Với gạo trắng Thái Lan tăng vọt 20% chỉ trong một tháng, mức tăng lớn nhất trong 16 năm dữ liệu, và UBS đặt xác suất El Niño kéo dài đến đầu năm 2027 ở mức 96%, hệ thống lương thực toàn cầu đang bước vào giai đoạn căng thẳng chưa từng thấy kể từ siêu chu kỳ hàng hóa năm 2022. Cú sốc phân bón xuất phát từ xung đột Trung Đông đã bắt đầu lan qua các chuỗi cung ứng. Cú sốc thời tiết thì chưa ập đến. Nhưng khi nó đến, những hệ quả cấp hai đối với lạm phát châu Á, an ninh lương thực các thị trường mới nổi và thị trường hàng hóa có thể rất nghiêm trọng.
Hai cú sốc độc lập đang tiến về phía nhau theo hướng va chạm trực diện, và thị trường vẫn chưa định giá đầy đủ cho điểm giao thoa đó. Cú sốc thứ nhất, làn sóng tăng giá phân bón và năng lượng bắt nguồn từ xung đột vùng Vịnh cùng sự gián đoạn sản xuất amoniac và urê tại Trung Đông, đã có thể đo lường được qua giá lương thực khắp châu Á. Cú sốc thứ hai, sự kiện El Niño xác suất cao mà các nhà khí hậu học hiện đặt gần mức chắc chắn cho giai đoạn tháng 12 năm 2026 đến tháng 2 năm 2027, vẫn chưa kịp tàn phá bất kỳ vụ mùa nào. Cửa sổ thời gian đó đang thu hẹp nhanh chóng.
Dữ liệu từ thị trường hàng hóa tuần này không để lại nhiều chỗ cho sự lạc quan. Gạo trắng Thái Lan, chuẩn giá tham chiếu cho loại ngũ cốc nuôi sống khoảng một nửa dân số thế giới, tăng 20% chỉ trong tháng 5, mức tăng tháng lớn nhất trong bộ dữ liệu trải dài từ năm 2008. Hợp đồng tương lai gạo tại Chicago xác nhận xu hướng này, tăng thêm 15% trong cùng kỳ. Đây không phải những thị trường mỏng, đầu cơ. Chúng là cơ chế định giá vận hành thực tế cho an ninh lương thực toàn bộ Nam và Đông Nam Á, và hành vi của chúng đang kể một câu chuyện mà các chỉ số lạm phát chính thức mới chỉ bắt đầu phản ánh.
"Cú sốc phân bón từ Trung Đông đang lan qua chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu đúng lúc rủi ro El Niño gia tăng, tạo ra tiềm năng bùng nổ lạm phát trên toàn châu Á vào cuối năm nay và sang năm 2027."
Một báo cáo được công bố trong tuần này bởi nhóm phân tích UBS do Leigha Miyata dẫn đầu đã hệ thống hóa khuôn khổ rủi ro đang được xây dựng trên thị trường hàng hóa suốt nhiều tháng qua. Nhóm UBS xác nhận rằng cơ chế truyền dẫn phân bón, theo đó chi phí urê và amoniac tăng cao đẩy giá thành sản xuất nông nghiệp lên, rồi từ đó thẩm thấu vào kinh tế vụ mùa và cuối cùng vào giá bán lẻ, hiện đang hoạt động tích cực trong các chuỗi cung ứng thực phẩm khu vực. Giá urê vẫn cao hơn 23% so với mức trước xung đột dù đã điều chỉnh từ đỉnh tháng 4, và nhóm hóa chất UBS cảnh báo rằng sự thắt chặt cấu trúc từ hạn chế thương mại và sản xuất bị kìm hãm sẽ tiếp tục đẩy giá cao hơn đường chi phí lịch sử xuyên suốt năm 2027.
