Nhiều người hay đổ lỗi cho giá xăng dầu mỗi khi nói đến lạm phát. Điều đó hiển nhiêu bởi xăng dầu ảnh hưởng đến chi phí vận chuyển, nguyên liệu và hàng loạt thứ khác. Nhưng có một thực tế là dù giá xăng hay hàng hóa có tăng có giảm, nhưng giá cả ở hàng quán khi đã tăng thì gần như không bao giờ quay đầu.

CPI Ăn uống ngoài gia đình trong mục “Hàng ăn và dịch vụ ăn uống” phản ánh mức độ biến động của giá các dịch vụ ăn uống ngoài gia đình, như ăn tại nhà hàng, quán ăn, quán cà phê và các dịch vụ ăn uống khác. Tại Việt Nam, Tổng cục Thống kê (GSO) chịu trách nhiệm thu thập dữ liệu, sau đó tính toán và công bố CPI hàng tháng.

Biều đồ trên biểu thị mức độ biến động của hạng mục đó. Nó cho ta biết:

  • Giá hàng quán hiện đang tăng 8,4% so với năm trước

  • Phần lớn mức tăng này dồn vào chỉ khoảng 3 tháng gần đây, với đường đỏ gần như dựng thẳng đứng từ đầu 2026.

Đây là mức lạm phát dịch vụ ăn uống cao nhất trong 12 năm trở lại đây. Lần cuối cùng Việt Nam chứng kiến mức cao hơn là thời kỳ lạm phát cao 2012 một giai đoạn mà thế hệ đi làm hiện tại vẫn còn nhớ rõ cảm giác bữa cơm trưa tăng giá mỗi tháng.

Tại sao giá hàng quán tăng lại đáng lo ?

 

Trong kinh tế có một khái niệm gọi là Price Stickiness là Độ cứng chắc của giá cả. Tức là:

Giá tăng rất nhanh khi chi phí tăng, nhưng giảm rất chậm hoặc không giảm khi chi phí giảm.

Với hàng quán, điều này càng rõ ràng hơn bao giờ hết, vì một vài lý do:

Thứ nhất, thay đổi bảng giá có chi phí không chỉ in lại menu, mà còn là rủi ro lỗ nếu tăng giá quay lại, và phải giải thích, phải “thương lượng” lại kỳ vọng của người tiêu dùng.

Thứ hai, chủ quán sợ nếu giảm giá rồi sau khó tăng lại. Tâm lý này rất phổ biến: một khi khách đã quen mức giá thấp hơn, việc tăng trở lại sẽ bị phản ứng mạnh hơn nhiều so với lần đầu tăng.

Thứ ba, người tiêu dùng thường chấp nhận giá mới sau một thời gian ngắn quán không cần giảm vì khách vẫn quay lại, dù có càu nhàu lúc đầu. Càng hợp lý nếu đồng loạt các hàng quán khác cũng tăng giá.

Hệ quả là khác với giá xăng có thể lên xuống từng tuần, hay giá rau củ dao động theo mùa thì giá tô bún bò, ly cà phê, hay bữa cơm văn phòng một khi đã điều chỉnh lên thì neo ở đó.

Điều này có nghĩa là dù Ngân hàng Nhà nước có kiểm soát tốt tiền tệ, dù giá dầu thế giới có hạ nhiệt, lạm phát từ nhóm dịch vụ này sẽ không “tự khỏi” trong thời gian ngắn.

Hãy vui vẻ vẻ bữa sáng hôm nay nếu giá nó chưa đổi nhiều bởi nhiều khả năng sẽ cao hơn chút vào năm sau.

Cre: Trương Đắc Nguyên