Mỹ siết “vòng vây kinh tế” Iran: Trung Quốc trở thành mắt xích quyết định
Washington đang đẩy mạnh chiến dịch cô lập kinh tế nhằm vào Iran với quy mô ngày càng rộng lớn. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự của chiến lược này có thể không nằm ở Tehran hay UAE, mà phụ thuộc phần lớn vào một biến số then chốt: Trung Quốc.
Mỹ đang gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran, không chỉ nhắm trực tiếp vào Tehran mà còn mở rộng mục tiêu sang toàn bộ mạng lưới ngân hàng, doanh nghiệp, công ty vận tải và các trung tâm thương mại đang giúp nền kinh tế Iran duy trì hoạt động.
Động thái mới nhất của Washington cho thấy chiến lược đã chuyển sang một giai đoạn quyết liệt hơn: không chỉ trừng phạt Iran, mà còn nâng chi phí và rủi ro đối với bất kỳ tổ chức nào tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế với Tehran.
Trong bối cảnh UAE tuyên bố cắt đứt các hoạt động thương mại và tài chính với Iran, áp lực lên Tehran đang gia tăng đáng kể. Tuy nhiên, thử thách lớn nhất đối với Washington vẫn nằm ở Trung Quốc – quốc gia đang đóng vai trò là đầu ra quan trọng nhất đối với dầu thô Iran.
Mỹ leo thang chiến dịch “Cơn Cuồng nộ Kinh tế”
Theo CTech ngày 20/8, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ triển khai một chiến dịch “chiến tranh kinh tế và cô lập trên quy mô chưa từng có” nhằm vào Iran.
Đây được xem là bước leo thang mới trong chiến dịch mà chính quyền Mỹ đã triển khai từ tháng 4 với tên gọi “Cơn Cuồng nộ Kinh tế”.
Điểm đáng chú ý là Washington không còn giới hạn các biện pháp trừng phạt đối với riêng Iran. Thay vào đó, Mỹ đang mở rộng sức ép sang các thực thể giúp Tehran duy trì hoạt động kinh tế, bao gồm:
-
Các ngân hàng và tổ chức tài chính;
-
Doanh nghiệp và công ty bình phong;
-
Các hãng vận tải và đăng ký tàu biển;
-
Sân bay và trung tâm logistics;
-
Các điểm trung chuyển thương mại và thanh toán;
-
Những quốc gia tiếp tục cung cấp cho Iran các “huyết mạch kinh tế”.
Chiến lược này dựa trên nguyên tắc của trừng phạt thứ cấp: buộc các doanh nghiệp và chính phủ phải lựa chọn giữa việc tiếp tục kinh doanh với Iran hoặc duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ và hệ thống tài chính quốc tế.
Trong những tháng gần đây, Bộ Tài chính Mỹ đã từng bước xây dựng nền tảng cho chiến dịch này thông qua việc áp đặt lệnh trừng phạt đối với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, các đội tàu vận chuyển dầu bị cáo buộc hoạt động nhằm né tránh lệnh trừng phạt, cùng nhiều công ty bình phong và tổ chức tài chính có liên quan đến các giao dịch của Iran.
Đáng chú ý, Washington cũng đã cảnh báo rằng các ngân hàng nước ngoài hỗ trợ cho những thực thể bị trừng phạt có thể đối mặt với các biện pháp thứ cấp từ Mỹ.
Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng: bất kỳ ai giúp Iran duy trì các dòng thương mại và tài chính đều có thể trở thành mục tiêu tiếp theo.
UAE cắt đứt quan hệ kinh tế, một huyết mạch của Iran bị thu hẹp
Áp lực đối với Iran càng gia tăng sau khi UAE ngày 19/8 tuyên bố đình chỉ các hoạt động thương mại, kinh doanh và giao dịch tài chính với Iran cho đến khi có thông báo mới.
Abu Dhabi cho biết động thái này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng an ninh leo thang, sau khi UAE cáo buộc Iran phóng tên lửa đạn đạo vào nước này. Tehran đã phủ nhận cáo buộc.
Quyết định của UAE có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Iran bởi Dubai trong nhiều năm qua được xem là một trong những trung tâm thương mại và tài chính quan trọng nhất kết nối Tehran với nền kinh tế toàn cầu.
Dubai không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa mà còn đóng vai trò lớn trong hoạt động tái xuất khẩu, thanh toán quốc tế và trao đổi ngoại tệ.
Theo ước tính của truyền thông kinh tế Iran, kim ngạch thương mại giữa hai nước trước chiến tranh đạt khoảng 25 tỷ USD, trong đó phần lớn là hàng hóa từ các quốc gia thứ ba được trung chuyển qua UAE trước khi đến Iran.
Việc một trong những “cửa ngõ kinh tế” quan trọng nhất bị thu hẹp có thể khiến chi phí giao thương, vận chuyển và thanh toán của Iran gia tăng đáng kể.
Tuy nhiên, UAE chỉ là một phần trong bài toán lớn hơn mà Washington đang phải đối mặt.
Trung Quốc mới là “mắt xích” quyết định
Nếu UAE là một trung tâm trung chuyển quan trọng, thì Trung Quốc mới chính là yếu tố có khả năng quyết định hiệu quả của chiến lược cô lập kinh tế Iran.
Theo các số liệu được đề cập, hơn 80% lượng dầu Iran vận chuyển bằng đường biển được đưa tới Trung Quốc.
Điều này đồng nghĩa rằng, chừng nào các nhà máy lọc dầu Trung Quốc vẫn tiếp tục mua dầu Iran và hệ thống doanh nghiệp, ngân hàng vẫn tìm được phương thức xử lý thanh toán, Tehran vẫn còn một nguồn thu ngoại tệ quan trọng để duy trì nền kinh tế.
