Những tháng đầu tiên của Sanae Takaichi trên cương vị Thủ tướng Nhật Bản được đánh dấu bằng tốc độ, tham vọng và một định hướng chiến lược tương đối rõ ràng.
Chính phủ của bà đã thúc đẩy quan hệ an ninh với các đối tác, tăng cường giám sát đầu tư nước ngoài, xây dựng năng lực tình báo mới và tìm kiếm các nguồn cung năng lượng thay thế nhằm giảm tác động từ xung đột tại Trung Đông.
Takaichi cũng có thể chỉ ra một danh sách thành tựu đáng kể kể từ chiến thắng bầu cử áp đảo. Bà đã xử lý tương đối thành công cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời hạn chế căng thẳng tiếp tục leo thang với Trung Quốc sau những phát biểu liên quan đến Đài Loan trong năm trước.
Tuy nhiên, thách thức chính trị hiện nay của Takaichi không còn nằm ở việc bà có thể trình bày lợi ích chiến lược dài hạn của Nhật Bản thuyết phục đến đâu. Vấn đề ngày càng rõ ràng hơn là liệu cử tri có cảm thấy chính phủ thực sự quan tâm đến những áp lực tài chính trước mắt của họ hay không.
Mức độ ủng hộ dành cho bà đang có dấu hiệu suy giảm nhanh chóng. Đây chưa phải là một cuộc khủng hoảng chính trị, nhưng cho thấy khoảng thời gian “trăng mật” mà cử tri dành cho một nhà lãnh đạo mới, có sức hút và sở hữu nhiệm kỳ mạnh, đang dần khép lại.
Câu hỏi trung tâm là liệu Takaichi có thể chuyển trọng tâm từ quốc phòng, đầu tư và an ninh kinh tế sang một chương trình kinh tế hộ gia đình đủ thuyết phục trước khi bất mãn về giá cả, thuế và đồng yên bắt đầu làm suy yếu vị thế của bà trong Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền.
Thành tích chiến lược rõ ràng nhưng lợi ích chính trị chưa tương xứng
Takaichi có thể dựa vào một thành tích lập pháp và ngoại giao đáng kể.
Chính quyền của bà đã thúc đẩy nhiều dự luật liên quan đến tình báo, kiểm soát đầu tư nước ngoài, an ninh quốc gia và kế hoạch bảo đảm tính liên tục của hoàng gia Nhật Bản.
Quốc hội cũng thông qua các quy định liên quan đến việc bảo vệ quốc kỳ, xây dựng một thủ đô dự phòng trong trường hợp Tokyo chịu thảm họa lớn và củng cố dòng kế vị nam giới trong hoàng gia.
Những chính sách này phù hợp với các ưu tiên lâu dài của Takaichi. Bà muốn tăng khả năng ứng phó của Nhật Bản trước các rủi ro quân sự, công nghệ và kinh tế, đồng thời giảm sự phụ thuộc của đất nước vào các chuỗi cung ứng bên ngoài dễ bị gián đoạn.
Môi trường quốc tế càng củng cố tính hợp lý của chương trình này. Xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro an ninh năng lượng, trong khi cạnh tranh với Trung Quốc buộc Tokyo phải xem xét lại khả năng chống chịu của nền công nghiệp, quan hệ quốc phòng và cơ sở hạ tầng trọng yếu.
Xét từ góc độ chiến lược quốc gia, đây là một chương trình tương đối nhất quán.
Nhưng từ góc nhìn của các hộ gia đình đang phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao, những ưu tiên đó có thể bị xem là quá xa vời.
Khoảng cách giữa sự nhất quán trong chiến lược và tính thiết thực trong đời sống hàng ngày đang trở thành điểm yếu lớn nhất của chính phủ Takaichi. Cử tri có thể ủng hộ tăng cường quốc phòng và an ninh kinh tế về nguyên tắc, nhưng cuối cùng vẫn đánh giá chính phủ dựa trên việc tiền lương có tăng nhanh hơn giá cả hay không và những mặt hàng thiết yếu có trở nên dễ tiếp cận hơn hay không.
Thuế thực phẩm trở thành phép thử về khả năng phản ứng
Không vấn đề nào thể hiện rõ khoảng cách đó hơn đề xuất giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm.
