Bước sang những ngày giao dịch đầu tiên của năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đối mặt một kịch bản gây sốc: hàng loạt doanh nghiệp vốn hóa tỷ USD từ dầu khí, hàng không, hạ tầng đến ngân hàng, đứng trước nguy cơ mất tư cách công ty đại chúng, buộc phải rời sàn.
Mở màn là Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS, GAS), doanh nghiệp có vốn hóa hơn 7 tỷ USD, vừa chính thức phát đi thông báo không còn đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng theo quy định mới của Luật Chứng khoán.
PV GAS: Hơn 7 tỷ USD vốn hóa nhưng “đại chúng… trên giấy”
Theo danh sách chốt ngày 29/8/2025, PV GAS có tới 17.495 cổ đông. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác: Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ tới 95,76% cổ phần, trong khi 17.494 cổ đông còn lại chỉ sở hữu vỏn vẹn 4,24% vốn điều lệ.
Nói cách khác, một “ông lớn” hàng đầu thị trường chứng khoán đang rơi vào tình thế: niêm yết thì có, nhưng tính đại chúng lại không đủ chuẩn luật.
Không chỉ PV GAS, tình trạng tương tự cũng xảy ra tại PV GAS D (PGD) khi nhóm 3 cổ đông lớn nắm tới 96,5% vốn, để lại cho hơn 1.600 cổ đông nhỏ lẻ phần sở hữu chỉ 3,5% quá xa ngưỡng tối thiểu 10% theo quy định.
Hiệu ứng domino: từ dầu khí, khoáng sản đến ngân hàng
Trước PV GAS, một doanh nghiệp từng thuộc CLB tỷ đô là VIMICO (KSV) cũng đã thừa nhận không đủ điều kiện công ty đại chúng khi TKV nắm 98,1% vốn điều lệ.
Danh sách các “ông lớn mắc cạn” chưa dừng lại ở đó. Thống kê trên hai sàn HOSE và HNX cho thấy nhiều doanh nghiệp trụ cột của nền kinh tế Việt Nam đang ở trong “vùng nguy hiểm”:
- BIDV (BID): Nhà nước và đối tác chiến lược nắm hơn 94% vốn
- Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR): PVN nắm 92,1%
- Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR): Bộ Tài chính nắm 96,8%
- Becamex IDC (BCM): Nhà nước nắm 95,4%
Trên Upcom, bức tranh còn “đậm đặc” hơn:
- ACV: Bộ Tài chính nắm 95,4%
- Viettel Global (VGI): Viettel nắm 99,01%
- Tổng công ty Hàng hải Việt Nam: Nhà nước nắm 99,5%
- FPT Telecom: cổ đông lớn chi phối gần như toàn bộ
Những cái tên này đều có điểm chung: vốn hóa lớn, vai trò chiến lược, nhưng “room” cho cổ đông nhỏ lẻ ngày càng co lại.
Luật siết, sàn rung lắc
Theo Luật Chứng khoán sửa đổi có hiệu lực từ 1/1 doanh nghiệp chỉ được giữ tư cách công ty đại chúng nếu tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết thuộc về ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn.
Nếu sau 1 năm không khắc phục, doanh nghiệp buộc phải làm thủ tục hủy tư cách đại chúng, đồng nghĩa:
👉 Không còn đủ điều kiện niêm yết HOSE, HNX
👉 Không đủ điều kiện giao dịch trên Upcom
Nói thẳng, đó là vé rời sàn bắt buộc.
Rời sàn không còn là chuyện hiếm
Thực tế, làn sóng này đã manh nha từ 2024–2025 khi hàng loạt doanh nghiệp như Bibica, Vinacafé Biên Hòa, Viwasupco, Bao bì Biên Hòa… lần lượt xin hủy tư cách đại chúng do cổ đông lớn nắm gần như toàn bộ vốn.
Điểm khác biệt là: lần này, nguy cơ lan sang những “trụ cột” của thị trường, nơi vốn hóa tính bằng tỷ USD và có ảnh hưởng lớn tới chỉ số.
Cửa thoát nào cho các “cá mập mắc cạn”?
Một số doanh nghiệp đang tìm cách “né sóng” bằng các phương án:
- Thoái bớt vốn nhà nước
- Tìm nhà đầu tư chiến lược
- Chờ cơ chế chuyển tiếp từ Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước (Luật số 68)
Luật mới cho phép doanh nghiệp nhà nước đang tái cơ cấu chưa bị hủy tư cách đại chúng trong giai đoạn chuyển tiếp. Tuy nhiên, đây chỉ được xem là “phao cứu sinh tạm thời”, không phải giải pháp lâu dài.
Câu hỏi lớn cho thị trường
Nếu không xử lý triệt để bài toán cơ cấu cổ đông, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể chứng kiến một nghịch lý chưa từng có: 👉 Sàn chứng khoán vẫn đông doanh nghiệp, nhưng thiếu vắng những cái tên lớn nhất.
Và khi đó, câu hỏi không còn là “ai sẽ rời sàn?”, mà là: 👉 liệu sàn chứng khoán có còn đúng nghĩa là sân chơi đại chúng?