Riêng biến động phân bón thôi đã có thể kiểm soát được. Điều khiến thời điểm hiện tại thực sự đáng báo động với các nhà phân tích chuỗi cung ứng là sự trùng hợp chính xác về mặt thời gian với cửa sổ xác suất El Niño. Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ hiện đặt khả năng El Niño xuất hiện trong giai đoạn tháng 5 đến tháng 7 năm 2026 ở mức 82%. Đối với giai đoạn tháng 12 năm 2026 đến tháng 2 năm 2027, đúng lúc các vụ mùa trọng yếu tại Nam và Đông Nam Á đang được gieo trồng và chín muồi, xác suất đó tăng lên 96%. Các mô hình khí hậu lịch sử gắn liền với El Niño bao gồm điều kiện nóng hơn và khô hơn trên toàn bộ Indonesia, Ấn Độ, Philippines và phần lớn lục địa Đông Nam Á, trùng khớp trực tiếp với các vành đai nông nghiệp đông dân nhất và phụ thuộc lương thực nhất thế giới.
Dữ liệu lạm phát đã bắt đầu dịch chuyển. Chỉ số Giá Lương Thực FAO bình quân đạt 130,7 điểm vào tháng 4 năm 2026, mức tăng tháng thứ ba liên tiếp, và đang chạy cao hơn 2% so với cùng kỳ năm ngoái. Mức tăng này được dẫn dắt bởi dầu thực vật, thịt và ngũ cốc, chính xác là những nhóm nhạy cảm nhất với chi phí đầu vào phân bón và gián đoạn năng suất do thời tiết. Đáng chú ý hơn là các số liệu cấp quốc gia từ châu Á. Lạm phát Philippines tăng tốc từ 3,9% trong tháng 3 lên 7,1% trong tháng 4, một diễn biến khiến các dự báo đồng thuận bị bất ngờ. Thái Lan chuyển từ giảm phát vào tháng 3 sang lạm phát 2,9% trong tháng 4. Đây không phải những dao động từ từ. Chúng là những bước nhảy vọt phi tuyến, và chúng đang xảy ra trước khi bất kỳ sự kiện thời tiết El Niño nào kịp ảnh hưởng đến một vụ mùa.
Nhật Bản, được bảo vệ bởi sự can thiệp chính sách mạnh mẽ của chính phủ và lực kéo giảm phát cấu trúc của nền kinh tế nội địa, cho đến nay vẫn là ngoại lệ. Nhưng ngay cả ở đó, nhóm UBS lưu ý rằng CPI toàn quốc tháng 5 dự kiến sẽ nhích lên 1,5%, với lạm phát thực phẩm vẫn duy trì trên 4% so với cùng kỳ. Giá bao bì nhựa tại Nhật được ghi nhận tăng 20 đến 30%, và chi phí vận tải tăng cao được kỳ vọng sẽ xuất hiện trong dữ liệu giá thực phẩm những tháng tới. Bộ đệm đang mỏng dần, và đang tiếp tục bào mòn.
Đối với các nhà đầu tư và quản lý rủi ro, báo cáo UBS lập bản đồ các rủi ro cấp hai với độ chi tiết đáng chú ý. Trong nhóm hàng hóa mềm, nhóm phân tích nhấn mạnh đường là loại đặc biệt dễ tổn thương: một sự gián đoạn mùa mưa Ấn Độ theo kiểu lịch sử của các năm El Niño có thể làm giảm sản lượng đường từ 3 đến 8 triệu tấn mỗi năm, kích hoạt đợt tăng giá mạnh trên nền cân bằng toàn cầu đã thắt chặt và các vị thế bán khống đầu cơ lớn, vốn sẽ khuếch đại bất kỳ đợt siết chặt nguồn cung nào. Hợp đồng tương lai ngô kỳ hạn 2026 và 2027 đã tăng khoảng 4 đến 5% kể từ khi xung đột Iran bùng phát, phát tín hiệu rằng các tham gia thị trường đang bắt đầu định giá rủi ro nguồn cung kỳ hạn, dù chưa đầy đủ.