Chính sách này mang lại cho Takaichi cơ hội chứng minh rằng chính phủ của bà đang phản ứng trước áp lực của người dân. Nhưng nó đồng thời đặt ra một bài toán tài khóa chưa có lời giải.
Một phương án giảm hoàn toàn thuế thực phẩm xuống 0% có thể khiến ngân sách thất thu khoảng 5.000 tỷ yên mỗi năm, theo ước tính của Bộ Tài chính Nhật Bản.
Một đề xuất khác trong Đảng Dân chủ Tự do là giảm thuế xuống 1%, đồng thời hỗ trợ tiền mặt cho các hộ thu nhập thấp để bù phần thuế còn lại.
Về mặt chính trị, chính sách này có sức hấp dẫn rõ ràng. Nó tác động trực tiếp đến một khoản chi tiêu mà mọi hộ gia đình đều cảm nhận và tạo cho chính phủ một câu trả lời đơn giản trước chỉ trích rằng họ đang ưu tiên các dự án chiến lược xa xôi hơn là áp lực kinh tế hiện tại.
Tuy nhiên, về kinh tế, vấn đề phức tạp hơn.
Giảm thuế thực phẩm trên diện rộng chắc chắn giúp người tiêu dùng, nhưng một phần đáng kể lợi ích cũng sẽ rơi vào các hộ thu nhập cao. Các khoản hỗ trợ có mục tiêu sẽ tiết kiệm ngân sách hơn, dù khó triển khai và kém hấp dẫn về mặt chính trị.
Quan trọng hơn, một đợt giảm thuế không có nguồn bù đắp rõ ràng có thể làm gia tăng lo ngại về triển vọng tài khóa của Nhật Bản, đặc biệt trong bối cảnh lợi suất trái phiếu chính phủ đã trở nên nhạy cảm hơn với các tín hiệu chi tiêu mở rộng.
Do đó, tranh luận về thuế thực phẩm không chỉ là một chính sách giảm chi phí sinh hoạt. Nó còn là phép thử đối với khả năng cân bằng giữa phản ứng chính trị và uy tín tài khóa của Takaichi.
Lạm phát thấp hơn chưa đồng nghĩa áp lực hộ gia đình đã chấm dứt
Takaichi cho rằng trợ cấp năng lượng và các khoản hỗ trợ tiền mặt đã giúp giảm bớt áp lực đối với người dân. Một số dữ liệu gần đây phần nào ủng hộ lập luận này, nhưng bức tranh thực tế vẫn phức tạp hơn các con số tiêu đề.
Lạm phát tại Nhật Bản đã hạ nhiệt và nằm trong nhóm thấp nhất trong các nền kinh tế G7. Tiền lương thực tế cũng bắt đầu tăng trở lại sau thời gian dài bị giá cả vượt lên.
Tuy nhiên, các chỉ số vĩ mô cải thiện không đồng nghĩa người dân lập tức cảm thấy nhẹ gánh.
Hộ gia đình cảm nhận lạm phát qua giá thực phẩm, năng lượng, nhà ở và hàng nhập khẩu, chứ không phải qua một chỉ số thống kê tổng hợp.
Ngay cả khi tốc độ tăng giá chậm lại, mặt bằng giá vẫn cao hơn trước. Lạm phát thấp hơn chỉ có nghĩa giá cả tăng chậm hơn, chứ không có nghĩa những đợt tăng trước đó đã được đảo ngược.
Rủi ro chính trị đối với Takaichi là chính phủ có thể đang viện dẫn sự cải thiện của dữ liệu kinh tế trong khi cử tri vẫn cảm thấy thu nhập thực tế chưa đủ cải thiện để bù đắp chi phí sinh hoạt.
Khoảng cách cảm nhận này đặc biệt nguy hiểm tại Nhật Bản, nơi người dân đã quen với nhiều năm giá cả tương đối ổn định.
Nền kinh tế hiện đang bước vào một giai đoạn khác, với tiền lương cao hơn, lãi suất tăng, chi phí vay lớn hơn và mức độ nhạy cảm cao hơn với lạm phát nhập khẩu.
