Với những startup công nghệ, việc trở thành kỳ lân (được định giá từ 1 tỷ USD trở lên) là một trong những cột mốc quan trọng, đánh dấu sự thành công ở một mức độ nào đó. Năm 2014, một báo cáo của World Startup Report đã định giá Công ty Cổ phần VNG (Vinagame trước đây) 1 tỷ USD, trở thành một trong hai kỳ lân ở khu vực Đông Nam Á, bên cạnh Garena (tiền thân của Sea) của Singapore. Và cũng phải mất rất lâu nữa Việt Nam mới tiếp tục xuất hiện một startup chạm đến trạng thái "kỳ lân".
Mới đây, Công ty cổ phần VNG đã đưa cổ phiếu của mình lên giao dịch trên sàn UPCOM với mã VNZ, giá tham chiếu 240.000 đồng và biên độ giao dịch 40%. Đáng chú ý, với mức giá tham chiếu trên, VNG chỉ được định giá 350 triệu USD, thấp hơn rất nhiều so với báo cáo của World Startup Report hay thậm chí là nhiều báo cáo khác của các công ty nghiên cứu thị trường khởi nghiệp công nghệ (năm 2019, Temasek từng định giá VNG lên đến 2,2 tỷ USD).
VNG từng có nhiều lợi thế để phát triển vượt bậc trong quá khứ, khi là một trong những công ty tại Việt Nam đi tiên phong trong lĩnh vực game bằng cách phát hành Swordsman Online (Võ Lâm Truyền Kỳ) sau khi đạt được thỏa thuận với đối tác Kingsoft từ Trung Quốc. Tựa game này nhanh chóng trở thành một cơn sốt khi có thể bắt gặp người chơi Võ Lâm ở mọi nơi, từ dân văn phòng cho tới học sinh sinh viên ở quán net cỏ.
Sau những thành công ban đầu với mảng game, VNG dần mở rộng các mảng đầu tư của mình và dần xây nên hệ sinh thái công nghệ với mạng xã hội (Zalo), ví điện tử (ZaloPay), thương mại điện tử (Tiki)... Tuy nhiên, mảng game vẫn đóng một vai trò cốt lõi khi nhiều năm liền chiếm tới 80% doanh thu công ty. Vài năm gần đây, VNG cũng bắt đầu hướng ra thị trường quốc tế với việc phát hành nhiều tựa game ở thị trường quốc tế. Đáng chú ý nhất có lẽ là Dead Target với sự xuất hiện tại khoảng hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trên thực tế, kể từ khi đổi tên từ Vinagame thành VNG thì công ty cũng đã nghĩ về việc "xuất ngoại". Tuy nhiên, những tựa game xã hội như Pig Farm và Sky Garden đều chưa đạt được thành công nhất định ở thời điểm những năm 2011-2012.
Sau này, trong một buổi phỏng vấn, ông Kelly Wong, Phó Chủ tịch công ty tiết lộ trước đây VNG phát hành game ở nước ngoài nhưng chưa thật sự nghiêm túc dành nguồn lực để phát triển dài hạn. Nhưng điều đó sẽ thay đổi khi công ty muốn mở rộng ra các thị trường có điểm tương đồng với Việt Nam.
Hiện tại, trong bản công bố thông tin trước khi lên sàn UPCOM, cổ đông lớn nhất của VNG là VNG Limited, công ty có trụ sở tại đảo Cayman. Đây cũng là cổ đông nước ngoài duy nhất của công ty. Trong khi đó, ông Lê Hồng Minh, nhà sáng lập công ty vào năm 2004, sở hữu 9,8% cổ phần. Ông Minh hiện cũng là Chủ tịch HĐQT công ty. Đồng sáng lập VNG với ông Lê Hồng Minh là ông Vương Quang Khải nắm giữ khoảng 4% cổ phần. Ông Khải hiện nắm giữ chức vụ Phó Tổng giám đốc điều hành công ty.
Trong khi VNG mới chập chững "lên sàn" UPCOM với mức định giá khiêm tốn, thì kỳ lân còn lại của Đông Nam Á ở thời điêm 2014 là Garena lại có những bước tiến hết sức thần tốc để trở thành công ty có mức vốn hóa lớn bậc nhất trong khu vực. Thậm chí có thời điểm, Sea được định giá hơn 100 tỷ USD trên sàn chứng khoán.
Sự giống nhau giữa hai kỳ lân đầu tiên của Đông Nam Á
Ngay từ thời điểm được World Startup Report định giá tỷ đô, cả VNG và Garena đều có những điểm tương đồng hết sức kì lạ. Cả hai đều là những công ty công nghệ sở hữu những ứng dụng chat hàng đầu (Zalo của VNG và BeeTalk của Garena). Ngoài ra, nếu VNG với thế mạnh là mảng game thì Garena cũng không kém cạnh khi xây dựng một nền tảng kết nối các game thủ với tên gọi Garena+. Hàng loạt tựa game phổ biến như Warcraft, Aoe (Đế chế), DOTA2 hay thậm chí là Liên Minh Huyền Thoại xuất hiện và người chơi ở khoảng cách địa lý xa xôi được Garena kết nối với nhau. Thời điểm đó, nền tảng kết nối game chưa phổ biến như hiện tại, và Garena nhanh chóng thu hút rất nhiều người chơi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Tờ TeachInAsia dẫn lời chuyên gia James Slavet tại Greylock Partners cho rằng cách nhanh nhất tạo ra doanh nghiệp tỷ đô chính là xây dựng công ty giao dịch kỹ thuật số – một công ty kết nối người mua và người bán để họ có thể giao dịch hiệu quả hơn. Ngoài ra, những công ty này phải giải quyết những nhu cầu cốt lõi của con người.
Nếu như Vinagame đổi tên thành VNG để khẳng định việc mở rộng hoạt động bên ngoài mảng game thì Garena cũng đã đổi tên thành Sea cũng với lý do gần tương tự. VNG sở hữu cổ phần tại một sàn thương mại điện tử lớn là Tiki thì Sea cũng có Shopee, sàn thương mại điện tử lớn nhất Đông Nam Á.
Dù cùng được xếp chung mâm ở thời điểm 2014 thì hiện tại khoảng cách giữa hai "kỳ lân" đời đầu này hiện đã được nới rộng ra rất nhiều. Năm 2021 có thể nói là năm đỉnh cao nhất của cổ phiếu Sea trên sàn chứng khoán. Ông Forrest Li, nhà sáng lập Sea có thời điểm sở hữu 22 tỷ USD và trở thành người giàu nhất Singapore. Dẫu sau đó, những kỳ vọng của các nhà đầu tư đã không còn mạnh như trước, nhưng Sea đang có những bước tiến vững chắc. Hiện tại, vốn hóa thị trường của Sea khoảng 23 tỷ USD. Shopee, cỗ máy đốt tiền của Sea cũng được tuyên bố sẽ hào vốn vào cuối năm 2023.
Dẫu vậy, cũng phải nói thêm rằng những điều kiện phát triển của VNG và Sea là hoàn toàn khác nhau. Năm 2014 thời điểm cả hai được công nhận ở trạng thái kỳ lân, tờ TechInAsia từng nhận định rằng Việt Nam là một thị trường không được nhà đầu tư quốc tế đánh giá cao bởi thị trường thiếu ổn định, hệ thống pháp luật phức tạp và đầu ra cho các công ty khởi nghiệp không nhiều. Trong khi đó, chính phủ Singapore rất khuyến khích các startup và tới hiện tại, đây cũng là quốc gia có số lượng kỳ lân nhiều nhất khu vực.
