Năm 2026 thị trường chứng khoán liên tục đón nhận những thông tin không ai mong muốn khi nhiều chủ tịch doanh nghiệp bất ngờ vướng vòng lao lý làm giá cổ phiếu giảm mạnh. Bởi vậy có đặt vấn đề rằng:

Có nên sở hữu nhiều cổ phiếu hơn để hạn chế tác động của những rủi ro bất ngờ này?

Điều này cũng khá cơ bản, theo lý thuyết danh mục đầu tư, khi có nhiều cổ phiếu mà không cùng “họ hàng” không “dây mơ dễ má” và liên quan đến nhau, không bị ảnh hưởng cùng lúc với nhau

=> thì rủi ro bất ngờ rơi từ trên trời xuống sẽ không ảnh hưởng lớn, không lây lan tới toàn bộ danh mục. Đó cũng chính là ý nghĩa của đa dạng hóa.

Tuy nhiên, khi nói đến đa dạng hóa, cụ Warren Buffett từng nói rằng việc đa dạng hóa dành cho ... người không biết gì (Diversification is a protection against ignorance). Ý của cụ là nếu một nhà đầu tư thực sự hiểu rất rõ doanh nghiệp mình sở hữu (điều mà họ phải làm) và có khả năng đánh giá được cơ hội giỏi hơn so với thị trường, thì việc tập trung vào một số ít khoản đầu tư tốt sẽ mang lại kết quả cao hơn nhiều.

Đấy là: Bỏ hết trứng vào 1 giỏ và chăm sóc giỏ đó thật tốt

Nhưng đó không phải là hoàn cảnh của phần lớn nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt khi phải tự làm tất cả.

Đa số mọi người có ít lợi thế thông tin hơn thị trường, ít thời gian nghiên cứu hơn người chuyên nghiệp và cũng khó có thể tin tưởng chắc rằng mình luôn lựa chọn đúng doanh nghiệp. Trong trường hợp đó đa dạng hóa lại trở thành một lựa chọn hợp lý để giảm bớt những rủi ro có thể tránh được.

Thực tế là cả Warren Buffett và người thầy của ông là Benjamin Graham đều nhiều lần khuyến nghị rằng với phần lớn nhà đầu tư, cách đơn giản và hiệu quả nhất để đa dạng hóa là đầu tư vào ETF (vốn là dạng quỹ có rất nhiều cổ phiếu, mục tiêu là bám sát thị trường có hiệu suất bằng trung bình). Việc này đã khá đơn giản.

Nhưng... nhiều người vẫn muốn tự tạo 1 danh mục cổ phiếu, có thể là bởi vì thực sự có khả năng phân tích và ra quyết định đầu tư tốt trung bình; hoặc có thể đơn giản chưa hiểu hết mình đang ở đâu. Vậy: Nếu tự xây dựng danh mục thì nên có bao nhiêu cổ phiếu?

Như đã nói ở trên lợi ích của đa dạng hóa là để tránh cho vận rủi rơi ngẫu nhiên không đập nát giỏ trứng duy nhất của bạn. Thì có lẽ khoảng 10 cổ phiếu là tối đa.

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy lợi ích của việc mua nhiều loại cổ phiếu khác nhau không tăng liên tục mỗi khi mua thêm.

Khi danh mục mở rộng từ khoảng 1 lên 10 cổ phiếu, rủi ro “bất ngờ” giảm rất nhanh. Tuy nhiên, khi tiếp tục tăng lên khoảng 20 hay 30 cổ phiếu, mức giảm của rủi ro phi hệ thống bắt đầu chậm lại. Đến khoảng 30–50 cổ phiếu, việc bổ sung thêm một cổ phiếu mới gần như không còn mang lại nhiều lợi ích đáng kể.

Đây là hiện tượng được gọi là lợi ích cận biên giảm dần của đa dạng hóa.

Vì vậy, nếu lựa chọn tự xây dựng danh mục thay vì đầu tư vào ETF, việc sở hữu quá nhiều cổ phiếu chưa chắc đã mang lại hiệu quả cao hơn. Sau một ngưỡng nhất định, danh mục trở nên khó theo dõi hơn trong khi lợi ích giảm rủi ro tăng thêm là rất nhỏ.

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy lợi ích của việc mua thật nhiều loại cổ phiếu không phải càng nhiều càng tốt.

Khi danh mục mở rộng từ khoảng 1 lên 10 cổ phiếu, rủi ro giảm rất nhanh.

Tuy nhiên, khi tiếp tục tăng lên 20 hay 30 cổ phiếu, mức giảm rủi ro phi hệ thống bắt đầu chậm lại.

Và đến khoảng 30–50 cổ phiếu, việc bổ sung thêm một cổ phiếu mới gần như không còn mang lại nhiều ý nghĩa.

Đây là “lợi ích cận biên giảm dần của đa dạng hóa”

Vậy nếu vẫn muốn tự xây danh mục cũng không nên có quá 10 cổ phiếu.

Cre: Trương Đắc Nguyên