Trong bối cảnh dịch chuyển năng lượng toàn cầu và áp lực thực hiện cam kết Phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, công nghệ hạt nhân đang trở lại vị trí trung tâm trong chiến lược khoa học và năng lượng quốc gia. Nhìn lại toàn cảnh hạ tầng hạt nhân Việt Nam, bức tranh này không chỉ gói gọn ở một địa danh đơn lẻ mà được định hình bởi mạng lưới các trung tâm nghiên cứu, ứng dụng và vùng quy hoạch chiến lược trải dài khắp đất nước.

Đà Lạt (Lâm Đồng) được ghi nhận là cội nguồn của ngành khoa học hạt nhân thực nghiệm Việt Nam. Tọa lạc tại địa chỉ 01 đường Nguyên Tử Lực, Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt hiện sở hữu lò phản ứng nghiên cứu công suất 500 kW duy nhất đang vận hành trên cả nước. Trải qua hơn bốn thập kỷ hoạt động an toàn tuyệt đối, lò nghiên cứu này đóng vai trò sống còn trong việc sản xuất các chất đồng vị phóng xạ phục vụ chẩn đoán, điều trị ung thư tại các bệnh viện toàn quốc và tạo giống cây trồng đột biến trong nông nghiệp.

Nếu Đà Lạt đóng vai trò thực nghiệm lâm sàng thì Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh lại là hai thủ phủ ứng dụng công nghệ và điều phối quốc gia. Tại Hà Nội, Viện Khoa học Kỹ thuật Hạt nhân cùng Trung tâm Hạt nhân TP. Hà Nội đóng vai trò đầu não về nghiên cứu lý thuyết, an toàn bức xạ và phân tích môi trường phóng xạ cho toàn khu vực phía Bắc. Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh khẳng định vị thế trung tâm thương mại hóa và y học hạt nhân lớn nhất phía Nam. Việc vận hành hệ thống máy gia tốc Cyclotron tại các bệnh viện tuyến đầu cùng mạng lưới trung tâm chiếu xạ Gamma quy mô lớn tại đây đã giúp tiệt trùng hàng triệu tấn nông - thủy sản xuất khẩu mỗi năm, đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt của thị trường Mỹ và EU.

Ở góc độ nghiên cứu thế hệ mới, Đồng Nai đại diện cho tương lai bứt phá của công nghệ hạt nhân quốc gia. Thông qua Dự án Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Công nghệ Hạt nhân (CNST) hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga, một lò phản ứng nghiên cứu mới công suất 10 MW—gấp 20 lần lò Đà Lạt—sẽ được triển khai tại Long Khánh. Dự án này không chỉ giải quyết triệt để bài toán tự chủ dược chất phóng xạ cao cấp mà còn tạo nền tảng kỹ thuật cho nghiên cứu vật liệu tiên tiến và pha tạp silicon phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.

Song song với hạ tầng nghiên cứu, Ninh Thuận cùng dải đất duyên hải miền Trung (gồm Phú Yên, Bình Định, Quảng Ngãi và Hà Tĩnh) đóng vai trò là "thủ phủ" quy hoạch điện hạt nhân thương mại. Với nền đá gốc địa chất vững chắc, nguy cơ địa chất bão chấn thấp và nguồn nước làm mát dồi dào, các điểm ven biển tại đây—đặc biệt là Phước Dinh và Vĩnh Hải (Ninh Thuận)—đã qua kiểm định khắt khe theo chuẩn quốc tế. Mặc dù các dự án năng lượng tạm dừng từ năm 2016 để ưu tiên nguồn lực hạ tầng, toàn bộ dữ liệu khảo sát và quy hoạch đất đai tại các địa phương này vẫn được lưu giữ trọn vẹn, sẵn sàng làm tựa lưng chiến lược cho bài toán điện nền không carbon khi Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc công nghiệp hóa.

Tiềm năng ứng dụng hạt nhân nguyên tử tại Việt Nam trong kỷ nguyên mới là vô cùng rộng mở. Ngoài vai trò bảo đảm an ninh năng lượng và cung cấp nguồn điện sạch không phát thải carbon, công nghệ hạt nhân còn là động lực thúc đẩy y học kỹ thuật cao thông qua các liệu pháp điều trị ung thư tiên tiến. Trong thương mại quốc tế, chiếu xạ hạt nhân giúp nông sản Việt Nam kéo dài thời gian bảo quản và vượt qua rào cản kỹ thuật để vươn xa toàn cầu. Đặc biệt, năng lực nghiên cứu hạt nhân chuyên sâu còn là chìa khóa giúp Việt Nam làm chủ công nghệ vật liệu mới, trực tiếp tham gia vào chuỗi cung ứng công nghệ cao và sản xuất vi chip bán dẫn trong tương lai.

-Thăng Long Offcial-