa. Hyundai, Kia có tiến bộ nhờ liên doanh với doanh nghiệp Việt. Nhưng VinFast – với 8 năm – đã vượt qua tất cả về cả mục tiêu lẫn kết quả thực tế.
Đó không chỉ là con số, mà là minh chứng cho một chân lý: tự lực tự cường là con đường duy nhất để xây dựng nền công nghiệp ô tô Việt Nam. Khi người Việt quyết tâm, họ có thể đi xa hơn những gì người khác làm trong ba thập kỷ. VinFast đang viết nên câu chuyện công nghiệp ô tô Việt Nam – bằng hành động, không phải bằng lời hứa.
Câu chuyện ấy, dù còn nhiều thách thức phía trước, đang truyền đi một thông điệp rõ ràng: người Việt hoàn toàn có thể tự tay dựng nên nền công nghiệp ô tô của riêng mình. Một nền công nghiệp không chỉ để bán xe, mà để làm chủ công nghệ, làm chủ chuỗi cung ứng, và làm chủ tương lai của chính dân tộc mình. Con đường ấy không bằng phẳng, nhưng nó là con đường của những người không chờ đợi – và không chấp nhận mãi đứng sau.
