Kokuyo - ông lớn văn phòng phẩm Nhật Bản - vừa chi gần 4.700 tỷ đồng để nắm hơn 65% cổ phần Thiên Long, đưa thương hiệu bút bi gắn bó với người Việt suốt nửa thế kỷ trở thành công ty con. Thương vụ này lập tức làm nóng thị trường M&A cuối năm, một lần nữa dấy lên câu hỏi: điều gì khiến các thương hiệu Việt liên tục rơi vào tay các “cá mập” ngoại?
Trước Thiên Long, hàng loạt cái tên đình đám “Made in Vietnam” đã đổi chủ. Điểm chung của những thương hiệu này là sở hữu lĩnh vực tăng trưởng nhanh, thị phần lớn hoặc lợi thế cạnh tranh rõ rệt - những yếu tố luôn nằm trong “khẩu vị” săn lùng của tập đoàn nước ngoài. Từ chăm sóc cá nhân, thực phẩm -đồ uống, đến dược phẩm, doanh nghiệp ngoại không ngần ngại chi hàng nghìn tỷ để mở rộng hệ sinh thái và chuỗi cung ứng tại Việt Nam.
Một trong những thương vụ tạo dấu ấn mạnh là Diana -“đế chế” băng vệ sinh và tã trẻ em - bán 95% cổ phần cho Unicharm vào năm 2011 với định giá P/E lên tới 40 lần, mức kỷ lục thời điểm đó. Về tay người Nhật, Diana bật tăng mạnh, chạm mốc 8.000 tỷ doanh thu vào năm 2024 và chiếm 60% thị phần băng vệ sinh, trở thành tài sản chiến lược tại thị trường châu Á của Unicharm.
Năm 2014, Kinh Đô gây chấn động khi chuyển nhượng 80% mảng bánh kẹo cho Mondelēz International với giá gần 8.000 tỷ đồng. Thương vụ khép lại 23 năm gắn bó của nhà sáng lập với bánh trung thu, bánh Quy Cosy hay Solite, mở đường cho KIDO tái cấu trúc và dồn lực vào kem, dầu ăn. Dù từng chông chênh, KIDO vẫn kiên trì chiến lược M&A để tái định vị trong ngành thực phẩm thiết yếu.
Thương vụ đình đám nhất phải kể đến Sabeco, khi ThaiBev chi hơn 110.000 tỷ đồng để sở hữu 53,59% cổ phần năm 2017. Dù giá trị khoản đầu tư đã “bốc hơi” hơn 3,7 tỷ USD do cổ phiếu giảm sâu, ThaiBev vẫn kiên trì nắm giữ nhờ dòng cổ tức đều đặn, ước tính đạt 12.000 tỷ đồng trong nhiều năm qua. Sabeco trở thành ví dụ điển hình của việc doanh nghiệp ngoại sẵn sàng chấp nhận rủi ro để sở hữu vị thế thị trường.
Trong lĩnh vực dược phẩm, “cuộc chơi” thâu tóm còn mạnh mẽ hơn. Từ Taisho sở hữu DHG, Abbott nắm chi phối Domesco đến Livzon mua Imexpharm, hầu hết doanh nghiệp dược lớn đều đã về tay các tập đoàn ngoại. Hệ quả lại khá tích cực: nhiều công ty bứt phá về doanh thu, lợi nhuận và đạt kỷ lục ngay cả trong giai đoạn đại dịch.
Làn sóng M&A xuyên biên giới tại Việt Nam sẽ còn tiếp tục khi thị trường giá trị hơn 100 triệu dân ngày càng hấp dẫn. Việc thương hiệu Việt vào tay ngoại không chỉ là câu chuyện mua bán - đó là cuộc dịch chuyển chiến lược, nơi doanh nghiệp nội buộc phải lớn nhanh, hoặc chấp nhận “bán mình” để bước vào sân chơi toàn cầu.