Đồng yên và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản làm bài toán thêm phức tạp
Chương trình hỗ trợ hộ gia đình của chính phủ không thể tách rời chính sách tiền tệ.
Một đồng yên yếu làm tăng chi phí nhập khẩu nhiên liệu, thực phẩm và nguyên vật liệu công nghiệp.
Điều này có thể hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu và cải thiện lợi nhuận từ nước ngoài, nhưng đồng thời làm suy giảm sức mua của người tiêu dùng trong nước.
Phản ứng truyền thống sẽ là Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất.
Chính sách tiền tệ thắt chặt hơn có thể hỗ trợ đồng yên và giảm lạm phát nhập khẩu, nhưng cũng làm tăng chi phí tài chính đối với hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ.
Các nhà đầu tư vẫn nghi ngờ rằng Takaichi muốn BOJ tiến hành bình thường hóa chính sách một cách chậm rãi.
Bà vốn gắn liền với định hướng tài khóa mở rộng và tăng trưởng dựa trên đầu tư. Vì vậy, thị trường cho rằng chính phủ có thể không muốn lãi suất tăng quá nhanh trong thời điểm phải tài trợ cho quốc phòng, công nghiệp chiến lược và các biện pháp hỗ trợ kinh tế.
Những nghi ngờ này rất quan trọng bởi chính sách kinh tế Nhật Bản đang đứng trong một thế cân bằng mong manh.
Nếu chính sách tài khóa tiếp tục mở rộng trong khi BOJ trì hoãn tăng lãi suất, đồng yên có thể chịu thêm áp lực suy yếu và lợi suất trái phiếu dài hạn có thể tăng khi nhà đầu tư yêu cầu phần bù rủi ro lớn hơn.
Ngược lại, nếu BOJ thắt chặt quá nhanh, nhu cầu nội địa có thể suy yếu và chi phí trả nợ tăng trước khi các hộ gia đình thực sự hưởng lợi từ tăng trưởng tiền lương.
Chính phủ không thể trực tiếp điều khiển chính sách tiền tệ, nhưng cách truyền thông của họ có thể củng cố hoặc làm suy yếu niềm tin vào tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Takaichi thừa nhận rằng truyền thông với thị trường là một trong những điểm mà chính phủ của bà có thể làm tốt hơn.
Sự thừa nhận này đáng chú ý bởi uy tín chính sách, chứ không chỉ một quyết định lãi suất riêng lẻ, sẽ quyết định việc nhà đầu tư xem chương trình tài khóa của bà là một chiến lược tăng trưởng hay một mối đe dọa đối với ổn định tài chính.
Tham vọng quốc phòng đối mặt với giới hạn tài khóa
Sự căng thẳng tương tự cũng xuất hiện trong kế hoạch chi tiêu quốc phòng.
Takaichi muốn Nhật Bản đóng vai trò chiến lược lớn hơn và đã thúc đẩy quan hệ quốc phòng, hợp tác an ninh và mua sắm trang thiết bị.
Tuy nhiên, yêu cầu về nguồn vốn là rất lớn.
Nhật Bản đã đặt mục tiêu đưa chi tiêu quốc phòng tiến tới mức 2% GDP. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm tiến gần hơn tới mục tiêu 3,5% như NATO đề xuất sẽ đòi hỏi một sự tái phân bổ ngân sách lớn và lâu dài hơn nhiều.
Trong khi đó, chính phủ cũng đang cân nhắc giảm thuế thực phẩm, trợ cấp công nghiệp, hỗ trợ năng lượng và các chương trình đầu tư quy mô lớn.
Từng chính sách riêng lẻ đều có thể được bảo vệ về mặt lý luận. Nhưng khi cộng lại, chúng tạo thành một bài toán về tính bền vững tài khóa.
Nợ công của Nhật Bản vẫn ở mức rất cao so với quy mô nền kinh tế.
Trong nhiều năm, nước này có thể duy trì gánh nặng đó nhờ lãi suất thấp, tỷ lệ sở hữu trái phiếu trong nước lớn và niềm tin cao vào các thể chế tài chính.
Khi lãi suất và lợi suất trái phiếu tăng, mô hình đó trở nên khó duy trì hơn.
