Christian Keller, trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế toàn cầu tại Barclays, đưa ra cảnh báo trong báo cáo công bố thứ Ba: quá trình điện khí hóa toàn cầu mang theo rủi ro ít được chú ý — thay thế sự phụ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt nước ngoài bằng sự phụ thuộc vào công nghệ và vật liệu chiến lược Trung Quốc.

 

Con số trung tâm: hơn 95% năng lực tinh chế đất hiếm nặng nằm trong tay một quốc gia

Keller xác định việc Trung Quốc kiểm soát gần như tuyệt đối — hơn 95% — năng lực tinh chế vật liệu chiến lược trong các lĩnh vực như đất hiếm nặng là điểm dễ tổn thương lớn nhất với các quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung này.

Thế giới đang cố thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông — nhưng con đường thoát ra đó lại dẫn thẳng đến một sự phụ thuộc mới, tập trung hơn, và khó thay thế hơn nhiều.

Các vật liệu chiến lược mà Trung Quốc kiểm soát khai thác hoặc tinh chế là đầu vào thiết yếu cho hạ tầng điện, sản xuất công nghiệp, chu kỳ tái vũ trang sắp tới, và làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu AI. Thay thế nguồn cung Trung Quốc đòi hỏi nhiều hơn việc phát hiện mỏ mới — và sẽ mất nhiều năm.

Trữ lượng tập trung — nhưng chế biến mới là chìa khóa thực sự

Điện khí hóa nhiều khả năng sẽ tiếp tục là xu hướng toàn cầu — đặc biệt tại các nước nhập khẩu năng lượng, nơi đây là yếu tố then chốt để đạt chủ quyền năng lượng (bên cạnh giảm phát thải carbon). Nhưng quá trình chuyển đổi sang hệ thống dựa trên điện phụ thuộc vào khoáng sản chuyển đổi (transition minerals) — và trữ lượng toàn cầu của các khoáng sản này thường tập trung tại một số địa điểm nhất định: lithium (hơn 30% tại Chile), coban (hơn 50% tại CHDC Congo), niken (hơn 40% tại Indonesia).

Điều quan trọng hơn cả trữ lượng là mức độ chế biến — điều này có thể khiến ngay cả trữ lượng nhỏ trở nên có giá trị nếu được chế biến hoàn chỉnh. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đóng vai trò then chốt nhờ kiểm soát chặt chuỗi cung ứng và năng lực tinh chế khoáng sản chiến lược toàn cầu, bao gồm graphite, gallium và đất hiếm.

"Vị thế gần độc quyền của Trung Quốc mang lại cho họ đòn bẩy địa chính trị đáng kể," Keller cảnh báo. Các quốc gia khác cũng đang sử dụng kiểm soát xuất khẩu với các khoáng sản mà họ chiếm ưu thế để giành đòn bẩy chiến lược — ví dụ Indonesia với niken và bauxite.

 

Reuters: nhà cung cấp đất hiếm Trung Quốc từ chối giao hàng cho khách Mỹ

Một báo cáo Reuters cuối tuần trước tiết lộ một số nhà cung cấp đất hiếm Trung Quốc đang từ chối vận chuyển vật liệu cho khách hàng Mỹ — cho thấy gián đoạn nguồn cung vẫn là vấn đề lớn ngay trước thềm cuộc gặp Trump-Tập dự kiến diễn ra cuối tháng này.

Theo Keller, nhượng bộ thuế quan của Mỹ với Bắc Kinh để duy trì tiếp cận đất hiếm, cùng kế hoạch xây dựng năng lực khai thác và tinh chế đất hiếm riêng, nhiều khả năng chỉ mới là khởi đầu. Nỗ lực đưa năng lực khai thác và tinh chế trở lại các nước phương Tây sẽ mất thời gian, khi sự tập trung dai dẳng của chuỗi giá trị được dự báo kéo dài đến ít nhất 2030.

