Thuế vàng miếng 0,1%: Không phải để thu tiền, mà để “đưa vàng vào khuôn khổ”
Thuế suất chỉ 0,1% – gần như không tạo thêm gánh nặng tài chính đáng kể cho người dân. Tuy nhiên, việc lần đầu tiên đưa giao dịch vàng miếng vào diện chịu thuế thu nhập cá nhân lại mang ý nghĩa vượt xa con số này. Đằng sau quy định tưởng chừng rất “nhẹ tay” đó là nỗ lực lấp đầy khoảng trống quản lý của một thị trường nhạy cảm, có tác động lớn đến ổn định kinh tế vĩ mô.
Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng của cá nhân sẽ chính thức thuộc diện chịu thuế với thuế suất 0,1%. Đây là lần đầu tiên hoạt động mua – bán vàng miếng được đặt trong khung quản lý thuế, sau nhiều năm vận hành gần như ngoài hệ thống theo dõi chính thức.
Không nhằm tận thu, mà để quản lý “mềm”
Nếu nhìn thuần túy dưới góc độ ngân sách, mức thuế 0,1% khó có thể tạo ra nguồn thu đáng kể. Song, mục tiêu của Nhà nước không nằm ở việc tận thu, mà ở quản lý. Việc áp thuế – dù rất thấp – giúp tạo ra “dấu vết” cho các giao dịch vàng miếng, một kênh tích trữ và đầu tư phổ biến, có giá trị lớn nhưng lâu nay tồn tại khoảng trống pháp lý về thuế.
Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng, nhận định mức thuế này hầu như không ảnh hưởng đến quyết định mua – bán vàng của người dân. Tuy nhiên, ở tầm chính sách vĩ mô, khi giao dịch vàng miếng được ghi nhận thông qua cơ chế thu thuế, cơ quan quản lý sẽ có thêm dữ liệu để theo dõi dòng tiền, hạn chế đầu cơ, thao túng giá và các giao dịch phi chính thức.
Quan trọng hơn, quy định này phát đi thông điệp rõ ràng: vàng không còn là “vùng trũng quản lý” đứng ngoài hệ thống, mà cần được đối xử tương tự các loại tài sản khác như chứng khoán hay bất động sản – những lĩnh vực đã chịu thuế khi chuyển nhượng từ lâu.
Bước đi trong lộ trình quản lý thị trường vàng
Tại họp báo ngày 6/1, Văn phòng Chủ tịch nước công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó có Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Một điểm đáng chú ý là Luật giao Chính phủ quy định chi tiết ngưỡng giá trị vàng miếng chịu thuế, thời điểm áp dụng cũng như việc điều chỉnh thuế suất phù hợp với lộ trình quản lý thị trường vàng.
Ông Lưu Đức Huy, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí (Bộ Tài chính), cho biết theo Nghị định về kinh doanh vàng, cá nhân không được phép kinh doanh vàng miếng mà chỉ được mua – bán lại; chỉ các ngân hàng và doanh nghiệp đủ điều kiện, được cấp phép, mới được kinh doanh vàng. Việc bổ sung thuế thu nhập cá nhân đối với chuyển nhượng vàng miếng là một mắt xích trong tổng thể các giải pháp nhằm tăng cường quản lý thị trường này.
Theo ông Huy, Bộ Tài chính sẽ sớm trình Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành Luật, trong đó làm rõ ngưỡng chịu thuế nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn và tránh gây xáo trộn thị trường.
Ngưỡng chịu thuế: “điểm then chốt” của chính sách
Trên thực tế, điều khiến người dân quan tâm nhất không nằm ở thuế suất 0,1%, mà ở câu hỏi: giao dịch nào sẽ phải chịu thuế? Những người mua vàng tích trữ với số lượng nhỏ lo ngại liệu vài chỉ vàng cũng bị đánh thuế, hay chính sách chỉ nhắm đến các giao dịch có giá trị lớn.
Theo các chuyên gia, ngưỡng chịu thuế chính là yếu tố quyết định mức độ chấp nhận và hiệu quả của chính sách. Ngưỡng này cần đủ cao để loại trừ các giao dịch mang tính tiết kiệm, phòng ngừa rủi ro của đại bộ phận người dân. Nếu đánh thuế ngay từ những giao dịch nhỏ lẻ, chính sách rất dễ tạo cảm giác tận thu và làm suy giảm niềm tin.
Ngược lại, nếu tập trung vào các giao dịch có quy mô lớn, tần suất cao – phản ánh rõ hành vi đầu tư, đầu cơ – thì thuế chuyển nhượng vàng miếng sẽ phát huy đúng vai trò là công cụ quản lý có trọng tâm. Bên cạnh đó, ngưỡng chịu thuế cũng cần có cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo biến động giá vàng và lạm phát, tránh nhanh chóng trở nên lạc hậu.
Vì sao đánh thuế trên giá trị giao dịch, không phải lợi nhuận?
Một câu hỏi khác được đặt ra là vì sao Nhà nước không đánh thuế trên lợi nhuận – vốn được xem là công bằng hơn về mặt lý thuyết. Trên thực tế, phương án này gặp nhiều rào cản trong bối cảnh thị trường vàng Việt Nam, do rất khó xác định chính xác giá mua, thời điểm mua, chi phí liên quan và mức lãi – lỗ thực tế của từng cá nhân, đặc biệt với vàng tích trữ lâu năm hoặc mua bán qua nhiều đợt.
Trong khi đó, đánh thuế trên giá trị giao dịch với thuế suất thấp lại đơn giản, minh bạch và dễ triển khai. Thuế có thể được thu ngay tại khâu giao dịch thông qua các tổ chức kinh doanh vàng, giúp giảm chi phí tuân thủ, hạn chế gian lận và tránh tranh chấp.
Quan trọng hơn, trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu chính của chính sách không phải là “đánh mạnh” vào lợi nhuận từ vàng, mà là đưa hoạt động mua – bán vàng miếng vào khuôn khổ quản lý. Ở góc độ này, mức thuế 0,1% có thể được xem như một dạng “lệ phí quản lý mềm”: vừa tạo dấu vết giao dịch, vừa không gây cú sốc tâm lý hay làm thay đổi hành vi của người dân.
Một mảnh ghép trong bức tranh lớn
Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý không nên kỳ vọng thuế 0,1% có thể triệt tiêu đầu cơ vàng hay kéo mạnh giá vàng trong nước đi xuống. Thuế chỉ là một mảnh ghép nhỏ trong bức tranh tổng thể. Để thị trường vàng vận hành ổn định và lành mạnh hơn, vẫn cần các giải pháp đồng bộ như ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát chênh lệch giá vàng trong nước – thế giới, minh bạch nguồn cung vàng miếng và phát triển các kênh đầu tư thay thế an toàn, hấp dẫn hơn.
Xét tổng thể, việc đánh thuế giao dịch vàng miếng – dù chỉ 0,1% – không đơn thuần là câu chuyện thuế. Đây là bước khởi đầu cho quá trình đưa một thị trường nhạy cảm vào khuôn khổ quản lý hiện đại, minh bạch hơn, nơi Nhà nước quản lý bằng dữ liệu và tín hiệu chính sách, thay vì các biện pháp hành chính cứng nhắc.
.............................................
