Không phải khác biệt kiểu “tôi là thiên tài”, mà là kiểu rất quen thuộc: “Mình hiểu bản chất hơn người khác, chỉ là chưa có sân chơi”. Tôi đọc sách, xem biểu đồ, nghiền ngẫm chiến lược, rồi lắc đầu trước đám đông. Ai cũng sai, chỉ mình đúng. Ít nhất là… trong đầu mình.
Cho đến một ngày, tôi gặp lại câu nói của Picasso: “Họa sĩ giỏi thì sao chép, họa sĩ vĩ đại thì ăn cắp.”
Nghe qua thì sốc. Nghe kỹ thì đau. Vì nó đập thẳng vào cái tôi của những người luôn muốn tự nghĩ ra con đường riêng khi bản thân còn chưa đi vững con đường cũ.
Trong đầu tôi lúc đó bật lên một câu hỏi khó chịu: Nếu mình thật sự giỏi, tại sao kết quả vẫn lẹt đẹt?
Khác biệt quá sớm là một dạng ngạo mạn
Trong đầu nhiều người, “ăn cắp” đồng nghĩa với đạo nhái. Nhưng Picasso không nói về việc chép tranh. Ông nói về ăn cắp tư duy.
Ăn cắp cấu trúc.
Ăn cắp cách nhìn vấn đề.
Ăn cắp logic ra quyết định.
Không phải copy y nguyên, mà là hiểu sâu đến mức biến nó thành máu thịt của mình.
Trong đầu tư cũng vậy. Rất nhiều người mới vào thị trường đã vội đi tìm “phương pháp riêng”, “chiến lược độc quyền”, “kèo bí mật”. Trong khi thứ họ thiếu nhất lại là nền tảng đã được kiểm chứng qua hàng chục năm.
Khác biệt khi chưa đủ giỏi, thực chất là đang từ chối học bài bản.
Mark Minervini không sinh ra đã là huyền thoại
Nếu có một người đập tan ảo tưởng “thiên tài bẩm sinh”, đó là Mark Minervini, nhiều lần vô địch U.S. Investing Championship.
Ông không bắt đầu với một hệ thống hoàn hảo. Ông bắt đầu với thất bại, thua lỗ và rất nhiều năm đi lạc.
Bước ngoặt của Minervini không đến từ một chỉ báo mới, mà từ một câu nói của Tony Robbins: “Muốn vẽ được như Leonardo da Vinci, bạn phải học cách tư duy như ông ấy.”
Minervini hiểu ra một điều: Lợi nhuận không nằm trên bảng giá, mà nằm trong đầu người nhìn bảng giá.
Từ đó, ông ngừng cố sáng tạo, và bắt đầu sao chép có kỷ luật.
Ông “ăn cắp” những gì?
Không phải một người. Không phải một cuốn sách.
Mà là cả một dòng chảy tư duy của lịch sử đầu tư.
Từ Richard Love, Minervini học cách nhận diện cấu trúc của một siêu cổ phiếu, không phải cổ phiếu tốt, mà là cổ phiếu có khả năng tăng phi mã.
Từ Jensen, ông học cách lập hồ sơ (profile) cổ phiếu nhìn chúng như những cá thể có hành vi lặp lại, chứ không phải mã số vô tri.
Từ Richard Donchian, ông tiếp thu triết lý trend following: không tranh cãi với thị trường, chỉ đi theo nó.
Từ Jiler, ông đào sâu các mẫu hình biểu đồ, nền móng cho những cấu trúc sau này William O’Neil hệ thống hóa.
Và từ Jesse Livermore, ông học thứ khó nhất: định thời điểm và quản lý vốn, biết khi nào nên đánh lớn, khi nào nên đứng yên.
Minervini không phát minh ra bánh xe.
Ông lắp ráp lại những bánh xe tốt nhất từng tồn tại, rồi mài giũa chúng bằng kỷ luật thép.
“Đứng trên vai người khổng lồ” không phải là câu nói cho vui
Năm 1677, Isaac Newton nói: “Tôi nhìn xa hơn người khác là vì tôi đứng trên vai những người khổng lồ.”
Newton không tự hào vì mình nhỏ bé.
Ông tự hào vì biết mình đang đứng trên nền tảng nào.
Minervini cũng vậy.
Chiến lược SEPA (Specific Entry Point Analysis) thứ làm nên tên tuổi ông, không phải một phát minh ngẫu hứng. Nó là kết quả của việc nghiền nát dữ liệu lịch sử từ tận những năm 1800.
Ông không hỏi: “Liệu cái này có đúng không?”
Ông hỏi: “Trong quá khứ, cái gì đã từng hoạt động?”
Rồi ông mô phỏng, lọc lại, chuẩn hóa và biến nó thành hệ thống.
Không đoán mò.
Không cảm xúc.
Không “nghe ai đó nói”.
Bài học cho người đi làm và nhà đầu tư
Có một sự thật hơi phũ: Chưa đủ giỏi mà đã muốn khác biệt, thì rất dễ trở thành khác người.
Trong quản trị, lãnh đạo, hay đầu tư, những người đi xa hiếm khi là người “tự nghĩ ra mọi thứ từ đầu”. Họ là người học nhanh nhất từ những người đã đi trước, rồi mới biến nó thành phong cách riêng.
Khác biệt là phần thưởng của sự thành thạo, không phải điểm khởi đầu.
Nếu hôm nay bạn thấy mình:
Luôn bất mãn vì nghĩ mình hiểu hơn sếp
Luôn cho rằng thị trường sai, chỉ mình đúng
Luôn muốn tìm “lối đi riêng” khi kết quả chưa đâu vào đâu
Thì có thể vấn đề không nằm ở môi trường. Mà nằm ở chỗ: bạn chưa đứng đủ cao để nhìn khác đi.
Trước khi mơ làm người khổng lồ, hãy học cách đứng vững trên vai họ.
Còn khác biệt ư?
Nó sẽ tự đến khi bạn đủ giỏi để không cần cố tỏ ra khác biệt nữa.
