Việt Nam chúng ta đang tiêu thụ điện quá nhiều so với những quốc gia có GDP đầu người tương đương ở cùng khu vực Đông Nam Á, nhiều đến mức bất thường.
Theo số liệu năm 2023, để tạo ra 1 tỷ USD GDP chúng ta cần 632,82 GWh, cao gấp hơn 2 lần Indonesia, gấp 2,34 lần Philippines, những quốc gia có GDP đầu người tương đương, thậm chí cao gấp 1,66 lần Thái Lan, gấp 1,33 lần Malaysia, những quốc gia giàu có hơn, tất nhiên là dùng điện cho sinh hoạt nhiều hơn (xem số liệu trong bảng kèm theo).
Điều ấy có nghĩa là nếu cơ cấu kinh tế và sử dụng điện của chúng ta tương tự như Indonesia chúng ta có thể chỉ cần lượng điện ít hơn 2 lần, hoặc cơ cấu như Thái Lan chúng ta có thể giảm lượng điện tiêu thụ đi cỡ 40%.
Tại sao sản lượng điện tiêu thụ của Việt Nam lại cao bất thưởng như vậy? Có thể có một vài nguyên nhân sau đây:
Đầu tiên là do GDP của chúng ta tính thiếu. Năm 2020 chúng ta đã tính lại GDP một lần, sau đó quốc hội đã phê duyệt “5 năm tính lại GDP một lần theo đúng thông lệ quốc tế”. Ừ thì tính thiếu GDP, nhưng có thiếu thì thiếu cũng chỉ 15%-20% thôi GDP, không thể lên đến 200% như lượng điện tiêu thụ được.
Thứ hai là do cơ cấu kinh tế, nền kinh tế của chúng ta có tỷ trọng sản xuất công nghiệp để xuất khẩu rất lớn, toàn những ngành sử dụng nhiều điện cả. Ừ thì do cơ cấu kinh tế đi, thì cũng không thể nào gấp đến 2 lần được.
Thứ ba có thể do các nhà máy sản xuất công nghiệp của chúng ta công nghệ lạc hậu, tiêu tốn quá nhiều điện cho một đơn vị sản phẩm và thất thoát, lãng phí điện của chúng ta lớn.
Trước năm 2015, hầu hết chúng ta dùng công tơ điện cơ khí, đến năm 2019 EVN thay thế được 14,52 triệu công tơ điện tử (đo tự động), đến 5/2023 thay thế được 24,4 triệu công tơ điện tử và năm 2024-25 thay thế được toàn bộ 30 triệu công tơ điện tử.
Quá trình thay thế công tơ điên cơ khí sang công tơ điện tử trùng với việc tăng trưởng sản lượng điện tiêu thụ hàng năm thấp hơn nhiều con số 1,2-1,5 lần tăng trưởng GDP trong những giai đoạn trước. Thế nên có một giả thiết là nhờ sử dụng công tơ điện điện tử mà việc thất thoát, lãng phí điênk giảm, dẫn đến tăng trưởng điện không cao như những giai đoạn trước.
Chốt lại, dù do GDP tính thiếu, do cơ cấu kinh tế và sử dụng điện hay do thất thoát, lãng phí điện thời còn dùng công tơ điện cơ khí thì chúng ta không thể nào tiếp tục dựa vào con số sử dụng điện cao bất thường trong quá khứ, rồi tính hệ số đàn hồi điện 1,2-1,5 lần tăng trưởng GDP ra để tính toán và suy luận. Tiếp tục tính toán và suy luận như thế là tiếp tục việc sử dụng điện cao bất thường một cách vô lý.
