Cuộc chiến được kỳ vọng sẽ lật đổ nhanh chính quyền Iran giờ đã bước vào tháng thứ 8, không có điểm kết thúc rõ ràng. Giáo sư John Mearsheimer (Đại học Chicago) gọi đây là “Mẹ của mọi sai lầm chiến lược.” Nhưng điều đáng ngạc nhiên nhất, theo tác giả bài bình luận trên Financial Times, không phải là mức độ thất bại về quân sự — mà là việc thiệt hại kinh tế toàn cầu lại nhẹ hơn rất nhiều so với dự đoán.

Một bản cáo trạng dài

Theo phân tích của Mearsheimer, Mỹ bước vào cuộc chiến dựa trên tuyên bố sai lệch rằng Iran đang cận kề sở hữu vũ khí hạt nhân; tin rằng chỉ cần không kích là đủ để lật đổ chính quyền — điều chưa từng hiệu quả trong lịch sử; và không có kế hoạch dự phòng cho việc Iran đóng eo biển Hormuz. Mỹ đã không đạt được bất kỳ mục tiêu chính nào trong 4 mục tiêu đề ra: lật đổ chính quyền, chấm dứt khả năng làm giàu hạt nhân của Iran, chấm dứt khả năng tên lửa tầm xa, và chấm dứt sự hỗ trợ của Iran cho Hamas, Hezbollah và Houthi. Việc đóng eo biển Hormuz đã gây tổn hại đáng kể cho kinh tế toàn cầu, và cấu trúc liên minh của Mỹ tại Vùng Vịnh cũng bị sứt mẻ.

Nhưng có một nghịch lý: thiệt hại kinh tế lại khiêm tốn đến bất ngờ.

Vì sao giá dầu không nổ tung như dự đoán

Ông Johannes Urpelainen (Đại học Johns Hopkins) nhận định: “Nhiều chuyên gia ban đầu cho rằng cú sốc cung này sẽ đẩy giá dầu lên 200 USD/thùng, gây lạm phát nghiêm trọng và suy thoái toàn cầu. Nhưng thực tế, giá dầu chỉ đạt đỉnh 126 USD/thùng vào tháng 4/2026.” Giá dầu thực tế hiện vẫn gần mức trung bình dài hạn kể từ 1972 — dù ông Fatih Birol, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), từng gọi đây là “mối đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu lớn nhất trong lịch sử” vào tháng 3.

Urpelainen chỉ ra 4 lý do: chuyển đổi năng lượng đã giảm sự phụ thuộc của kinh tế toàn cầu vào dầu; chuỗi cung ứng đã chứng minh khả năng thích ứng; các nước sản xuất ngoài Trung Đông đã nhanh chóng tăng sản lượng dầu và khí; và việc rút giảm tồn kho dầu toàn cầu đã lấp đầy phần thiếu hụt còn lại. Theo cựu nhà ngoại giao Mohammed Elsoukkary, đến cuối tháng 9, xuất khẩu dầu thô khu vực Vùng Vịnh ước đạt khoảng 16,3 triệu thùng/ngày — so với 19,5 triệu thùng/ngày vào tháng 2 — trong đó khoảng 9,7 triệu thùng/ngày vẫn đi qua eo biển Hormuz.

Và nếu bạn nghĩ đây là một thành tích hoàn hảo — hãy nhớ rằng chúng ta tiêu thụ sản phẩm dầu, không phải dầu thô.

Khi diesel trở thành điểm nghẽn thật sự

Nhiều nhà máy lọc dầu tại Vùng Vịnh đã bị thiệt hại đáng kể, và vì các nhà máy này được thiết kế để xử lý loại dầu thô cụ thể, tình trạng thiếu hụt sản phẩm đã xuất hiện — diesel là ví dụ rõ nhất. Điều này thậm chí khiến Tổng thống Trump từng cân nhắc (sau đó đã bỏ) kế hoạch dừng xuất khẩu diesel của Mỹ. Một số sản phẩm khác — đặc biệt khí tự nhiên và lưu huỳnh — còn ghi nhận mức tăng giá lớn hơn cả dầu thô.

Theo Nouriel Roubini (Project Syndicate), phần lớn lý do kinh tế toàn cầu “chịu được” cú sốc này đến từ làn sóng đầu tư khổng lồ do AI thúc đẩy. Nhưng với sức khỏe dài hạn của kinh tế toàn cầu, điều quan trọng không phải là quy mô đầu tư hiện tại, mà là tốc độ tăng trưởng của nó — và đóng góp kinh tế thực sự của AI, điều chưa ai có thể khẳng định chắc chắn. Tác giả cũng nhắc đến một nguồn rủi ro khác: khả năng quản lý nợ công toàn cầu trong bối cảnh lãi suất tăng, với Pháp, Anh và Mỹ đang ở trong vùng rủi ro — đặc biệt các nước có cơ cấu nợ ngắn hạn lớn, vốn có rất ít “bảo hiểm” trước tác động của lạm phát lên lãi suất.

Câu hỏi lớn nhất: cuộc chiến sẽ kết thúc ra sao?

Theo tác giả, nếu thế cân bằng giữa “sự ngu ngốc” và “sự khéo léo thích ứng” tiếp tục duy trì, cú sốc năng lượng ít nhất sẽ còn trong tầm kiểm soát. Nhưng điều đó không thể đảm bảo mãi mãi: việc rút tồn kho không thể kéo dài vô hạn, và việc Trung Quốc kìm nén nhu cầu nội địa cũng có giới hạn của nó. Nếu các yếu tố này dừng lại, giá dầu thô có thể nhảy vọt lên mức gây xáo trộn thực sự.

Câu hỏi còn lớn hơn là cuộc chiến bản thân nó sẽ đi về đâu. Tác giả đặt giả thuyết: liệu ông Trump có xem việc bầu cử giữa kỳ kết thúc là cơ hội để “thả” lại sự hiếu chiến của mình? Hay ông sẽ chán nản với toàn bộ câu chuyện và để xung đột lắng xuống thành một kiểu ngừng bắn không chính thức, trong tâm trạng bực bội? Theo tác giả, một lợi thế của các nhà lãnh đạo chuyên quyền tùy tiện là họ rất dễ chán việc — và khó có thể tin rằng ông Trump vẫn thấy cuộc chiến này còn “vui,” khi theo Mearsheimer, ông đã không đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong số đó. Iran bị tàn phá, nhưng chính quyền của họ và ảnh hưởng tại Vùng Vịnh dường như vẫn khá vững. Tác giả cho rằng ông Trump nhiều khả năng sẽ tuyên bố “chiến thắng” và chuyển sang chuyện khác — và người dân Mỹ hẳn sẽ vui mừng vì điều đó.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Hai rủi ro trong bài đáng theo dõi với nhà đầu tư Việt: thứ nhất, nếu cú sốc năng lượng tái bùng phát (do leo thang xung đột hoặc tồn kho toàn cầu cạn dần), giá dầu thế giới tăng vọt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí nhập khẩu nhiên liệu và logistics trong nước — dù đây chỉ là thông tin tham khảo vĩ mô, không phải sản phẩm MXV/HCT giao dịch. Thứ hai, rủi ro nợ công toàn cầu (Pháp, Anh, Mỹ) mà tác giả nhắc đến có thể ảnh hưởng gián tiếp đến dòng vốn ngoại và lãi suất huy động trong nước nếu lan rộng thành bất ổn tài chính toàn cầu. (Diễn biến cụ thể cần cập nhật theo tình hình thực tế thời điểm đọc.)

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

 

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656