Đồng yên mất giá gần một nửa từ 2021, giá dầu tính bằng yên tăng 70% từ đầu năm, nợ công gấp 1,6 lần Mỹ theo tỷ trọng GDP — trên giấy tờ, Nhật Bản hội tụ mọi yếu tố của một cuộc khủng hoảng lạm phát. Nhưng CPI lõi của họ chỉ 1,7%, thấp hơn Mỹ. Câu trả lời nằm ở chỗ không ai ngờ tới: chính núi nợ công đó lại đang kìm lạm phát, chứ không phải châm ngòi cho nó.

Một phép thử không thể rõ ràng hơn

Một đô la hôm nay đổi được gần gấp đôi số yên so với 15 năm trước. Nhật Bản tự cung chỉ 16% năng lượng và 37% lương thực — phần còn lại phải mua bằng đô la, trong khi đồng yên liên tục mất giá. Cộng thêm khoản nợ công lớn nhất khối phát triển, không có "đặc quyền đồng tiền dự trữ" như đô la Mỹ để giảm áp lực vay nợ.

Nếu logic "nợ công gây lạm phát" đúng ở Mỹ, nó phải đúng gấp bội ở Nhật. Vậy mà số liệu mới nhất cho thấy CPI toàn phần của Nhật chỉ 1,9%, CPI lõi 1,7% — cả hai đều thấp hơn Mỹ, nơi CPI tháng 7 ở mức 3,4% và CPI lõi 2,5%.

Từ 1995 đến nay, CPI trung bình của Nhật chỉ 0,50%/năm, với 13 trong 31 năm rơi vào giảm phát. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) mới chỉ bắt đầu rời bỏ vùng lãi suất 0% và âm cách đây không lâu, đưa lãi suất điều hành lên 1,25% — vẫn là mức thấp nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển.

Cú sốc giá đủ để gây lạm phát hai chữ số — nhưng không xảy ra

Chỉ số giá sản xuất (corporate goods price index) của Nhật tăng 7,2% trong tháng 4 — phần lớn đến từ tỷ giá. Giá nhập khẩu tính bằng yên tăng 29%, trong khi tính bằng đồng tiền của nước xuất khẩu chỉ tăng 17,7%. Chênh lệch 11,3 điểm phần trăm đó gần như hoàn toàn đến từ việc đồng yên mất giá.

7,2% lạm phát bán buôn. Dưới 2% lạm phát tiêu dùng. Khoảng cách đó là nơi câu chuyện thực sự bắt đầu.

Một phần của khoảng cách này đến từ trợ giá năng lượng và việc doanh nghiệp Nhật chấp nhận "gánh" chi phí thay vì chuyển hết sang người tiêu dùng. Dân số già hóa và suy giảm cũng đè nặng lên tổng cầu. Nhưng yếu tố quan trọng nhất, theo phân tích, lại là chính khoản nợ công khổng lồ mà nhiều người vẫn coi là "bơm tiền vào nền kinh tế."

 

Nợ công không phải tiền miễn phí — nó là một khoản vay ngược lại tương lai

Nếu câu chuyện "nợ và thâm hụt ngân sách gây lạm phát" là đúng, Nhật Bản phải là ví dụ điển hình nhất, không phải Mỹ. Chính phủ Nhật nợ gấp 1,6 lần quy mô nền kinh tế, gần như toàn bộ được tài trợ bằng vốn trong nước — trong khi nhà đầu tư nước ngoài nắm gần 1/3 trái phiếu Kho bạc Mỹ.

Vấn đề là nợ công không phải tiền bơm thêm vào nền kinh tế. Nó là một khoản đòi nợ đối với dòng vốn — cả hiện tại lẫn tương lai, khi khoản nợ đó đến hạn trả lãi và đảo nợ. Mỗi đồng yên dùng để trả lãi hoặc đảo nợ chính phủ là một đồng yên mà ngân hàng, công ty bảo hiểm, hay quỹ hưu trí không cho doanh nghiệp vay để xây nhà máy, tuyển nhân sự, hay mở rộng sản xuất.

