Sự thật sẽ khiến bạn NGHĨ LẠI! Doanh nghiệp nhiều tiền không phải là một khoản đầu tư tốt ??

Dữ liệu báo cáo tài chính quý 3 mình phân tích thấy một đặc điểm là đang có rất nhiều doanh nghiệp trên sàn cầm rất nhiều tiền, không nợ vay, không áp lực quá lớn. Đây nổi lên như những khoản đầu tư giá trị hấp dẫn... tuy nhiên cùng thử đặt góc nhìn phản biện vào việc đầu tư giá trị các “Doanh nghiệp nhiều tiền”.

Trước hết ta ôn lại 1 chút khái niệm

Tiền ròng (Net Cash) là lượng tiền mặt thực sự còn lại sau khi đã trừ đi các khoản nợ tài chính. Công thức cơ bản như sau:

Tiền ròng = Tiền và tương đương tiền + Các khoản đầu tư tài chính - Nợ vay tài chính

Ta thường không quan tâm riêng lẻ lượng tiền ròng này mà tính theo:

Tiền ròng / Tổng tài sản => Phản ánh doanh nghiệp quá nhiều tiền! Đơn giản vậy
Tiền ròng / Vốn hóa thị trường => Chỉ báo định giá. Khi tỷ lệ này cao, có thể hàm ý: (1) Doanh nghiệp đang bị thị trường định giá thấp hơn giá trị thanh lý (2) Nhà đầu tư có thể đang “mua tiền mặt với giá chiết khấu”

Theo Peter Lynch trong cuốn One Up on Wall Street nếu tiền ròng chiếm hơn 30% vốn hóa thị trường, thì nhà đầu tư có thể coi doanh nghiệp đó như một cơ hội định giá thấp đáng lưu tâm.

Sau khi biết nền tảng về tiền ròng, vì “đời này kiếm tiền chẳng dễ” ta cần phản biện khuôn mẫu “nhiều tiền = tốt” để nhìn nhận khách quan hơn.

1. Tiền ròng có thể cao vì doanh nghiệp chưa biết làm gì với tiền, chứ không phải vì đang vận hành tốt.

Dù trong đa số trường hợp, cứ có tiền đã là tốt, nhưng không phải tiền nào cũng sinh ra từ hiệu quả kinh doanh tốt.

Có những trường hợp tiền ròng cao là do doanh nghiệp vừa gọi vốn (phát hành cổ phiếu, trái phiếu).

Trong các tình huống này, tiền chưa được triển khai, nên bản chất chưa tạo ra giá trị nào cụ thể => đây là tiền “chờ”, không phản ánh sức khỏe vận hành.

→ Do đó, phân tích nguồn gốc tiền ròng là bước bắt buộc:

Nếu đến từ lợi nhuận giữ lại và dòng tiền kinh doanh dương bền vững, đó là tín hiệu tích cực.
Nếu đến từ gọi vốn/chiếm dụng vốn của khách hàng và đối tác một cách tiêu cực thì sẽ khiến đánh giá vấn đề này chỉ còn “bình thường” không còn là “tốt” nữa

2. Một lượng tiền lớn trong bảng cân đối kế toán không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tự do sử dụng toàn bộ số tiền đó.

Các khoản nợ về tiền đặt cọc, ký quỹ, hoặc khoản thu trước của khách hàng, hay phải trả tiền cho đối tác ... vốn không được trừ trong công thức tiền ròng nhưng vẫn là nghĩa vụ phải hoàn trả hoặc thực hiện dịch vụ trong tương lai.

Ví dụ đa số tiền lại từ “chiếm dụng của đối tác” ... thì ta phải xem xét cả đạo đức và tính hợp lý của một doanh nghiệp dư thừa tiền mà lại “quỵt tiền” đối tác. Chuyện này xảy ra với một công ty bất động sản, họ nợ tiền đơn vị xây dựng... một thời gian sau chính công ty bất động sản đó cũng “gãy” bởi nhiều vấn đề khác bộc lộ về sử dụng vốn và mất uy tín với đối tác.

