Bài 1: NHỮNG CÁI "NHẤT" TỪ MỘT VỤ PHÁ SẢN
1) Công ty bị phá sản là một trong hai công ty (đa quốc gia) xây dựng và dịch vụ lớn nhất tại UK;
2) Vụ phá sản này được coi là thất bại lớn nhất trong quản trị doanh nghiệp tại UK trong nhiều thập niên;
3) Đơn vị kiểm toán cho công ty nêu trên là một trong 4 công ty kiểm toán lớn nhất thế giới về quy mô và doanh thu (Big4);
4) Tổng số tiền bồi thường mà đơn vị kiểm toán đang bị kiện cao nhất trong lịch sử ngành kiểm toán.
1) Công ty bị phá sản là một trong hai công ty (đa quốc gia) xây dựng và dịch vụ lớn nhất tại UK
Đó là Carillion, một công ty chuyên về xây dựng, được thành lập vào năm 1999 trên cơ sở chia tách từ Tarmac, một doanh nghiệp được thành lập từ năm 1903 tại UK.
Thông qua một loạt các thương vụ mua bán & sáp nhập, thì tới năm 2016, Carillion đã trở thành một trong hai công ty xây dựng lớn nhất tại UK, khi là nhà thầu cho Dự án Đường sắt cao tốc HS2, là một trong hai nhà cung cấp dịch vụ bảo trì Mạng lưới Đường sắt (Network Rail) lớn nhất UK, đồng thời là đơn vị bảo trì cho khoảng 50.000 nhà cho Bộ Quốc phòng, quản lý gần 900 trường học, và quản lý hệ thống nhiều đường cao tốc và nhà tù tại UK. Tại thời điểm niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Luân Đôn, Carillion có hơn 43,000 lao động (trong đó có gần 19,000 lao động tại UK), doanh thu năm 2016 đạt 5,214 tỷ bảng Anh, lợi nhuần thuần từ hoạt động kinh doanh đạt 129,5 triệu bảng Anh (số liệu từ Wikipedia).
Những quan ngại về tình hình tài chính của Carillon xuất hiện từ đầu năm 2015, khi Carrillion được cho là đã áp dụng chính sách giãn thời hạn thanh toán với các nhà cung cấp, và sử dụng nghiệp vụ bao thanh toán ngược, đồng thời sử dụng đòn bẩy tài chính cao hơn nhiều so với báo cáo. Bên cạnh đó, các khoản nợ của Carillion tăng mạnh qua các năm, và chỉ trong vòng 7 năm (từ 2010 - 2017), khoản nợ của Carillion đã tăng từ gần 100 triệu bảng Anh lên tới gần 1 tỷ bảng Anh. Vào năm 2016, cổ phiếu của Carrilion được coi là cổ phiếu bán khống phổ biến nhất trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Luân Đôn. Ấy vậy, nhưng 6 tháng trước khi chính thức sụp đổ, đội ngũ ban lãnh đạo của Carillion vẫn liên tục khẳng định rằng Công ty này sẽ vượt qua giai đoạn khó khăn và tiếp tục phát triển.
Tuy nhiên, Trading Update (Tạm dịch là Báo cáo hoạt động) của Carillion đã chỉ ra 2 trong số nhiều vấn đề nghiêm trọng, gồm số liệu về tài sản ghi trong báo cáo tài chính năm 2016 bị ghi khống và công ty này không tiến hành chia cổ tức do những khó khăn về tài chính. Bên cạnh đó, kết quả kiểm toán cho thấy giá trị của nhiều Hợp đồng mà Carillion đang thực hiện cũng đều bị ghi khống.
Ghi khống thì cần điều chỉnh nhưng lãnh đạo Carillion vẫn khẳng định Báo cáo tài chính năm 2016 không cần phải điều chỉnh vì những thay đổi về giá trị hợp đồng đã diễn ra sau thời điểm ký phát hành Báo cáo tài chính năm 2016 rồi. Ngay sau đó, giá cổ phiếu của Carillion trên thị trường chứng khoán đã bốc hơi hơn 50% và tất cả các nỗ lực sau đó để cứu Công ty khỏi bờ vực phá sản đều thất bại. Cuối cùng, vào tháng 1 năm 2018, Carillion sụp đổ, để lại khoản nợ khoảng 7 tỷ bảng Anh. Tại thời điểm sụp đổ, Carillion chỉ còn vẻn vẹn 29 triệu bảng Anh trong tài khoản!
