Cuộc biểu tình quy mô lớn tại Samsung Electronics không đơn thuần là một tranh chấp tiền lương, mà phản ánh một mâu thuẫn sâu hơn: cách phân bổ giá trị gia tăng trong kỷ nguyên AI.
Khoảng 30.000-39.000 người đã tập trung tại tổ hợp bán dẫn ở Pyeongtaek, yêu cầu doanh nghiệp chia sẻ nhiều hơn lợi nhuận từ chu kỳ tăng trưởng mới. Trong bối cảnh mảng chip, đặc biệt là bộ nhớ phục vụ AI đang đóng góp phần lớn lợi nhuận, công đoàn đề xuất phân bổ tới 15% lợi nhuận hoạt động, cùng mức tăng 7% lương cơ bản.
Nếu quy đổi theo kết quả kinh doanh hiện tại (lợi nhuận vượt 40.000 tỷ won), đề xuất này tương đương một mức chia rất lớn trên mỗi lao động. Dù mang tính lý thuyết, con số này cho thấy kỳ vọng của người lao động đã thay đổi đáng kể: không còn dừng ở tiền lương, mà chuyển sang “quyền tham gia” vào phần lợi nhuận do công nghệ mới tạo ra.
AI không chỉ tạo tăng trưởng, mà còn tái phân phối áp lực
Trong nhiều năm, Samsung duy trì mô hình kiểm soát công đoàn khá chặt chẽ. Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại đã khác:
+ Lợi nhuận tăng mạnh nhờ chu kỳ AI
+ Cạnh tranh trong ngành bán dẫn ngày càng gay gắt
+ Người lao động có nhiều cơ sở so sánh hơn
Một yếu tố kích hoạt rõ ràng là sự so sánh với SK Hynix. Đối thủ này đã chấp nhận trích khoảng 10% lợi nhuận hoạt động vào quỹ thưởng hiệu suất tạo ra “benchmark” mới trong ngành. Khi chênh lệch đãi ngộ xuất hiện, áp lực nội bộ tại Samsung gần như là tất yếu.
Ở góc độ doanh nghiệp, tình thế cũng không dễ dàng. Samsung đang chịu áp lực phải bắt kịp SK Hynix trong mảng bộ nhớ băng thông cao (HBM) - phân khúc hưởng lợi trực tiếp từ AI. Điều này đòi hỏi đầu tư lớn, trong khi yêu cầu tăng chia lợi nhuận lại đi theo hướng ngược lại.
Nguy cơ gián đoạn và chi phí cơ hội
Công đoàn đã đưa ra kịch bản đình công kéo dài 18 ngày từ 21/5 nếu đàm phán thất bại. Ước tính thiệt hại có thể lên tới hơn 1.000 tỷ won mỗi ngày, con số đủ lớn để tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn không chỉ nằm ở chi phí trực tiếp, mà ở:
+ Gián đoạn sản xuất trong giai đoạn nhu cầu chip AI tăng cao
+ Ảnh hưởng đến tiến độ công nghệ so với đối thủ
+ Tác động tâm lý đến lực lượng kỹ sư, nhóm nhân sự cốt lõi
Trong ngành bán dẫn, nơi chu kỳ công nghệ diễn ra nhanh và chi phí cơ hội rất cao, bất kỳ sự chậm trễ nào cũng có thể chuyển thành mất thị phần.
Chuyển dịch quyền lực trong quan hệ lao động
Điểm đáng chú ý là sự thay đổi vị thế của công đoàn tại Samsung. Tổ chức này hiện đại diện cho khoảng 74.000 lao động và ngày càng có khả năng gây sức ép thực chất, thay vì mang tính hình thức như trước đây.
Lập luận của phía người lao động cũng khá rõ ràng: trong các giai đoạn khó khăn, chính lực lượng kỹ thuật và sản xuất là những người duy trì năng lực vận hành cốt lõi của doanh nghiệp. Vì vậy, khi bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, họ kỳ vọng được hưởng phần “upside” tương xứng.