Thách thức của Takaichi không đơn thuần là xác định các ưu tiên quốc gia, mà là chứng minh những ưu tiên đó có thể cùng tồn tại trong một khuôn khổ chi tiêu, thuế và tài trợ thống nhất.
Nếu không xây dựng được thứ tự ưu tiên rõ ràng, đầu tư chiến lược có thể bị xem là chi tiêu quá mức, trong khi hỗ trợ hộ gia đình có thể bị đánh giá là tạm thời và mang tính chính trị.
Quan điểm phổ biến có thể đang đánh giá thấp sức chống chịu chính trị của Takaichi
Nhận định đang phổ biến hiện nay là Takaichi dành quá nhiều sự chú ý cho các ưu tiên tư tưởng và chiến lược trong khi chưa quan tâm đúng mức đến đời sống người dân.
Lập luận này có cơ sở, nhưng có thể đang đánh giá thấp một số lợi thế của bà.
Thứ nhất, tỷ lệ ủng hộ của Takaichi dù đang giảm nhưng vẫn ở mức tương đối cao so với nhiều thủ tướng Nhật Bản gần đây.
Thứ hai, các dữ liệu kinh tế cơ bản đang cải thiện. Tiền lương thực tế tăng và lạm phát ở mức thấp tạo cho chính phủ một nền tảng để lập luận rằng mức sống đang dần phục hồi, dù cử tri chưa cảm nhận đầy đủ.
Thứ ba, chương trình chiến lược của Takaichi không nhất thiết tách rời lợi ích hộ gia đình.
An ninh năng lượng, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và đầu tư công nghiệp trong nước có thể giúp Nhật Bản giảm tác động từ các cú sốc bên ngoài trong tương lai.
Vấn đề là lợi ích của các chính sách đó thường xuất hiện trong dài hạn và khó truyền đạt, trong khi giá thực phẩm và hóa đơn năng lượng lại là những áp lực hiện hữu hàng ngày.
Do đó, vị thế chính trị của bà có thể không phụ thuộc vào việc từ bỏ chương trình chiến lược, mà phụ thuộc vào khả năng kết nối chương trình đó với những cải thiện cụ thể trong đời sống người dân.
Ba kịch bản cho chính phủ Takaichi
Kịch bản cơ sở: Chuyển hướng chiến thuật sang hỗ trợ hộ gia đình
Kịch bản có xác suất cao nhất là chính phủ sẽ tái cân bằng ưu tiên thay vì thay đổi hoàn toàn chiến lược.
Takaichi nhiều khả năng vẫn duy trì trọng tâm quốc phòng và an ninh kinh tế, đồng thời thúc đẩy nhanh hơn các biện pháp giảm thuế thực phẩm, hỗ trợ tiền mặt có mục tiêu và trợ cấp năng lượng.
Cách tiếp cận này có thể giúp ổn định tỷ lệ ủng hộ nếu tiền lương thực tế tiếp tục tăng và lạm phát duy trì gần hoặc dưới mục tiêu của BOJ.
Các tín hiệu xác nhận quan trọng bao gồm một kế hoạch giảm thuế có nguồn tài trợ rõ ràng, phối hợp chính sách tốt hơn với BOJ và tăng trưởng tiền lương lan rộng sang nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Rủi ro lớn nhất là các biện pháp hỗ trợ được triển khai quá chậm hoặc không đủ mạnh trước khi áp lực chính trị gia tăng vào cuối năm.
Kịch bản tích cực: Tăng trưởng tiền lương khôi phục niềm tin tiêu dùng
Trong kịch bản thuận lợi hơn, tiền lương danh nghĩa tiếp tục tăng nhanh hơn lạm phát, đồng yên ổn định và giá năng lượng giảm.
Khi đó, Takaichi có thể lập luận rằng chương trình đầu tư của bà không chỉ tăng cường sức mạnh chiến lược mà còn cải thiện mức sống.
Nhiệm kỳ mạnh từ chiến thắng bầu cử sẽ cho phép bà tiếp tục thúc đẩy quốc phòng và công nghiệp chiến lược từ vị thế chính trị vững chắc hơn.