Xung đột tiềm tàng về quyền tiếp cận khoáng sản chiến lược tại một số khu vực châu Phi vốn đã bất ổn cũng là kịch bản có khả năng xảy ra. Australia có thể đóng vai trò ngày càng quan trọng nhờ trữ lượng phong phú và đa dạng về khoáng sản chiến lược và đất hiếm.

Vốn đầu tư — mảnh ghép còn thiếu

Yếu tố bổ sung then chốt cho tài nguyên trong lòng đất là dòng vốn cần thiết để tài trợ. Các nền kinh tế phát triển giàu vốn như châu Âu có thể tìm cách tăng vai trò của mình. Nhưng dù có nỗ lực chiến lược công nghiệp từ các chính phủ phương Tây, xây dựng một chuỗi giá trị "từ mỏ đến nam châm" (mine to magnet) toàn diện và có chi phí cạnh tranh, tách biệt khỏi Trung Quốc, là cực kỳ khó khăn và nhiều khả năng sẽ mất thời gian.

Nhìn chung, nghệ thuật quản trị kinh tế (economic statecraft) liên quan đến việc đảm bảo chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược sẽ trở thành sự pha trộn giữa kiểm soát xuất khẩu, hạn chế đầu tư nước ngoài, tiếp cận vốn nước ngoài, và trừng phạt — có thể tập trung theo từng dự án cụ thể với các liên minh thay đổi liên tục.

 

Almonty và MP Materials: những công ty đi trước trong cuộc đua

Cảnh báo của Keller củng cố lý do tại sao phi kết hợp khỏi Trung Quốc đã trở thành chủ đề đầu tư cốt lõi — cùng với các chủ đề hạt nhân, xây dựng hạ tầng AI, và "trang bị năng lượng cho nước Mỹ." Các công ty như MP Materials và Almonty Industries — đã được phân tích chi tiết trong bài viết trước của session — nổi lên như những cái tên đáng chú ý trong cuộc đua đảm bảo nguồn cung vật liệu chiến lược thay thế.

Phá vỡ thế "gần độc quyền" của Bắc Kinh đòi hỏi vận hành mỏ, năng lực chế biến, và giao hàng ổn định — không chỉ là ý định chính sách. Nhiều công ty khai khoáng nhỏ vẫn còn nhiều năm cấp phép, huy động vốn và xây dựng trước khi có lô hàng thương mại đầu tiên. Các công ty có thể đưa nguồn cung vào hoạt động sớm hơn có thể nắm bắt lợi thế thị trường sớm quan trọng — như sản lượng tungsten ngoài Trung Quốc của Almonty đang tăng tốc tại Hàn Quốc.

 

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Việt Nam trong bức tranh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu: Khung phân tích của Barclays xác nhận và mở rộng luận điểm đã theo dõi xuyên suốt session — từ yttrium, đất hiếm, đến tungsten. Với trữ lượng đất hiếm đáng kể tại Lai Châu và Yên Bái, Việt Nam có cơ hội chiến lược thực sự trong bối cảnh phương Tây đang tìm kiếm khẩn cấp các nguồn thay thế ngoài Trung Quốc — nhưng như Keller nhấn mạnh, trữ lượng thôi chưa đủ; năng lực chế biến mới là yếu tố quyết định giá trị chiến lược thực sự.

Bài học từ mô hình Almonty — khoảng cách giữa "có tài nguyên" và "có vị thế": Việt Nam cần đầu tư nghiêm túc vào năng lực chế biến sâu, không chỉ khai thác thô, nếu muốn tận dụng cơ hội từ làn sóng phi kết hợp khỏi Trung Quốc. Đây là bài học lặp lại nhiều lần trong các phân tích khoáng sản chiến lược của session.

Chuỗi cung ứng chip và Samsung tại VN: Với đất hiếm và các khoáng sản chiến lược là đầu vào thiết yếu cho bán dẫn và AI, bất kỳ gián đoạn kéo dài nào trong đàm phán Trump-Tập cuối tháng này đều có thể ảnh hưởng gián tiếp đến chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, bao gồm hoạt động của Samsung tại Việt Nam.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

 

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656