2) Vụ phá sản này được coi là thất bại lớn nhất trong quản trị doanh nghiệp tại UK trong nhiều thập niên;
Theo 'The Guardian', việc Carillion sụp đổ được coi là vụ thất bại lớn nhất trong quản trị doanh nghiệp tại UK trong nhiều thập niên, làm ảnh hưởng tới hàng chục nghìn người lao động trên khắp thế giới đồng thời làm gián đoạn và ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhiều hoạt động kinh tế khác. Cụ thể:
- Hơn 3,000 việc làm tại UK bị mất và hơn 75,000 người trong chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng;
- Carillion để lại khoản nợ khổng lồ ước tính 7 tỷ bảng Anh, cao hơn cả doanh thu hằng năm từ hoạt động kinh doanh của nó (5,2 tỷ bảng Anh năm 2016);
- Hơn 450 dự án công của Carillion bị ảnh hưởng nghiêm trọng, trong đó có các dự án quy mô lớn như Dự án Bệnh viện Midlands Metropolitan tại Sandwell (475 triệu bảng Anh); Bệnh viện Hoàng gia Liverpool (335 triệu bảng Anh); Dự án Đường tránh Aberdeen (745 triệu bảng Anh)... Đặc biệt, có cả những dự án ký chỉ sau 21 ngày kể từ ngày Carillion phát đi những cảnh báo về lợi nhuận như Dự án Đường sắt cao tốc HS2 (1,3 tỷ bảng Anh);
- Chính phủ UK tiếp tục phải đầu tư 2 tỷ bảng Anh cho các dự án công để hạn chế ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp tại UK, do 45% doanh thu của doanh nghiệp tại UK đến từ các dự án công.
Tréo ngoe ở chỗ, trong khi công ty đang gặp khó khăn và đứng bên bờ vực phá sản, những lãnh đạo của Carillion vẫn thu về hàng triệu bảng Anh tiền lương, và các chế độ đãi ngộ. Điển hình như Richard Howson - CEO của Carillion, năm 2016, đã thu về 1,5 triệu bảng Anh lương, trong đó có 591.000 bảng Anh là tiền thưởng. Ngay cả khi Carillion đang trong quá trình điều tra, thì ông này vẫn tiếp tục nhận mức lương 660.000 bảng Anh tới tháng 10 năm 2018.
Đây cũng là vụ phá sản lớn nhất mà các Official Receiver (tạm dịch là Quản tài viên) phải xử lý, và số tiền chi trả cho luật sư và kế toán viên tham gia vào quá trình thanh lý tài sản là hơn 70 triệu bảng Anh, trợ cấp thôi việc cho người lao động là khoảng 65 triệu bảng Anh, cộng thêm các chi phí khác nữa, thì tổng chi phí để giải quyết vụ phá sản này là hơn 150 triệu bảng Anh.
3) Đơn vị kiểm toán cho công ty nêu trên là một trong 4 công ty kiểm toán lớn nhất thế giới về quy mô và doanh thu (Big4)
Ngày 4 tháng 2 năm 2022, Quản tài viên đã đệ đơn kiện KPMG (UK), một trong 4 công ty kiểm toán lớn nhất thế giới về quy mô và doanh thu, do đã không chỉ ra được những sai phạm trong báo cáo tài chính của Carillion trong quá trình KPMG cung cấp dịch vụ kiểm toán cho Carillion (chỉ tính riêng từ năm 2014 tới năm 2016).
Quản tài viên cáo buộc KPMG đã không độc lập trong quá trình làm việc với Carillion, và về mặt chuyên môn, KPMG đã không chỉ ra được những vấn đề khả nghi trong các báo cáo tài chính của Carillion. Cụ thể:
- Các báo cáo tài chính của Carillion được lập mà không tuân thủ theo các tiêu chuẩn và chính sách kế toán hiện hành, không tiết lộ các thông tin theo tiêu chuẩn kế toán và không tuân thủ Luật Công ty 2006;
- Không cân đối được doanh thu và chi phí trong các hợp đồng xây dựng dài hạn, và không tuân thủ các tiêu chuẩn kế toán hiện hành, và các chính sách kế toán của Carillion;
- Bất cứ một kiểm toán viên nào có đủ năng lực phù hợp đều có thể phát hiện ra những sai phạm trong báo cáo tài chính của Carillion và có trách nhiệm báo cáo về những sai phạm này.
