Sau nhiều năm đốt tiền để giành thị phần, ngành giao hàng TMĐT tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn thanh lọc thật sự. Trong chưa đầy nửa năm, Ninja Van rút khỏi mảng giao hàng chặng cuối, LEX (Lazada Express) cũng thu hẹp hoạt động. Những cái tên từng “đánh đâu thắng đó” giờ lại chủ động lùi bước.
Không phải vì họ yếu. Mà vì luật chơi đã đổi.
Trước đây, hãng giao hàng cạnh tranh bằng mạng lưới, tốc độ và giá. Giờ thì đơn hàng thứ quyết định sống còn, lại nằm trong tay các sàn. Khi Shopee và TikTok Shop gần như chiếm trọn cuộc chơi, họ cũng nắm luôn quyền phân phối đơn, áp tiêu chuẩn và ép giá dịch vụ.
👉 Shipper không còn chọn khách
👉 Khách (tức sàn) chọn shipper
Nghe đơn giản, nhưng hệ quả rất rõ: mất quyền định giá, mất quyền kiểm soát biên lợi nhuận, mất luôn cả sự chủ động vận hành.
📉 Một nghịch lý đang diễn ra: TMĐT càng tăng trưởng → lượng đơn càng nhiều. Nhưng lợi nhuận của các hãng vận chuyển lại càng mỏng
Vì đơn nhiều… nhưng giá thấp.
Và giá thấp là do sàn quyết.
Trong hệ sinh thái này, các đơn “ngon” nhiều, ổn định, mật độ cao gần như rơi hết vào tay đội “người nhà” như SPX (Shopee) hay J&T (gắn với TikTok Shop). Phần còn lại chia cho thị trường bên ngoài, vốn đã ít lại còn cạnh tranh khốc liệt.
💣 Vấn đề lớn nhất: “rủi ro tập trung”
Khi phụ thuộc quá nhiều vào vài nền tảng, chỉ cần sàn thay đổi chính sách, cả hệ thống vận hành phía dưới lập tức “hụt chân”.
Một doanh nghiệp vận tải chia sẻ:
♦ Xe vẫn chạy, nhưng hàng ít dần
♦ Doanh thu giảm, chi phí tăng
♦ Không tăng giá được, vì sàn không cho
Làm nhiều nhưng không chắc có lời 👉 Không làm thì chắc chắn… chết
Vòng xoáy này khiến cuộc chơi trở nên cực kỳ khắc nghiệt. Như một chuyên gia nói thẳng:
Không có đơn → không tối ưu được chi phí
Không tối ưu được chi phí → không thể có giá cạnh tranh
Không có giá cạnh tranh → lại không có đơn
Một vòng lặp… gần như không có lối ra.
LEX là ví dụ rõ nhất: có “chống lưng” từ Lazada nhưng vẫn không đủ đơn để nuôi bộ máy. Khi nền tảng mẹ yếu thế (thị phần nhỏ), logistics đi kèm cũng khó sống.
Còn các hãng trung lập như Ninja Van, J&T thì đứng giữa hai làn đạn:
♦ Phụ thuộc sàn → mất quyền chủ động
♦ Không phụ thuộc → thiếu đơn
Chọn đường nào cũng khó.
🧭 Vì vậy, nhiều bên bắt đầu “bẻ lái”:
🔁 Rời B2C (giao hàng TMĐT)
🔁Chuyển sang B2B, logistics doanh nghiệp
🔁 Làm xuyên biên giới, nơi biên lợi nhuận tốt hơn
Tức là: bỏ “con gà đẻ trứng vàng” ngày xưa… vì giờ nuôi không nổi nữa.
📊 Nhưng ngay cả ở hướng đi mới, cuộc chơi cũng không dễ. Vì lợi thế lớn nhất của logistics vẫn là quy mô. Không đủ sản lượng → không tối ưu được chi phí → lại quay về bài toán cũ.
Nhìn nhận: Thị trường đang chuyển từ “đông vui” sang “chọn lọc”. Không còn chỗ cho quá nhiều người chơi.
📌 Sàn TMĐT giờ không chỉ bán hàng, mà còn nắm luôn chuỗi giá trị phía sau
Logistics từ vị trí “đối tác” đang dần thành “phần phụ thuộc” Và trong một cuộc chơi mà luật do người khác viết… thì thắng thua không còn nằm ở mình
⏳ Cuối cùng, sẽ chỉ còn vài ông lớn đủ tiền, đủ đơn, đủ sức chịu lỗ dài hơi để trụ lại.
Còn lại? Không hẳn là thua…Nhưng chắc chắn là bị loại khỏi bàn chơi trước khi kịp đánh hết ván.