Nếu Washington có thể khiến các doanh nghiệp và tổ chức tài chính Trung Quốc rút lui, áp lực kinh tế đối với Iran sẽ tăng mạnh.
Tuy nhiên, đây cũng là nhiệm vụ khó khăn nhất.
Khác với UAE hay các trung tâm thương mại quy mô nhỏ hơn, Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đồng thời có nhu cầu năng lượng khổng lồ. Dầu Iran với mức giá chiết khấu vẫn là một nguồn cung hấp dẫn đối với các nhà máy lọc dầu.
Việc Mỹ tăng cường trừng phạt các doanh nghiệp và tổ chức tài chính Trung Quốc vì vậy có thể tạo ra một mặt trận kinh tế mới giữa Washington và Bắc Kinh.
Đây chính là điểm khiến chiến lược của Mỹ trở nên phức tạp: càng muốn siết chặt Iran, Washington càng có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng kinh tế với Trung Quốc.
Iran tìm kiếm các tuyến đường thay thế
Iran nhiều khả năng sẽ không chấp nhận việc mất đi các tuyến thương mại truyền thống.
Tehran có thể tìm cách chuyển hướng hoạt động thông qua Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Nga và các quốc gia Trung Á. Đồng thời, Iran cũng có thể mở rộng việc sử dụng đồng nhân dân tệ, vàng, trao đổi hàng hóa và các cơ chế thanh toán ngoài hệ thống tài chính truyền thống.
Bên cạnh đó, Tehran có thể tiếp tục sử dụng mạng lưới công ty trung gian, doanh nghiệp bình phong và các tuyến vận tải phức tạp nhằm giảm khả năng bị phát hiện.
Tuy nhiên, mỗi lớp trung gian mới đều khiến chi phí thương mại tăng lên.
Giao dịch càng phức tạp, thời gian vận chuyển càng kéo dài, chi phí tài chính càng lớn và rủi ro đối với các doanh nghiệp tham gia càng cao.
Đây chính là mục tiêu cốt lõi trong chiến lược của Washington.
Mỹ không nhất thiết phải chặn hoàn toàn mọi hoạt động kinh tế của Iran. Điều quan trọng hơn là khiến việc giao dịch với Tehran trở nên đắt đỏ, phức tạp và đầy rủi ro, đến mức các doanh nghiệp quốc tế tự lựa chọn rút lui.
Eo biển Hormuz tiếp tục là biến số lớn đối với thị trường năng lượng
Bức tranh càng trở nên phức tạp khi căng thẳng tại Eo biển Hormuz tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và thị trường dầu mỏ.
Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất đối với thương mại năng lượng toàn cầu và Iran từ lâu đã coi khu vực này là một công cụ chiến lược.
Hoạt động giao thông qua eo biển được cho là đã bị hạn chế từ cuối tháng 2/2026 và vẫn diễn biến thất thường. Theo dữ liệu của Kpler, chỉ có 9 tàu hàng đi qua Hormuz trong ngày 19/8, sau nhiều ngày hoạt động gần như đình trệ.
Trong bối cảnh nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, giá dầu Brent ngày 20/8 đã tiến gần mốc 94 USD/thùng.
Điều này khiến chiến lược của Mỹ rơi vào một tình thế nhạy cảm.
Washington muốn gia tăng sức ép lên Iran, nhưng bất kỳ sự leo thang nào khiến hoạt động vận chuyển dầu qua Hormuz tiếp tục bị gián đoạn đều có thể đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.
Về phía Iran, việc duy trì áp lực tại Hormuz có thể là một trong những công cụ quan trọng để gây tổn thất kinh tế cho các đối thủ.
Tuy nhiên, đây cũng là một “con dao hai lưỡi”.
Hoạt động thương mại trong khu vực càng bị gián đoạn, Iran càng có nguy cơ làm xấu đi quan hệ với các quốc gia vùng Vịnh và khiến những nước này có thêm động lực để tách khỏi mạng lưới kinh tế của Tehran.
Động thái mới nhất của UAE là minh chứng rõ ràng cho rủi ro này.
Cuộc chiến thực sự là cuộc chiến với mạng lưới hỗ trợ Iran
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 20/8 gọi chiến lược mới của Washington là “khủng bố kinh tế” và cho rằng chính sách này sẽ tiếp tục thất bại.
Tuy nhiên, phép thử thực sự đối với chiến lược của Mỹ sẽ không nằm ở những tuyên bố chính trị.
Câu hỏi quan trọng nhất là liệu Washington có thể khiến Trung Quốc, các ngân hàng khu vực, doanh nghiệp vận tải biển và các trung tâm thương mại xung quanh Iran tin rằng việc tiếp tục giao dịch với Tehran đã trở nên quá rủi ro hay không.
Nếu Mỹ thành công, Iran vẫn có thể tìm được những con đường thay thế. Nhưng mỗi tuyến đường mới có thể sẽ hẹp hơn, tốn kém hơn và dễ bị gián đoạn hơn.
Vì vậy, cuộc chiến kinh tế mới của Washington không đơn thuần là cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran. Đây là cuộc chiến nhằm vào toàn bộ mạng lưới đang giúp Tehran duy trì dòng chảy thương mại, tài chính và năng lượng.
Và trong mạng lưới đó, Trung Quốc chính là mắt xích quan trọng nhất – cũng là phép thử lớn nhất đối với hiệu quả thực sự của chiến lược “Cơn Cuồng nộ Kinh tế” của Mỹ.
..................................................