Ngoài thị trường nông nghiệp, những hệ lụy năng lượng của một siêu El Niño mang trọng lượng lạm phát riêng của chúng. Nhiệt độ cực đoan trên toàn châu Á sẽ đẩy nhu cầu điện tăng mạnh, đặc biệt cho làm mát công nghiệp, đúng vào thời điểm sản lượng thủy điện tại Mỹ Latin và một phần châu Phi có thể bị sụt giảm do gián đoạn lượng mưa liên quan đến El Niño. Kết quả thuần là sự thắt chặt cấu trúc trên thị trường than nhiệt giao biển, bổ sung thêm một lớp chi phí đầu vào cho hệ thống sản xuất công nghiệp và lương thực vốn đã chịu áp lực từ giá dầu diesel và phân bón cao. Các vòng phản hồi giữa năng lượng, nông nghiệp và chi phí vận tải không tuyến tính. Chúng cộng hưởng và khuếch đại lẫn nhau.
Chiều cạnh sức khỏe cộng đồng bổ sung thêm một lớp phức tạp cho bức tranh rủi ro. Điều kiện El Niño trong lịch sử gắn liền với các đợt bùng phát bệnh lây qua muỗi, nổi bật nhất là sốt xuất huyết, tại khu vực châu Á nhiệt đới và cận nhiệt đới. Giai đoạn El Niño 2023/24 trùng với kỷ lục 6,6 triệu ca sốt xuất huyết chỉ riêng tại Brazil. Một đợt bùng phát tương tự trên toàn Đông Nam Á sẽ gây áp lực lên hệ thống y tế, làm giảm năng suất lao động tại các vùng nông nghiệp, và thêm chiều cạnh bất ổn xã hội vào một động lực lạm phát lương thực vốn đã nhạy cảm về mặt chính trị với các chính phủ trong khu vực.
Khung thời gian cho những tác động phía cung căng thẳng nhất vẫn còn bị hoãn lại phần nào. Nhóm UBS xác định giai đoạn tháng 9 năm 2026 đến tháng 4 năm 2027 là cửa sổ mà điều kiện hạn hán do El Niño có thể ảnh hưởng đáng kể đến vụ mùa Nam và Đông Nam Á, và tháng 4 năm 2027 là thời điểm toàn bộ mức tăng chi phí phân bón bắt đầu thẩm thấu vào kinh tế diện tích gieo trồng và năng suất. Các chính phủ vẫn còn năng lực triển khai kiểm soát giá, hạn chế xuất khẩu và các biện pháp trợ cấp để điều tiết quá trình truyền dẫn ngắn hạn vào giá tiêu dùng, và một số đã làm vậy. Nhưng can thiệp chỉ có thể phân phối lại gánh nặng, không thể xóa bỏ hạn chế cung căn bản.
Điều mà thị trường đang đối mặt, vì thế, là một sự kiện rủi ro phức hợp đang diễn ra trên nhiều đường chân trời thời gian. Làn sóng thứ nhất, lạm phát chi phí do phân bón, đã được truyền dẫn qua các chuẩn gạo và ngô ngắn hạn, đang diễn ra. Làn sóng thứ hai, gián đoạn thời tiết El Niño tại các vùng sản xuất trọng yếu của châu Á, gần như chắc chắn về mặt thống kê và còn khoảng ba đến sáu tháng nữa đến tác động vụ mùa đầu tiên. Làn sóng thứ ba, hiệu ứng cộng hưởng đầy đủ của chi phí đầu vào tăng cao gặp năng suất giảm, được khoanh vùng vào nửa đầu năm 2027. Mỗi làn sóng đều có ý nghĩa riêng của nó. Sự chồng lấn của chúng, nếu vật chất hóa theo xác suất hiện tại cho thấy, sẽ đại diện cho một cú sốc lạm phát lương thực không có tiền lệ trong lịch sử hiện đại ngoài đợt siêu tăng giá hàng hóa hậu đại dịch giai đoạn 2021 đến 2022. Sự khác biệt lần này là thế giới bước vào cú sốc với ít dư địa chính sách hơn, mức nợ hiện hữu cao hơn, và một bối cảnh địa chính trị khiến phản ứng phối hợp phía cung khó đạt được hơn đáng kể.
Thị trường gạo đã hiểu điều này. Câu hỏi là liệu phần còn lại của hệ thống tài chính có đang lắng nghe hay không.
----------------------------------
Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...
Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.
Mobile/zalo: 033 796 8866
