Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump chịu thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ, khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Các chỉ báo vĩ mô của nền kinh tế Mỹ khá tốt, nhưng lạm phát kéo dài gần sáu năm đã biến áp lực giá cả thành một cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả.
Nền kinh tế tốt, vì sao điểm số chính trị thấp?
Trước ngày bầu cử, ông Trump có tỷ lệ ủng hộ cá nhân và mức độ tin cậy về kinh tế gần thấp kỷ lục, với trọng tâm chỉ trích là cách điều hành kinh tế. Một số thước đo niềm tin tiêu dùng trong năm nay xuống mức thấp nhất kể từ khi có số liệu từ thập niên 1950.
Diễn biến này khó giải thích nếu chỉ nhìn vào các chỉ số tổng hợp:
- Kinh tế Mỹ tăng trưởng nhanh nhất nhóm G7, ở mức 3,4% quy năm trong quý III.
- Thị trường chứng khoán lập đỉnh mọi thời đại chưa đầy một tháng trước đó.
- Tài sản ròng của các hộ gia đình ở mức cao nhất lịch sử.
- Số đơn xin trợ cấp thất nghiệp gần thấp nhất kể từ thập niên 1960, và tỷ lệ thất nghiệp chỉ 4,2%, mức phù hợp với trạng thái toàn dụng lao động.
Vậy điều gì khiến cử tri gạt các con số này sang một bên? Xét về mặt kinh tế, đó là lạm phát.
Hai chính sách, và cuộc khủng hoảng chi trả
Lạm phát đã vượt mục tiêu gần sáu năm, tích tụ thành sức ép lên ngân sách hộ gia đình. Trong nhận thức của cử tri, hai chính sách có tác động lớn và gây tranh cãi nhất của ông Trump là thuế quan năm ngoái và cuộc chiến với Iran năm nay đã biến áp lực giá cả thành khủng hoảng về khả năng chi trả.
Tác động lạm phát của thuế quan đã bắt đầu suy giảm khi bước sang năm 2026. Sau đó, các hộ gia đình lại chịu một cú sốc nặng hơn từ giá năng lượng tăng vọt, kể từ khi cuộc chiến với Iran nổ ra ngày 28/2. Theo số liệu của AAA, giá diesel trung bình lên kỷ lục trên 6,50 USD/gallon trong tháng 9, còn giá xăng vượt 5 USD/gallon trong tháng 6.
Cử tri Mỹ vốn thường quay lưng với tổng thống đương nhiệm trong các cuộc bầu cử giữa kỳ, bất kể họ nghĩ gì về kinh tế. Đây là cơ hội để cảnh báo đảng cầm quyền trước cuộc bầu cử tổng thống hai năm sau. Lần này, đòn cảnh báo mạnh hơn thông lệ rất nhiều.
Vì sao lạm phát tác động đến mọi gia đình?
Cuộc khủng hoảng chi trả đã âm ỉ trên toàn nước Mỹ kể từ đợt lạm phát lịch sử sau đại dịch COVID-19 và cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022. Đây từng là yếu tố then chốt kéo thấp tỷ lệ ủng hộ ông Biden trước cuộc bầu cử tổng thống 2024, mà ông thua. Lạm phát hiện cao hơn mức tháng 11/2024, và nỗi lo về chi phí sinh hoạt ngày càng lớn.
Khác với thất nghiệp, lạm phát tác động đến mọi người, bất kể giàu nghèo hay địa vị xã hội. Người thu nhập thấp chịu thiệt hại nặng hơn, vì họ phải dành tỷ trọng lớn hơn trong nguồn lực hạn hẹp cho các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm, nhà ở, đi lại và năng lượng. Khi giá tăng nhanh hơn thu nhập, như hiện nay, người lao động thực chất bị giảm lương theo giá trị thực.
Thất nghiệp là câu chuyện của người mất việc. Lạm phát là câu chuyện của mọi hóa đơn.
Học giả nói gì về cuộc tranh luận lạm phát hay thất nghiệp?
Lạm phát cao đôi khi là cái giá của việc duy trì thất nghiệp thấp và tăng trưởng mạnh, nhưng không phải ai cũng nhìn nhận như vậy. Một nghiên cứu năm 2024 của Stefanie Stantcheva tại Đại học Harvard cho thấy rất ít người nhận ra các “mối liên hệ tích cực hoặc sự đánh đổi” của giá cả tăng. Bà viết: “Thay vào đó, lạm phát chủ yếu gắn với các tác động tiêu cực về kinh tế và xã hội, khiến nó trở thành ưu tiên cao cho hành động chính sách.”
Các nghiên cứu khác đưa ra những kết quả khác nhau:
- Về tín nhiệm chính trị: nghiên cứu năm 2019 của Joseph Macri và Bahram Adrangi cho thấy khi thất nghiệp tăng 1 điểm phần trăm, xác suất tổng thống nhận đánh giá tích cực giảm 3 điểm phần trăm. Với lạm phát tăng 1 điểm phần trăm, mức giảm là 7 điểm phần trăm.
- Về phúc lợi cá nhân: nghiên cứu năm 2022 của Lina El-Jahel, Robert MacCulloch và Hamed Shafiee kết luận thất nghiệp tăng 1 điểm phần trăm gây hại nặng hơn khoảng sáu lần so với lạm phát tăng cùng mức đối với mức độ hài lòng chung, và tới 13 lần đối với tâm trạng hằng ngày.
- Về nhóm dân cư: David Blanchflower, giáo sư Đại học Dartmouth và cựu thành viên ban chính sách Ngân hàng Anh, từ lâu cho rằng thất nghiệp có hại hơn lạm phát. Ông nhận thấy phụ nữ, người lớn tuổi và người có trình độ học vấn thấp lo ngại thất nghiệp hơn, trong khi người trẻ và người có học vấn cao lo ngại lạm phát hơn. Các nghiên cứu của ông cho thấy thất nghiệp tăng 1 điểm phần trăm làm giảm hạnh phúc nhiều gấp tới sáu lần so với lạm phát tăng cùng mức.
Ông cùng đồng tác giả đã tóm lược năm 2014: “Nói gọn lại, thất nghiệp gây tổn thương nhiều hơn lạm phát.” Về mặt chính trị, cử tri Mỹ năm 2026 dường như không đồng tình.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.
***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656
