Khi quay lại Nhà Trắng năm 2025, Tổng thống Donald Trump đặt “thống trị năng lượng” làm nền tảng cho chính sách kinh tế và đối ngoại. Nhưng chiến tranh Iran bắt đầu từ cuối tháng 2 đã đẩy giá nhiên liệu của người dân Mỹ lên cao, biến năng lượng thành điểm yếu chính trị trước cuộc bầu cử giữa kỳ 3/11. Theo bài bình luận của Reuters, cuộc khủng hoảng cho thấy làm chủ sản lượng không có nghĩa là làm chủ giá.
Từ độc lập đến thống trị: lợi thế Mỹ là gì?
Nền tảng của chiến lược này được đặt từ trước nhiệm kỳ hai. Nhờ công nghệ khai thác dầu khí đá phiến, Mỹ trở thành nhà sản xuất khí tự nhiên lớn nhất thế giới năm 2009, nhà sản xuất dầu thô lớn nhất năm 2018, và đến năm 2022 là nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hàng đầu. Sản lượng dầu thô tăng từ khoảng 5,5 triệu thùng/ngày năm 2010 lên gần 14 triệu thùng/ngày hiện nay, chiếm khoảng một phần năm nguồn cung toàn cầu, đồng thời Mỹ chiếm hơn một phần tư xuất khẩu LNG thế giới.
Ngay ngày đầu quay lại Nhà Trắng, ông Trump tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia, ra lệnh “giải phóng năng lượng Mỹ”, ưu tiên dầu, khí, than và điện hạt nhân, đồng thời gạt năng lượng tái tạo sang bên. Vài tuần sau, ông lập Hội đồng Thống trị Năng lượng Quốc gia và hồi sinh khẩu hiệu “khoan, khoan, khoan” như liều thuốc chữa lạm phát. Triết lý này được ông tóm gọn trong tuyên bố tháng 10/2025: “sản xuất tối đa, thịnh vượng tối đa, quyền lực tối đa”.
Khi năng lượng thành công cụ đối ngoại
Học thuyết này vượt ra ngoài chính sách trong nước. Chiến lược an ninh quốc gia công bố tháng 12 năm ngoái gắn ảnh hưởng của Mỹ ở Tây Bán Cầu với thống trị năng lượng, dựa trên Học thuyết Monroe thế kỷ 19. Trong hơn một năm, chính quyền dùng xuất khẩu dầu và LNG trong đàm phán thương mại, thúc đẩy các thỏa thuận năng lượng trong nỗ lực chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine, và nhấn mạnh nguồn tài nguyên của Greenland.
Đỉnh cao của học thuyết, đến đầu năm nay khi Washington loại bỏ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trong một chiến dịch quân sự nhanh. Sau đó Mỹ kiểm soát xuất khẩu và doanh thu dầu của Venezuela, buộc thay đổi luật hydrocarbon để loại các công ty Trung Quốc, và có được thỏa thuận chưa từng có cho phép tiếp cận một phần năm trữ lượng dầu nước này. Đến tháng 2, tầm nhìn xây dựng nền kinh tế và đối ngoại quanh nguồn nhiên liệu hóa thạch dồi dào dường như đã bén rễ.
Rồi quyết định tấn công Iran vào cuối tháng 2 đặt học thuyết ấy vào phép thử khắc nghiệt nhất.
Eo biển Hormuz đóng cửa: phép thử đầu tiên
Ông Trump ban đầu cho rằng chiến dịch chung với Israel sẽ chỉ kéo dài vài tuần, và nhiều lần ám chỉ nguồn dầu khí dồi dào của Mỹ cùng nguồn dầu Venezuela sẽ che chắn nền kinh tế khỏi mọi đợt tăng giá. Những giả định đó không còn đứng vững.
Cuộc chiến bắt đầu ngày 28/2 khiến eo biển Hormuz, nơi từng đi qua khoảng một phần năm nguồn cung năng lượng toàn cầu, bị đóng cửa trên thực tế, gây ra một trong những gián đoạn năng lượng lớn nhất thời hiện đại. Giá dầu gần như tăng gấp đôi trong hai tháng đầu, với Brent đạt đỉnh 118 USD/thùng hồi tháng 3. Mức này thấp hơn kỷ lục 145 USD năm 2008, một phần nhờ Trung Quốc giảm nhập dầu, tồn kho dồi dào và khả năng thích nghi của thị trường. Nhưng đó vẫn là một cú sốc nghiêm trọng.
