1.000 tỷ USD lớn thế nào?
Đó là cấp độ hiếm hoi của một đế chế kinh doanh. Một công ty đạt vốn hóa 1.000 tỷ USD không còn là “doanh nghiệp lớn”. Nó là thế lực, một phần quan trọng của kinh tế thế giới.
Apple đi đến mốc ấy bằng iPhone. Meta đi đến mốc ấy bằng mạng xã hội ảo gần 3 tỷ người dùng. NVIDIA đi đến mốc ấy bằng GPU con chip đứng sau cơn sốt trí tuệ nhân tạo. Saudi Aramco chiếm 10% dầu thô thế giới.
Vì vậy, khi Jensen Huang, CEO NVIDIA, gọi một công là “1.000 tỷ USD tiếp theo”, thị trường lập tức chú ý. Chỉ trong một phiên, vốn hóa Marvell tăng thêm 60 tỷ USD.
Với người Việt Nam, câu chuyện Marvell còn có một lớp thú vị hơn. Nó hiển diện hoạt động tại Việt Nam. Và bên trong công ty được Jensen Huang gọi tên ấy có dấu ấn của một người Việt: TS. Lợi Nguyễn.
Trước hết, Marvell là ai?
INgành chip bán dẫn vô cùng hack não. Hiểu đơn giản, nếu NVIDIA làm “động cơ” cho AI, Samsung làm thẻ nhớ, TSMC là “xưởng đúc” sản xuất chip cho các ông lớn, thì Marvell nằm ở lớp thầm lặng hơn: hạ tầng dữ liệu.
Nói dễ hiểu, AI không chỉ cần chip mạnh để tính toán có năng lực xử lý vài chục tỷ đến vài trăm tỷ phép tính mỗi giây. AI còn cần dữ liệu chạy liên tục giữa hàng nghìn con chip, máy chủ, bộ nhớ, switch và trung tâm dữ liệu. Nếu dữ liệu bị nghẽn, cả hệ thống chậm lại. GPU mạnh mấy cũng phải chờ.
Marvell làm các loại chip giúp dữ liệu được lưu trữ, truyền đi, chuyển mạch, bảo mật và kết nối giữa các hệ thống. Nó không hào nhoáng như một chiếc iPhone. Không dễ hình dung như một con robot. Nhưng nó nằm trong phần xương sống của AI.
Đó là lý do năm 2021, Marvell mua lại một công ty với giá khoảng 10 tỷ USD để tăng tốc dữ liệu. Công ty đó là Inphi.
Inphi không phải cái tên đại chúng. Đa phần người bình thường không biết về nó. Nhưng trong thế giới bán dẫn, đây là một mảnh ghép rất đáng giá. Inphi mạnh về kết nối quang tốc độ cao công nghệ giúp dữ liệu truyền đi nhanh hơn, xa hơn và ít tốn điện hơn.
Hãy hình dung trung tâm dữ liệu như một thành phố khổng lồ. NVIDIA tạo ra những nhà máy tính toán cực mạnh. Nhưng nếu đường sá chật hẹp, xe tải dữ liệu không thể chạy kịp, cả thành phố sẽ kẹt cứng. Dĩ nhiên mọi thứ chìm trong hỗn loạn. Inphi xuất hiện giải quyết vấn đề đó, làm những “xa lộ quang học” cho dữ liệu thông thoáng hơn.
Marvell mua Inphi không chỉ để có thêm doanh thu. Marvell mua Inphi để giải quyết vấn đề ở một vị trí ở điểm nghẽn: trong kỷ nguyên AI dữ liệu phải di chuyển đủ nhanh.
Và đến đây phần thú vị nhất bắt đầu. Inphi do Lợi Nguyễn, một người Việt Nam, đồng sáng lập. Ông là doanh nhân thành công ở Silicon Valley có bằng tiến sĩ Cornell, MBA UCLA.
Đây là chi tiết khiến câu chuyện trở nên đặc biệt: Lợi Nguyễn trải qua hành trình của một con người đi qua nghèo khó, thuyền nhân di cư, khoa học, kinh doanh và vươn lên nắm công nghệ lõi.
Lợi Nguyễn sinh năm 1960 tại TP HCM, trong một gia đình đông con. Theo tự bạch, từ nhỏ, ông đã có thiên hướng toán học. Vào cuối thập niên 1970, ông trở thành sinh viên ngành Vật lý tại Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM. Vào được đại học là vượt qua một cánh cửa lớn nhưng rồi cuộc sống quá khó khăn sau đó rời Việt Nam theo làn sóng thuyền nhân.
