Malaysia và Campuchia “đặt cược” vào Mỹ: Bước ngoặt mới trong cuộc tái định hình trật tự an ninh kinh tế toàn cầu

Trong chuyến công du châu Á của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cuộc gặp giữa ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc thu hút sự chú ý mạnh mẽ của truyền thông. Tuy nhiên, những biến chuyển mang tính chiến lược sâu rộng hơn lại diễn ra tại Kuala Lumpur.

Tại đây, Mỹ đã ký kết những thỏa thuận thương mại đối ứng với Malaysia và Campuchia, trong đó tích hợp các điều khoản về an ninh kinh tế – một động thái cho thấy Washington đang mở ra hướng đi mới nhằm xây dựng một cấu trúc liên minh kinh tế để đối trọng với Trung Quốc.

Những thỏa thuận này hé lộ điều mà Mỹ nhận thấy: mâu thuẫn lợi ích ngầm giữa Trung Quốc và một bộ phận các quốc gia Đông Nam Á về con đường phát triển kinh tế – và đây là “khe hở” mà Washington đang tận dụng.

An ninh quốc gia được đưa vào trọng tâm của thương mại

Các thỏa thuận Malaysia – Mỹ và Campuchia – Mỹ không còn là những hiệp định thương mại thuần túy. Chúng chính thức hóa sự gắn kết giữa kinh tế và an ninh quốc gia, phản ánh sự hình thành của một cơ chế an ninh kinh tế mới, nơi các lợi ích chiến lược được ưu tiên hơn tự do lưu chuyển hàng hóa và vốn.

Trật tự thương mại toàn cầu dựa trên luật lệ – vốn đặt nền móng bởi các nguyên tắc như “không phân biệt đối xử” và “đối xử tối huệ quốc” – đang dần bị thay thế bằng các công cụ mang tính phòng thủ chiến lược như:

  • Kiểm soát công nghệ lưỡng dụng

  • Sàng lọc đầu tư nước ngoài

  • Thuế quan theo ngành trọng yếu

  • Các chính sách công nghiệp nhằm tăng sức cạnh tranh dài hạn

Mỹ chỉ trích Trung Quốc hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng, nhưng thực tế, hệ thống kiểm soát công nghệ và các biện pháp mà Washington áp dụng từ nhiệm kỳ Trump đầu tiên lại vô tình trở thành “giáo trình phản công” để Bắc Kinh áp dụng ngược lại.

Đông Nam Á trước lựa chọn chiến lược: Cú “đặt cược” lớn

Cuộc cạnh tranh địa kinh tế Mỹ – Trung ngày càng lan rộng và có nguy cơ chia rẽ cấu trúc kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Malaysia và Campuchia lựa chọn liên kết sâu hơn với Mỹ – một quyết định không chỉ mang tính thương mại, mà còn thể hiện một canh bạc chiến lược.

Cả hai quốc gia đều theo đuổi mô hình phát triển dựa trên xuất khẩu:
FDI → nâng cấp năng lực sản xuất → đảm bảo đầu ra từ thị trường lớn → tăng trưởng bền vững.

Vòng tuần hoàn này chỉ có thể vận hành nếu những hàng hóa sản xuất được tiêu thụ tại các thị trường giàu, đặc biệt là Mỹ.

Trong khi Trung Quốc là đối tác phát triển quan trọng, cung cấp vốn và hạ tầng, nhưng Bắc Kinh không thể đảm bảo “đầu ra” cho mô hình phát triển dựa trên xuất khẩu. Là công xưởng lớn nhất thế giới, Trung Quốc còn cạnh tranh trực tiếp với chính các quốc gia này trong phân khúc xuất khẩu hàng tiêu dùng.

Ngược lại, Mỹ – với sự thiếu hụt mang tính cấu trúc về phía cung – lại trở thành mắt xích hoàn thiện vòng tuần hoàn này, đặc biệt đối với hàng tiêu dùng giá rẻ mà bản thân Mỹ khó đưa sản xuất về trong nước.

Chính vì vậy, việc Malaysia và Campuchia gật đầu với các điều khoản an ninh kinh tế của Mỹ cho thấy họ đang nhận diện một mâu thuẫn lợi ích căn bản với Trung Quốc.

Vì sao Malaysia và Campuchia dám “liều”?

Malaysia: Quốc gia trung bình muốn nhảy vọt

Với GDP/người khoảng 12.500 USD, Malaysia đang ở ngưỡng cửa quốc gia thu nhập cao.

Họ đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu – đặc biệt là khâu kiểm thử và đóng gói. Khi đứng trong một lĩnh vực có tính chiến lược cao, lựa chọn đối tác chủ đạo là việc không thể né tránh.

Malaysia tin rằng tiếp cận thị trường Mỹ sẽ giúp họ:

  • thu hút thêm FDI công nghệ cao

  • củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng bán dẫn

  • giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong các lĩnh vực nhạy cảm

Campuchia: Quốc gia thu nhập thấp cần tăng trưởng bằng mọi giá

Với GDP/người chỉ khoảng 2.700 USD, Campuchia đối mặt áp lực lớn về tạo việc làm và thu hút đầu tư.

Một thỏa thuận ưu đãi với Mỹ – dù có thể khiến Trung Quốc không hài lòng – vẫn là canh bạc đáng đánh đổi, bởi:

  • nó giúp Campuchia duy trì vị trí trong phân khúc thấp của chuỗi giá trị toàn cầu

  • thị trường Mỹ mang lại đầu ra ổn định và quy mô đủ lớn

  • Washington quan tâm đến việc hình thành mạng lưới cung ứng “an toàn”, đây là cơ hội của Campuchia

Thách thức: Bắc Kinh có chấp nhận ngồi yên?

Đường đi của Malaysia và Campuchia chắc chắn không bằng phẳng. Những rủi ro lớn bao gồm:

  • Trả đũa kinh tế từ Trung Quốc
    Minh chứng là Canada, sau khi tham gia áp thuế với xe điện Trung Quốc, hiện đang bị Bắc Kinh áp thuế vào nông sản và thủy sản.

  • Rủi ro chính trị từ chính nước Mỹ
    Triết lý “Nước Mỹ trên hết” có thể khiến Washington thay đổi lập trường, nếu những người hoạch định chính sách cho rằng việc mở cửa thị trường làm suy yếu nỗ lực tái công nghiệp hóa tại Mỹ.

  • Cam kết từ các thỏa thuận thương mại đối ứng dưới thời Trump chưa chắc đã được các chính quyền tương lai duy trì

Bức tranh lớn: Một trật tự an ninh kinh tế mới đang hình thành

Dù các thỏa thuận Mỹ – Trung có thể làm dịu tình hình trong ngắn hạn, nhưng cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai siêu cường vẫn sẽ tiếp tục.

Mỹ đang tìm cách thể chế hóa rộng hơn các cơ chế an ninh kinh tế với nhiều đối tác. Trong khi đó, Trung Quốc triển khai các chiến lược phản công riêng, từ kiểm soát khoáng sản quan trọng đến mở rộng ảnh hưởng thương mại ở các thị trường đang phát triển.

Những thỏa thuận giữa Mỹ – Malaysia và Mỹ – Campuchia, dù vẻ ngoài đơn giản, lại đánh dấu:

✦ Sự thoái trào của trật tự thương mại cũ

✦ Sự nổi lên của một trật tự an ninh kinh tế mới do các cân nhắc chiến lược dẫn dắt

✦ Bước khởi đầu cho sự phân cực chuỗi cung ứng toàn cầu

..............................................

Liên hệ tư vấn đầu tư hàng hoá phái sinh: 0327.555.026