Phần phụ phí rủi ro đang ăn sâu: dù dòng dầu từ Trung Đông đã phục hồi phần lớn, Brent vẫn quanh 110 USD. Xung đột lan rộng, kéo theo nhiều đồng minh vùng Vịnh của Mỹ, trong đó có UAE và Ả Rập Xê Út, bị tấn công, làm mất niềm tin vào an ninh dầu thô Trung Đông và đẩy giá cước vận tải tăng vọt.
Mỹ sản xuất nhiều dầu hơn bất kỳ nước nào. Nhưng giá dầu không thể kiểm soát được.
Vấn đề về giá
Cuộc khủng hoảng củng cố vị thế Mỹ là nhà cung cấp dầu thô, nhiên liệu tinh chế và LNG hàng đầu, mang lại lợi nhuận lớn cho các nhà sản xuất và xuất khẩu trong nước. Độc lập năng lượng cũng bảo vệ người tiêu dùng Mỹ tốt hơn so với châu Á, nơi giá và mức cắt giảm nhu cầu còn khắc nghiệt hơn.
Nhưng lớp bảo vệ đó không phải tuyệt đối. Giá xăng bán lẻ ở Mỹ vượt 4,60 USD/gallon hồi tháng 5, cao nhất từ năm 2022, còn diesel lên mức kỷ lục 6,50 USD/gallon vào tháng 9 khi năng lực lọc dầu toàn cầu bị bóp nghẹt. Chi phí sinh hoạt trở thành mối lo hàng đầu của cử tri trước ngày bầu cử 3/11.
Chính quyền đã dùng gần như mọi công cụ: nới lỏng quy định pha trộn nhiên liệu sinh học và, gây tranh cãi nhất, đạt thỏa thuận cung cấp diesel với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông Trump từng thoáng đề cập lệnh cấm xuất khẩu diesel nhưng các quan chức cuối cùng bác bỏ, vì dù có thể kéo giá nội địa xuống lúc đầu, nó nhiều khả năng đẩy giá lên cao hơn trong trung hạn do động lực thị trường toàn cầu. Dầu, LNG và nhiên liệu tinh chế là hàng hóa giao dịch quốc tế, nhà sản xuất Mỹ bán theo giá toàn cầu và không dành riêng năng lượng rẻ cho các hộ gia đình Mỹ.
An ninh năng lượng được định nghĩa lại
Tuyên bố tháng 10 năm ngoái của chính quyền rằng “an ninh năng lượng là an ninh quốc gia” hóa ra còn đúng hơn bao giờ hết. Nhưng chiến tranh cũng thay đổi ý nghĩa của khái niệm này. Với các nước phụ thuộc nhập khẩu, đặc biệt ở châu Á, cú sốc phơi bày rủi ro khi dựa nhiều vào nhà cung cấp xa, tuyến vận tải dễ tổn thương và hệ thống lọc dầu tập trung. Phản ứng nhiều khả năng là đa dạng hóa: thêm nhà cung cấp, mở rộng sản xuất nhiên liệu hóa thạch trong nước, tăng tốc năng lượng tái tạo và điện hóa giao thông. Điều đó sẽ không đẩy Mỹ khỏi vị trí cao, nhưng có thể làm giảm sức hút của dầu khí với nhiều nước trong những năm tới.
Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt
- Giá xăng dầu và lạm phát: Giá dầu quanh 110 USD/thùng và cước vận tải tăng tác động đến chi phí sản xuất, logistics và giá hàng hóa trong nước. Giá xăng dầu bán lẻ, CPI Việt Nam và diễn biến quản lý giá cần cập nhật khi đăng.
- Chiến lược đa dạng hóa: Bài gợi ý các nước châu Á có thể đẩy nhanh đa dạng hóa nguồn cung và năng lượng tái tạo. Thông tin này đáng đặt cạnh quy hoạch nguồn điện trong nước, vốn đang thêm điện khí, điện gió và vẫn xây thêm nhiệt điện than
- Nông sản: Việc nới quy định pha trộn nhiên liệu sinh học có thể ảnh hưởng đến cầu một số nông sản làm nhiên liệu sinh học như ngô, dầu đậu nành và đường, nhưng tác động thực tế phụ thuộc nhiều yếu tố và cần theo dõi thêm.
Mỹ có thể khoan nhiều hơn bất kỳ nước nào, nhưng giá xăng ở cột bơm vẫn do thị trường toàn cầu quyết định. Bài học của mùa bầu cử này là: sản lượng là quyền lực, còn giá là điều không ai làm chủ hoàn toàn.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.
***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656
