Giới chức Thái Lan đang đẩy mạnh trấn áp các “doanh nghiệp bình phong” do người nước ngoài, đặc biệt là người Trung Quốc, nhưng lại do các cá nhân quốc tịch Thái Lan đứng tên.

Ông Thanwa, 53 tuổi, được thừa kế trang trại dừa do cha của ông gầy dựng từ ba thập niên trước. Trang trại của ông rộng 48.000 mét vuông, có hơn 1.000 gốc dừa. Thế nhưng, những năm gần đây, ông Thanwa luôn thua lỗ, nhất là từ khoảng năm 2024 khi hàng loạt đầu mối thương lái thu mua có quan hệ mật thiết với oanh nghiệp Trung Quốc xuất hiện. Giá dừa bắt đầu lao dốc từ đó, hiện mỗi trái chỉ còn bán được với giá 3 baht, khoảng hơn 2.400 đồng – chưa đầy một phần ba so với trước.

Thương lái Trung Quốc “lũng đoạn” thị trường

Nhờ nắm giữ các kênh tiêu thụ tại thị trường đại lục, các công ty Trung Quốc đã chiếm ưu thế áp đảo trong chuỗi cung ứng và ép giá thu mua dừa xuống mức chạm đáy.

Theo luật pháp Thái Lan, những doanh nghiệp có từ 50% vốn nước ngoài trở lên được tính là công ty nước ngoài. Các đơn vị này bị nghiêm cấm tham gia vào ngành nông nghiệp hoặc mua quyền sử dụng đất.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã lách luật bằng cách mượn người Thái đứng tên, nhưng người Trung Quốc vẫn giữ quyền chi phối dù công ty hoạt động như một doanh nghiệp nội địa Thái Lan. Thông qua các doanh nghiệp bình phong này, phía Trung Quốc tiến hành thu mưa các trang trại trồng dừa.

“Tình trạng đội lốt này đã tồn tại lâu nay, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia trên cả ba phương diện: xã hội, kinh tế và thương mại quốc tế”, ông Poonpong Naiyanapakorn, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp thuộc Bộ Thương mại Thái Lan trả lời bằng văn bản với Nikkei Asia.

Bộ Thương mại Thái Lan đã bắt đầu tiến hành điều tra 15 công ty có liên quan đến Trung Quốc do nghi ngờ vi phạm các quy định về đầu tư nước ngoài. Danh tính của một vài doanh nghiệp trong số này cũng đã được công bố.

Không chỉ dừng lại ở cáo buộc hoạt động kinh doanh bất hợp pháp, nhiều đơn vị còn có hành vi khai gian lợi nhuận và trốn thuế. Hồi đầu tháng 3-2026, The Nation, Bangkok Post và các báo khác của Thái Lan đã trích dẫn các quan chức Thái Lan rằng thương lái Trung Quốc đang “lũng đoạn” thị trường dừa Thái Lan. Chi nhánh tỉnh Ratchaburi của Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (TIF) cảnh báo hiện có hơn 200 thương lái trung gian được Trung Quốc hậu thuẫn đang hoạt động tại khu vực Ratchaburi, Nakhon Pathom và Samut Sakhon.

Thực trạng tương tự cũng đang diễn ra trong các ngành dịch vụ và du lịch.

Chính quyền siết chặt quản lý

Vào tháng 4 vừa qua, giới chức nước này đã bổ sung các quy định mới trong thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Theo đó, người nộp hồ sơ bắt buộc phải cung cấp giấy tờ chứng minh công ty không dính líu đến hoạt động cho mượn danh nghĩa đứng tên.

Những trường hợp vi phạm có thể phải đối mặt với mức án lên đến 3 năm tù giam và bị phạt tiền tối đa 1 triệu baht (khoảng 30.600 đô la).

Doanh nghiệp bình phong là vấn đề nhức nhối với kinh tế Thái Lan trong nhiều năm. Tình trạng này càng trầm trọng hơn khi đầu tư từ Trung Quốc gia tăng. Cộng đồng người gốc Hoa đông đảo tại Thái Lan cũng là chất xúc tác cho doanh nghiệp bình phong. Tính đến tháng 11-2025, số lượng giấy phép lao động cấp cho công dân Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi so với 5 năm trước đó, cán mốc 56.202 giấy phép.

Năm ngoái, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Trung Quốc được Thái Lan phê duyệt đã chạm mức kỷ lục 198,1 tỷ baht, tăng 14% so với năm 2024.

Ông Sittipon Laohawanich, nghị sĩ thuộc Đảng Nhân dân đối lập, cho rằng Thái Lan cần phải “sửa đổi luật để áp dụng các hình phạt nghiêm khắc hơn”. Luật sư Takahisa Nagata từ hãng luật  TNY Legal, cho rằng cho rằng số lượng doanh nghiệp bị nghi ngờ hoạt động bất hợp pháp – đặc biệt là các đơn vị liên quan đến Trung Quốc – đã gia tăng trong những năm gần đây và đang trở thành một vấn đề vô cùng nổi cộm.

“Nông nghiệp và các ngành phụ trợ là những lĩnh vực cấm tuyệt đối đối với khối ngoại, bao gồm cả doanh nghiệp Trung Quốc. Trong thời gian tới, các quy định pháp luật nhiều khả năng sẽ còn được siết chặt hơn nữa”, vị luật sư nhận định.

Các nước Đông Nam Á khác như Việt Nam và Campuchia cũng đang có những động thái mạnh nhằm đối phó với các công ty núp bóng này.

Ricky Hồ / BSA Media