Đây chính là "hiệu ứng lấn át" (crowding-out effect) mà Reinhart và Rogoff mô tả trong nghiên cứu năm 2010 của họ: khi nợ công vượt khoảng 90% GDP, mỗi đồng nợ tăng thêm mang lại tăng trưởng ít hơn, chứ không phải nhiều hơn.

Và nếu bạn đang tự hỏi số vốn "biến mất" đó đi đâu — câu trả lời nằm ngay trong bảng cân đối của các tập đoàn Nhật Bản.

 

Tiền không "biến mất" — nó chỉ nằm im

Doanh nghiệp Nhật Bản đang ngồi trên một trong những khối tiền mặt lớn nhất thế giới phát triển, thay vì đầu tư trong nước. Đây là biểu hiện rõ nhất của crowding-out: vốn không chảy vào lạm phát hay lãi suất cao hơn, mà bị "giam" trong trái phiếu chính phủ thay vì các khoản đầu tư có khả năng tạo ra lạm phát cầu kéo (demand-pull) và tăng trưởng thực.

Tổng năng suất các yếu tố sản xuất (TFP) — phần tăng trưởng đến từ công nghệ, đổi mới, và phân bổ vốn thông minh hơn, chứ không phải chỉ từ lao động và vốn — đã đi ngang quanh mức 1% nhiều năm liền, gần như trùng khớp với tăng trưởng GDP thực của Nhật. Dân số già, luật nhập cư khắt khe khiến lao động kéo lùi sản lượng; vốn thì bị lệch hướng vào tài trợ thâm hụt. TFP còn lại gần như là nguồn tăng trưởng duy nhất — và nó đang cạn dần.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Câu chuyện Nhật Bản là lời cảnh báo đáng cân nhắc hơn là một tín hiệu trấn an. Việt Nam chưa ở vùng nợ công báo động — nợ công/GDP hiện dưới ngưỡng cảnh báo của Quốc hội — nhưng logic "nợ nhiều → lãi suất huy động trong nước tăng → dòng vốn tư nhân bị hút vào trái phiếu thay vì sản xuất" là cơ chế đáng theo dõi khi Việt Nam đẩy mạnh đầu tư công và phát hành trái phiếu chính phủ trong các năm tới. Với nhà đầu tư quan tâm thị trường hàng hóa, điểm đáng chú ý hơn là hệ quả tỷ giá: đồng yên mất giá mạnh do BOJ giữ lãi suất thấp trong khi Fed neo lãi suất cao — cùng cơ chế có thể tạo áp lực lên tỷ giá VND/USD nếu chênh lệch lãi suất Việt–Mỹ nới rộng, ảnh hưởng gián tiếp đến chi phí nhập khẩu nguyên liệu công nghiệp và nông sản định giá bằng USD. (Tỷ giá và lãi suất huy động cụ thể cần cập nhật thời điểm đăng.)

 

Bài học không nằm ở nơi ta tưởng

Câu chuyện đơn giản "thâm hụt = lạm phát" — vốn đang được dùng để biện minh cho việc mua vàng, bitcoin và bán tháo trái phiếu — thiếu đi một mảnh quan trọng. Nợ công quá lớn không nhất thiết đẩy giá lên; nó có thể kìm giá xuống, bằng cách bóp nghẹt chính dòng vốn lẽ ra tạo ra tăng trưởng và lạm phát cầu kéo. Nhật Bản trả giá cho sự "ổn định giá" đó bằng 25 năm tăng trưởng trì trệ. Câu hỏi thực sự không phải liệu Mỹ có sắp lạm phát phi mã vì nợ công — mà liệu tình trạng trì trệ kiểu Nhật có đang âm thầm lan sang các nền kinh tế nợ nhiều khác.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

 

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656