Việt Nam vừa chính thức bước vào phiên điều trần với Mỹ trong cuộc điều tra theo Mục 301, giữa lúc Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đề xuất áp mức thuế bổ sung cao nhất lên tới 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam cùng 53 nền kinh tế khác.
Đây được xem là một trong những diễn biến đáng chú ý nhất trong quan hệ thương mại Việt - Mỹ thời gian gần đây, bởi nếu được thông qua, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực có thể chịu áp lực đáng kể.
Từ ngày 7-9/7, USTR tổ chức các phiên điều trần liên quan đến cáo buộc hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức tại 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam tham gia phiên điều trần ngày 9/7, với đại diện là ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ. Hiện phía Mỹ vẫn chưa công bố nội dung chính thức của phiên làm việc.
Điểm gây chú ý là trong kết luận sơ bộ, USTR đề xuất áp thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa từ Việt Nam - mức cao nhất trong các phương án xử lý được đưa ra.
Theo phân tích của Chứng khoán Mirae Asset, đây chưa phải quyết định cuối cùng. Đề xuất vẫn phải trải qua giai đoạn lấy ý kiến công chúng, điều trần và xem xét trước khi USTR ban hành kết luận chính thức.
Cuộc điều tra được thực hiện theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, công cụ cho phép Mỹ đơn phương điều tra và áp dụng các biện pháp thương mại, bao gồm thuế quan, đối với các quốc gia bị cho là có chính sách hoặc thông lệ gây bất lợi cho thương mại Mỹ.
Theo USTR, 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, bị cho là chưa xây dựng hoặc thực thi hiệu quả các biện pháp ngăn chặn hàng hóa có nguồn gốc từ lao động cưỡng bức. Phía Mỹ cho rằng điều này tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng, làm suy giảm hiệu quả các lệnh cấm nhập khẩu hiện hành và ảnh hưởng đến doanh nghiệp tuân thủ quy định.
Dệt may, da giày đứng trước áp lực lớn nhất
Theo Mirae Asset, nếu mức thuế 12,5% được áp dụng, dệt may và da giày sẽ là hai ngành chịu tác động trực tiếp nhất. Đây là nhóm ngành mang về gần 30 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2025. Một số doanh nghiệp niêm yết có mức độ liên quan cao gồm GIL, VGT, TCM và TNG.
Ngành gỗ và nội thất được đánh giá chịu rủi ro ở mức trung bình, đặc biệt khi Mỹ đang đồng thời triển khai các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp. Các doanh nghiệp như PTB, ACG, TTF có thể chịu thêm áp lực nếu các biện pháp thương mại được mở rộng.
Đối với thủy sản, tác động được đánh giá ở mức vừa phải khi nhiều doanh nghiệp đã chủ động mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc và các nước thuộc CPTPP nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ.
Trong khi đó, điện tử và linh kiện được xem là nhóm ít chịu ảnh hưởng hơn do phần lớn kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ thuộc về các tập đoàn FDI như Samsung, LG, Intel hay Apple. Các doanh nghiệp niêm yết trong nước chủ yếu chịu tác động gián tiếp thông qua chuỗi cung ứng.
Dù vậy, giới phân tích lưu ý rằng đây mới chỉ là đề xuất sơ bộ, chưa đồng nghĩa với việc mức thuế sẽ được áp dụng ngay. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào quá trình điều trần, tham vấn và quyết định chính thức của USTR trong thời gian tới.