3. Tiền càng nhiều, rủi ro sử dụng sai càng cao, điều này chắc chưa ai nói với bạn.

Nếu hàng tháng bạn cho con mình 100 nghìn để ăn sáng, mọi chuyện quá bình thường, con bạn tiêu pha hợp lý và ngoan ngoãn. Thử nghĩ số tiền là 100 triệu, bạn đưa cho tiền ăn 3 năm luôn... đứa trẻ sẽ tiêu tiền thế nào ?

Tiền là tài sản có tính thanh khoản cao dễ dùng, nhưng cũng dễ bị sử dụng thiếu hiệu quả hoặc bị thất thoát. Vì vậy có rất nhiều thử thách về quản trị :

Dùng tiền đầu tư sai → thất thoát giá trị. Đã nhiều công ty dùng “tiền chung của xã hội” để đầu tư và gây ra các khoản thất thoát lớn, đó có phải là một ví dụ về công ty nhiều tiền nhưng là khoản đầu tư tệ không ?
Chi tiêu không kiểm soát → lãng phí nguồn lực. Giống trên nhưng mức độ nhẹ hơn, Quỹ Vina Capital từng đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào mua cổ phiếu IPO của một công ty trên sàn và chỉ 1 năm sau quỹ đã phải chất vấn lại công ty ... tại sao anh tiêu hết tiền nhanh thế ???
Rủi ro đạo đức (rút ruột, lợi ích nhóm) → thiệt hại cho cổ đông. Đã quá nhiều bài học về các doanh nghiệp rút tiền ra ngoài qua các “khoản cho vay” hoặc “khoản đầu tư” hoặc “khoản ủy thác” ...

4) Khi doanh nghiệp tích trữ tiền mặt mà không đầu tư phát triển, điều đó có thể hàm ý rằng cơ hội tăng trưởng đã cạn kiệt hoặc ban điều hành không có tầm nhìn chiến lược rõ ràng. Khi đó giá trị cổ phiếu cũng không tăng theo thời gian.

Cuối cùng, Nguyên vẫn cho rằng trong 100 trường hợp thì 98 vẫn là tốt còn 2 sẽ là rất xấu. Vậy ta cùng xét một vài check list cơ bản để đánh giá vấn đề này tránh vào bẫy nhé :

1) Tiền đến từ đâu?

A) Từ hoạt động kinh doanh → tích cực

B) Từ vay/phát hành → cần thận trọng

Có dòng tiền duy trì đều đặn qua nhiều năm không?

2) Mức độ chủ động sử dụng vốn

Có kế hoạch phân bổ vốn rõ ràng trong báo cáo thường niên/ĐHCĐ?
Doanh nghiệp có lịch sử M&A hoặc đầu tư hiệu quả không?

3) Hiệu quả sử dụng tiền

Tỷ lệ ROIC (Lợi nhuận trên vốn đầu tư) có cao không?
Tốc độ tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận có tương xứng với lượng tiền nắm giữ?

4) Rủi ro đạo đức và quản trị

Ban lãnh đạo có minh bạch không?
Có giao dịch với bên liên quan, đầu tư không hợp lý không?

Cre: Trương Đắc Nguyên

PS: Cuối tuần mình có chương trình đào tạo hướng dẫn phân tích, định giá đầu tư dành cho khách hàng Private, mọi người quan tâm inbox cho Đồng hành Trương Đắc Nguyên nhé.

PS2: Dưới đây có bảng các doanh nghiệp nhiều tiền ròng, các bạn xem thử và cho ý kiến nhé

Các doanh nghiệp có nhiều tiền ròng nhất trên sàn chứng khoán trong quý 3 2025 cập nhật tới hôm nay (đã không tính ngành tài chính như ngân hàng chứng khoán)