4) Tổng số tiền mà đơn vị kiểm toán đang bị kiện cao nhất trong lịch sử ngành kiểm toán.
Tổng số tiền mà KPMG bị kiện là 1,3 tỷ bảng Anh (tương đương với khoảng 1,77 tỷ USD) được coi là một trong những vụ kiện có giá trị lớn nhất trong lịch sử ngành kiểm toán thế giới.
KPMG được cho là đơn vị kiểm toán cho Carillion trong suốt 19 năm, thu về tổng cộng 29 triệu bảng Anh phí dịch vụ kiểm toán (the Construction Index), một con số quá khiêm tốn nếu đem so với con số 1,3 tỷ bảng Anh mà KPMG đang bị kiện.
Chưa biết kết quả vụ kiện này sẽ ra sao, nhưng việc KMPG - một công ty kiểm toán thuộc top 4 công ty kiểm toán lớn nhất toàn cầu bị kiện và phải nộp phạt không còn xa lạ ở UK. Ngay trước đó, ngày 19 tháng 1 năm 2022, KPMG đã đồng ý thi hành quyết định xử phạt của Financial Reporting Council (Tạm dịch là Ủy ban Báo cáo Tài chính). Theo đó, KPMG bị phạt 3,01 triệu bảng Anh, còn cá nhân Thành viên Kiểm toán phụ trách, Nicola Quayle, bị phạt 80.050 bảng Anh do những sai sót về nghiệp vụ trong báo cáo tài chính năm 2017 của Conviviality, một doanh nghiệp sở hữu thương hiệu rượu Wine Rack và là một đơn vị bán lẻ thương hiệu rượu hạng sang Bibendum. Trước đó, vào tháng 8 năm 2021, KMPG cũng bị phạt với số tiền lên tới 13 triệu bảng Anh do những sai phạm trong quá trình tư vấn cho giao dịch chuyển nhượng Silentnight - một doanh nghiệp chuyên sản xuất giường ngủ tại UK cho một tập đoàn tư nhân năm 2021.
Và để đủ chân chéo cánh, Delloit, EY và PwC cũng tham gia vào chiếu phạt này. Tại thời điểm hiện nay, khi chưa có phán quyết cuối cùng về vụ kiện 1,3 tỷ bảng Anh đối với KPMG, thì Delloit vẫn đang giữ ngôi vương trong làng án phạt, với mức phạt 15 triệu bảng Anh vào tháng 9 năm 2020. E&Y cũng chẳng vừa khi dính mấy án phạt, ít thì vài trăm nghìn bảng, nhiều thì gần chục triệu bảng Anh. Chưa kể là năm 2020, một nhóm vận động chống tham nhũng tại UK đã kêu gọi Chính phủ UK cấm EY tham gia đấu thầu các dự án công trong vòng 3 năm do những sai phạm của đơn vị kiểm toán này trong những vụ việc trước đó.
Cách đây hơn 20 năm, thế giới từng gọi tên Big5, tức ngoài Big4 hiện nay, còn có thêm một cái tên lớn trong làng kiểm toán nữa, đó là Arthur Andersen. Tuy nhiên, do những bê bối có liên quan tới Enron - một công ty lớn nhất bị phá sản trong lịch sử nước Mỹ, Arthur Andersen đã rớt khỏi xếp hạng Big5 nêu trên. Hơn 20 năm kể từ ngày Enron sụp đổ, người ta vẫn nhắc tới cái tên Enron như một bài học kinh điển về quản trị doanh nghiệp và quản trị tài chính, không chỉ vì sự sụp đổ của Enron - một công ty lớn nhất bị phá sản trong lịch sử nước Mỹ, mà còn vì sự sụp đổ của Arthur Andersen - một trong 5 đế chế kiểm toán lớn nhất thế giới thời bấy giờ, sau gần 90 năm hoạt động.
Với liên tiếp những bê bối trong hành nghề trong thời gian gần đây, liệu Big4 có lại đang đi theo "gót chân A-sin" của Arthur Andersen?
(Bài tiếp theo sẽ đề cập đến các lý do tại sao một công ty lớn như Carillion, mặc dù chưa thể được gọi là "too big to fail" (như vụ của Enron) lại bị sụp đổ, và bài học quản trị doanh nghiệp rút ra từ vụ việc này).