Kịch bản này trở nên đáng tin cậy hơn nếu niềm tin tiêu dùng cải thiện, tiền lương tại các doanh nghiệp nhỏ tăng và thị trường trái phiếu hấp thụ được các biện pháp tài khóa mà không xuất hiện một đợt tăng lợi suất mạnh.
Kịch bản tiêu cực: Lo ngại tài khóa và lạm phát nhập khẩu cùng gia tăng
Kịch bản bất lợi nhất là đồng yên tiếp tục suy yếu, giá năng lượng tăng và thị trường nghi ngờ khả năng tài trợ cho giảm thuế và chi tiêu quốc phòng.
Trong môi trường đó, BOJ có thể bị buộc phải thắt chặt chính sách nhanh hơn trong khi tâm lý hộ gia đình tiếp tục xấu đi.
Lợi suất trái phiếu có thể tăng, đồng yên vẫn chịu áp lực và tỷ lệ ủng hộ dành cho Takaichi có thể giảm sâu hơn khi cử tri cho rằng các tham vọng dài hạn đang làm trầm trọng thêm bất ổn kinh tế ngắn hạn.
Quan điểm cho rằng vị thế chính trị của bà vẫn an toàn sẽ suy yếu đáng kể nếu tỷ lệ ủng hộ giảm xuống dưới 50%, bất đồng trong Đảng Dân chủ Tự do được công khai hoặc chính phủ không thể thông qua một gói hỗ trợ hộ gia đình có tính thuyết phục.
Những rủi ro chính đối với luận điểm
Điểm chưa chắc chắn lớn nhất là liệu sự suy giảm tín nhiệm gần đây chỉ phản ánh phản ứng tạm thời trước một số ưu tiên lập pháp hay là khởi đầu của một quá trình mất niềm tin kéo dài.
Tỷ lệ ủng hộ có thể thay đổi nhanh, đặc biệt khi lạm phát, thuế và tỷ giá cùng biến động.
Cũng có rủi ro khi quy toàn bộ sự bất mãn của cử tri cho điều kiện kinh tế. Các dự luật gây tranh cãi về hoàng gia và biểu tượng quốc gia có thể ảnh hưởng đến dư luận một cách độc lập với chi phí sinh hoạt.
Cuối cùng, môi trường quốc tế vẫn khó đoán. Một cú sốc năng lượng hoặc khủng hoảng an ninh mới có thể củng cố lập luận cho chương trình chiến lược của Takaichi, dù đồng thời làm gia tăng áp lực giá cả vốn đang đe dọa mức độ ủng hộ dành cho bà.
Kết luận
Những tháng đầu của chính phủ Takaichi cho thấy một nhiệm kỳ bầu cử mạnh có thể đẩy nhanh quá trình lập pháp, nhưng không thể loại bỏ những đánh đổi căn bản trong chính sách kinh tế.
Chính phủ của bà tỏ ra quyết đoán nhất trong các lĩnh vực mà bà hiểu rõ và quan tâm nhất: quốc phòng, đầu tư chiến lược và an ninh kinh tế.
Tuy nhiên, chính phủ vẫn chưa thuyết phục được người dân rằng những ưu tiên đó sẽ cải thiện đời sống trong ngắn hạn như thế nào.
Thị trường đã bắt đầu đặt câu hỏi về sự tương thích giữa chương trình tài khóa và định hướng tiền tệ của chính phủ. Cử tri đang đặt một câu hỏi đơn giản hơn: khi nào tham vọng của chính phủ sẽ chuyển thành chi phí thấp hơn và mức độ an toàn tài chính lớn hơn?
Giai đoạn tiếp theo trong nhiệm kỳ của Takaichi sẽ không được quyết định bởi việc bà có từ bỏ chương trình chiến lược hay không, mà bởi khả năng biến chương trình đó thành những lợi ích có thể cảm nhận được trong ngân sách hàng tuần của các hộ gia đình.
Các yếu tố quan trọng nhất cần theo dõi là cấu trúc và nguồn tài trợ của kế hoạch giảm thuế thực phẩm, lộ trình lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, diễn biến đồng yên và khả năng duy trì tăng trưởng tiền lương thực tế.
----------------------------------------
Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...
Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.
Mobile/zalo: 033 796 8866
THAM GIA ROOM HÀNG HOÁ - VĨ MÔ
