Biểu đồ trên là mối quan hệ giữa lãi suất huy động của các ngân hàng thương mại lớn và thị trường chứng khoán, dữ liệu được thống kê trên các kênh chính thức từ các ngân hàng và bám rất sát với thực tế ... đã từng.

Trong nhiều chu kỳ trước, đây là một chỉ báo rất logic, được nhiều người cùng quan sát. Bởi logic đơn giản lãi suất huy động tăng thì chi phí vốn tăng, tiền rời khỏi các tài sản rủi ro, chứng khoán và bất động sản suy yếu. (Vùng số 2 trong biểu đồ)

Hay ngược lại những giai đoạn thị trường tăng mạnh như năm 2020 hay đầu năm 2025 đều được hỗ trợ rất lớn bởi việc lãi suất huy động giảm từ khoảng 8,8% xuống còn quanh 4,5%. (Vùng số 1 trong biểu đồ)

Nhìn lại lịch sử, mối tương quan này khá hợp lý

Nhưng bước sang năm 2026 thì cả hai chỉ số trên, dữ liệu trên biểu đồ đều đang... mang một lớp mặt nạ.

Đầu tiên là về lãi suất huy động.

Sau cuộc họp giữa Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại (hồi tháng 4 2026) yêu cầu dừng cuộc đua tăng lãi suất, nhiều ngân hàng đã đồng loạt hạ lãi suất niêm yết. Nếu nhìn vào các thống kê chính thức, chúng ta sẽ thấy lãi suất huy động giảm từ khoảng 6,6% xuống còn 5,9%. (Vùng số 3 trong biểu đồ)

Từ đó dữ liệu lãi suất niêm yết dần mất đi tính thực tế, và tính phản ánh đúng của nó cho vấn đề lãi suất huy động.

Dữ liệu này vốn được thống kê cơ bản trên những con số mà ngân hàng công bố, khi mà báo chí và các tổ chức thống kê sưu tầm con số này và tạo ra một câu chuyện "quá rõ ràng" thì phần nào nó thành việc dễ bắt bài, dễ đọc vị giữa các ngân hàng thương mại.

Thứ nhất, cơ quan điều hành vốn không muốn bị "đọc vị" quá dễ.

Thứ hai, các tổ chức tài chính cũng tối ưu hành vi của mình. Nếu thị trường đang theo dõi lãi suất niêm yết của họ, mà lại bị áp lực về mặt truyền thông phải là thông điệp hỗ trợ, thì chỉ cần giữ ổn định con số trên web và trên tấm bảng lãi suất treo ngoài cửa ngân hàng, còn việc cạnh tranh huy động sẽ chuyển sang những kênh không nằm trong thống kê như chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu ngân hàng hay các lãi suất thực khi thượng lượng với khách hàng.

Tôi đã gửi vài khoản với lãi suất thực là 9% ... nhưng trên bền mặt nó chỉ được truyền thông như một khoản 8%.

Kết quả là lãi suất trên các thông kế chính thức giảm, nhưng lãi suất thực mà người gửi tiền nhận được lại tăng rất mạnh.

Nếu dùng cùng cách tiếp cận như giai đoạn 2022, có lẽ mặt bằng lãi suất thực hiện nay đã ở quanh 8-8,8%. Gửi tiền dưới mức đó bây giờ là hơi thiệt rồi.

Câu chuyện trên chính là số phận của rất nhiều chỉ báo.

Khi cả thị trường cùng theo dõi một con số thì bằng cách này hay cách khác, hiệu quả của nó sẽ giảm dần theo thời gian.

Nhưng câu chuyện kiểu này còn chưa dừng lại ở lãi suất. Ngay cả chỉ số quan trọng nhất của thị trường chứng khoán cũng đang mang trong mình một vẻ bề ngoài khác hoàn toàn thực tế.

Nếu loại bỏ ảnh hưởng của nhóm VIC, phần lớn thị trường chứng khoán thực tế đã bước vào xu hướng giảm từ khoảng tháng 10/2025 cho đến tận bây giờ tức gần 9 tháng giảm.

Trong khi đó, VN-Index vẫn thể hiện một xu hướng tăng khá đẹp. (Vùng số 3 trong biểu đồ)

Vậy là chỉ một nhóm cổ phiếu đi theo đường đu cao tốc riêng của mình đã đủ lớn để kéo cả chỉ số đi lên, dù phần lớn cổ phiếu trên thị trường lại ngược chiều giảm giá. Thế nên nếu chỉ nhìn chỉ số, người ta sẽ nghĩ thị trường vẫn tạm ổn.

Nhưng nếu nhìn vào danh mục của đa số nhà đầu tư, đó là thành tích rất kém và thất toán tiền nhiều hơn.

Vậy là 2 chỉ báo quan trọng nhất, 2 chỉ số đại diện nhất cho 2 kênh tài sản ... đều mang trong mình một lớp mặt lạ. Và nó sẽ còn ở lại trong thống kê, trong dữ liệu phân tích nhiều năm sau.

Tôi cũng đã nói chuyện này vài lần, rằng những người không đầu tư ở quá khứ mà kể chuyện về quá khứ quá dễ dàng ... thì thực sự chưa học được gì, bởi vì ở tại thời điểm đó mọi thứ luôn là mù mờ và dữ liệu sai lệch, hoặc các câu chuyện được thị trường nói thường bị lệch khỏi thực tế.

Vài năm nữa sẽ có bao nhiêu người mở lại biểu đồ này rồi rất tự tin phân tích chu kỳ kinh tế

Họ sẽ nhìn thấy lãi suất giảm.

Họ sẽ nhìn thấy VN-Index tăng.

Họ sẽ thấy năm 2026 là năm thông điệp thúc đẩy kinh tế, tăng trưởng 10%

Rồi kết luận rằng năm 2026 là một năm thuận lợi.

Nhưng nếu không thực sự sống và đầu tư trong giai đoạn này, rất khó để hiểu vì sao đây lại là một trong những năm cực kì khó nhất.

Cre: Trương Đắc Nguyên