Tôi khá không đồng tình với nhận định cho rằng “tuổi trẻ lao vào chứng khoán như hiện nay là một thế hệ lười nhác và tương lai nước Việt sẽ phải trả giá”. Không rõ tác giả của cmt này là có kinh nghiệm như nào nhưng quy kết một thế hệ quan tâm đến thị trường tài chính là lười lao động thì tôi nghĩ cuc doan , vừa chưa đặt câu chuyện vào đúng bối cảnh.
Thứ nhất, tham gia chứng khoán và lười lao động chẳng có quan hệ nhân quả nào rõ ràng. Một kỹ sư, bác sĩ, nhân viên văn phòng hay chủ doanh nghiệp vẫn có thể làm việc 8–10 tiếng mỗi ngày và dùng tiền tích lũy để mua cổ phiếu. Nếu vẫn lao động và đồng thời sở hữu tài sản thì tại sao lại gọi là lười? Nói hơi ngược một chút: một người bỏ vài tỷ mua mảnh đất chờ tăng giá thường được gọi là “biết đầu tư”, còn bỏ vài trăm triệu mua cổ phần doanh nghiệp lại bị gọi là “chơi chứng”. Trong khi cả hai đều có thể là đầu tư, và cả hai cũng hoàn toàn có thể biến thành đầu cơ.
Thứ hai, sự gia tăng của NĐT trẻ đang là xu thế. Khảo sát hơn 13.000 người tại 13 quốc gia của World Economic Forum cho thấy khoảng 30% Gen Z bắt đầu đầu tư từ thời đại học hoặc những năm đầu trưởng thành, cao gấp đôi Millennials ở cùng độ tuổi. Tôi thậm chí thấy người trẻ quan tâm đến chứng khoán sớm có một mặt rất tích cực: họ buộc phải quan tâm đến nền kinh tế sớm hơn. Trước đây một sinh viên 20 tuổi có thể chẳng cần biết Fed tăng lãi suất, GDP Việt Nam bao nhiêu hay Hòa Phát là ông nào ? Bây giờ rất nhiều bạn trẻ đã nói Kinh tế vĩ mô, tỷ giá, BCTC, doanh nghiệp, chính sách kinh tế. Một thế hệ quan tâm đến kinh tế và tài sản từ sớm chưa chắc là tín hiệu đáng bi quan.
Thứ ba, nhận định này càng lạ nếu đặt trong chính định hướng phát triển của Việt Nam hiện nay. Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên, đồng nghĩa nhu cầu vốn cho doanh nghiệp và nền kinh tế sẽ cực lớn. Chính phủ đang xác định phải phát triển thị trường chứng khoán và trái phiếu thành kênh huy động vốn trung, dài hạn hiệu quả, giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng; mục tiêu đến 2030 quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 120% GDP. Một đất nước đang muốn xây dựng thị trường vốn lớn hơn, chuyên nghiệp hơn và hội nhập hơn thì việc ngày càng nhiều người dân, trong đó có người trẻ, biết đến thị trường tài chính là một diễn biến rất tự nhiên. Không thể vừa muốn thị trường vốn phát triển, vừa coi người tham gia thị trường vốn là biểu hiện của sự xuống cấp trong tinh thần lao động.
Thứ tư, thứ đáng lo thực ra không phải chứng khoán mà là ảo tưởng “không cần tạo ra giá trị vẫn có thể gi-àu nhanh”. Tâm lý ấy mới nguy hiểm. Hôm nay nó có thể xuất hiện ở cổ phiếu, ngày mai ở coin, bất động sản, vàng, đa cấp hay bất kỳ cơn sốt tài sản nào, với bất kì lứa tuổi nào. Đừng nhầm căn bệnh với nơi căn bệnh biểu hiện. Chứng khoán cũng chỉ là một kênh đầu tư: cổ phiếu có thể giảm 30%, đất có thể đóng băng nhiều năm, vàng có thể mua đúng đỉnh, kinh doanh có thể phá sản. Không có tài sản nào tự động biến người sở hữu nó thành thông minh hay lười biếng.
Nhìn rộng hơn nữa, việc tiếp xúc với đầu tư sớm tự thân là 1 lợi thế tuyệt vời, Warren Buffett mua cổ phiếu đầu tiên năm 11 tuổi và sau này chính ông nhiều lần nhấn mạnh lợi thế của việc tích lũy kiến thức và vốn từ sớm. Nhưng Buffett thành Buffett không phải vì “chơi chứng từ năm 11 tuổi”, mà vì sau đó ông dành cả đời để đọc, học, làm việc và hiểu doanh nghiệp. Đó mới là điểm quan trọng.
Điều nên làm không phải là khuyên người trẻ tránh xa chứng khoán, mà là khuyến khích họ nghiên cứu và tiếp xúc với thị trường một cách đúng đắn. Bởi học chứng khoán nghiêm túc không chỉ là học mua bán cổ phiếu; đó còn là học cách đọc một doanh nghiệp, hiểu lãi suất, tỷ giá, chu kỳ kinh tế, dòng tiền, rủi ro và quan trọng nhất là hiểu giá trị của đồng tiền mình kiếm được. Một người trẻ từng trải qua vài lần lời – lỗ bằng chính số vốn nhỏ của mình thường sẽ hiểu rất nhanh rằng không có tiền dễ kiếm, lợi nhuận cao luôn đi kèm rủi ro và muốn tồn tại lâu dài phải có kiến thức, kỷ luật. Tôi thà thấy một bạn trẻ 20 tuổi bỏ vài triệu đồng để học cách đầu tư, chấp nhận những bài học nhỏ từ sớm, còn hơn đến 35–40 tuổi có một khoản tiền lớn nhưng vẫn hoàn toàn mù mờ về tài chính. Đừng dạy người trẻ sợ thị trường; hãy dạy họ hiểu thị trường. Đừng dập tắt khát vọng làm giàu; hãy giúp họ hiểu rằng làm giàu bền vững vẫn phải đi qua tri thức, lao động và kỷ luật.
-Thăng Long Official-
