Làn sóng điều tra phòng vệ thương mại đang trở thành một trong những thách thức lớn với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là nhóm nông, lâm, thủy sản. Không chỉ là những cuộc kiểm tra thông thường, nhiều vụ việc đang đi kèm mức thuế rất cao, thậm chí có thể khiến hàng Việt mất hoàn toàn khả năng cạnh tranh tại thị trường nhập khẩu.
Tại hội thảo “Doanh nghiệp nông nghiệp trước làn sóng điều tra phòng vệ thương mại” tổ chức tại TP. Cần Thơ, ông Chu Thắng Trung Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với hơn 320 vụ điều tra phòng vệ thương mại tại 27 thị trường.
Đáng chú ý, nhóm hàng chịu ảnh hưởng mạnh gồm nhiều mặt hàng gắn trực tiếp với sinh kế của người dân như tôm, cá tra, mật ong, sản phẩm gỗ, đĩa giấy... Đây đều là những ngành có chuỗi cung ứng lớn, liên quan đến hàng chục nghìn hộ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến.
Theo đại diện Cục Phòng vệ thương mại, các vụ điều tra hiện nay ngày càng phức tạp, yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp lượng lớn dữ liệu về chi phí, sản xuất, giá bán và nguồn gốc nguyên liệu. Trong một số trường hợp, mức thuế áp dụng có thể lên tới mức gần như “đóng cửa” thị trường, gây sức ép trực tiếp lên hoạt động xuất khẩu.
Tuy nhiên, không phải tất cả vụ việc đều dẫn đến bất lợi cho doanh nghiệp Việt Nam. Thông qua quá trình hỗ trợ, cung cấp hồ sơ và chứng minh tính minh bạch, cơ quan quản lý đã giúp một số ngành hàng giảm đáng kể rủi ro.
Điển hình, sản phẩm cá tra phi lê đông lạnh của Việt Nam tiếp tục được Hoa Kỳ áp dụng mức thuế 0 USD/kg. Trong khi đó, vụ điều tra chống bán phá giá với mật ong Việt Nam cũng ghi nhận kết quả tích cực khi mức thuế được giảm mạnh từ trên 100% xuống còn khoảng 6,72%-21,55%.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh các thị trường ngày càng sử dụng nhiều công cụ bảo hộ thương mại, doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ mà cần xây dựng nền tảng cạnh tranh dài hạn.
Yếu tố then chốt nằm ở việc hình thành vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát chuỗi sản xuất, chuẩn hóa hồ sơ dữ liệu và tăng khả năng giải trình khi bị điều tra.
Phòng vệ thương mại vì vậy không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp xuất khẩu, mà trở thành bài toán chung của cả chuỗi giá trị nông nghiệp từ người nông dân, hợp tác xã, nhà máy chế biến cho đến cơ quan quản lý.
Trong cuộc chơi thương mại toàn cầu ngày càng nhiều rào cản, minh bạch dữ liệu và năng lực ứng phó có thể trở thành “tấm khiên” quyết định việc hàng Việt tiếp tục mở rộng thị trường hay bị đẩy ra khỏi cuộc cạnh tranh.