Đặt chân tới Mỹ, ông gần như phải bắt đầu lại. Không nhiều tiền. Tiếng Anh hạn chế. Không có người định hướng. Ông đi làm, học cao đẳng cộng đồng, rồi giành học bổng vào Cornell, một trong những đại học kỹ thuật hàng đầu nước Mỹ rất nổi tiếng với kỹ thuật và khoa học máy tính.
Ban đầu, mục tiêu của Lợi Nguyễn khá thực tế: học xong, đi làm, kiếm tiền phụ giúp gia đình.
Tình cờ ở đại học Cornell, ông gặp giáo sư Lester Eastman, một nhà nghiên cứu tiên phong về thiết bị và mạch bán dẫn tốc độ cao. Cuộc gặp ấy mở ra một chân trời mới cho chàng sinh viên trẻ: thế giới ứng dụng nơi vật lý lý thuyết có thể biến thành công nghệ lõi; nơi một con chip nhỏ có thể giải quyết bài toán hạ tầng cho cả nền kinh tế số.
Sau khi có bằng tiến sĩ kỹ thuật điện tại Cornell và MBA tại UCLA, Lợi Nguyễn bước vào ngành bán dẫn bằng hai chân: một chân của nhà khoa học, một chân của người kinh doanh. Ông không phải kiểu doanh nhân công nghệ chỉ giỏi gọi vốn và kể chuyện mà là người hiểu sâu vật liệu, thiết bị, mạch, tín hiệu và những giới hạn vật lý phía sau tốc độ truyền dữ liệu.
Năm 2000, ở tuổi 40, ông cùng các cộng sự thành lập Inphi. Đó không phải thời điểm vàng. Bong bóng dotcom đang ở gần đỉnh, như quả bom hẹn giờ chực chờ nổ Tiền nhiều, kỳ vọng lớn, nhưng thị trường cũng rất tàn nhẫn. Inphi không chọn con đường làm ứng dụng hào nhoáng. Công ty đi vào tầng rất sâu của hạ tầng số: bán dẫn tốc độ cao, kết nối quang, viễn thông, cloud và analog. Và ở giai đoạn đầu, những người đi sớm như vậy rất khó tìm kiếm khách hàng
Inphi từng nhiều lần đứng trước bờ vực phá sản. Nhưng công ty sống sót, lớn lên và tìm đúng thời điểm: thời điểm dữ liệu trở thành dầu mỏ mới, còn kết nối tốc độ cao trở thành mạch máu của nền kinh tế số và AI.
Năm 2021, Marvell mua lại Inphi.
Với Marvell, đó là một thương vụ chiến lược. Với Lợi Nguyễn, đó là dấu mốc của hơn hai thập kỷ thăng trầm: từ một startup chật vật tìm đường sống sót đến trở thành miếng ghép quan trọng trong một tập đoàn công nghệ hàng đầu.
Nhưng Lợi Nguyễn không chọn nghỉ hưu ở Silicon Valley. Tại Marvell, vai trò của Lợi Nguyễn gắn liền với việc mở rộng năng lực R&D ở Việt Nam. Marvell Việt Nam không chỉ là văn phòng đại diện tập hợp 500 kỹ sư tham gia vào những phần việc sâu hơn của ngành bán dẫn: thiết kế, kiểm thử, phát triển công nghệ. Họ ngồi ở TP.HCM, Đà Nẵng.
Theo báo cáo của Marvell, Việt Nam làm việc tại các văn phòng ở Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Đội ngũ này giúp Việt Nam trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) lớn thứ ba của tập đoàn trên toàn cầu, chỉ xếp sau Mỹ và Ấn Độ!
Lợi Nguyễn từng nói trong một hội thảo về công nghệ, để một sinh viên bán dẫn có thể làm được việc thật sự, doanh nghiệp phải đầu tư 2–3 năm. Công ty đi vào các trường đại học, tuyển sinh viên giỏi từ sớm, đưa vào chương trình thực tập, rồi tiếp tục đào tạo sau khi tốt nghiệp.
Jensen Huang có thể nhìn thấy tiềm năng Marvell ở mốc 1.000 tỷ USD. Nhưng để được nhắc đến như vậy, Marvell sở hữu những mảnh ghép rất sâu trong hạ tầng dữ liệu toàn cầu.
Inphi là một trong những mảnh ghép ấy. Và Lợi Nguyễn là một người Việt nằm trong câu chuyện đó. Và rất nhiều kỹ sư công nghệ Việt Nam nằm trong miếng ghép hướng tới cột mốc 1.000 tỷ ấy.
------------
Nguồn: Omega Money
