Đọc đề án đưa trường Hanoi - Amsterdam lên chuẩn quốc tế tôi vừa vui và vừa buồn.
Vui vì lãnh đạo nhà nước đã thật sự quan tâm đến việc phát triển và cạnh tranh của một trường phổ thông danh tiếng và dám chi những khoản đầu tư lớn. Đây là một bước đột phá trong tư duy. Xin cảm ơn Lãnh đạo Thành phố Hà Nội đã có quyết sách lớn như vậy.
Nhưng tôi buồn vì Đề án vẫn còn quá khiêm tốn về tầm nhìn. KPI/OKRs mà Đề án đưa ra thực ra là những OKRs của 15-20 năm về trước. Những KPI/OKRs hiện giờ mà Thành phố đặt ra thì Trường đã đạt hết rồi, thậm chí còn vượt khá xa.
Danh tiếng của Trường HN-Amsterdam hiện nay đã tới các trường đại học lớn trên thế giới và được hội đồng tuyển sinh của các trường đánh giá rất cao. Chất lượng học sinh của Trường đã tiệm cận ngang với các trường phổ thông lớn trên thế giới, chứ đừng nói đến các trường quốc tế bình thường (Các trường quốc tế ấy không có cửa cạnh tranh với Trường HN-Amsterdam. Đặt Trường ngang hàng với các trường quốc tế chung chung thực ra lại là một sự hạ cấp đau lòng, chứ không phải là một sự khích lệ hay mục tiêu lớn lao gì).
Do vậy, nếu đã đầu tư và phát triển Trường HN-Amsterdam thì nên có một tầm nhìn khác. Mạnh bạo hơn. Quyết liệt hơn. Và đáng làm hơn. Như tầm nhìn phát triển đất nước hiện giờ.
Trong 20-30 năm tới, cạnh tranh quốc gia sẽ ngày càng là cạnh tranh về nhân tài. Việt Nam sẽ đi xa hơn rất nhiều nếu có những trường học thật sự đẳng cấp để đào tạo ra những lớp lãnh đạo xuất sắc. Một trường như HN-Amsterdam, nếu được trao đúng cơ chế và đặt đúng tham vọng, hoàn toàn có thể trở thành một ngôi trường như vậy.
Nếu tôi được tham vấn thì tôi sẽ tham vấn (và muốn) tầm nhìn và OKRs của Trường HN-Amsterdam trong 25 năm tới như sau:
1. BENCHMARK(so sánh) để học hỏi
a) Brooklyn Technical High School, The Bronx High School of Science ở New York, Hoa Kỳ (các trường công)
b). Phillips Andover Academy hay Phillips Exeter Academy ở Hoa Kỳ (các trường tư)
c) Tỷ lệ nhận học khoảng 8%, trong đó 3% là từ xét duyệt hồ sơ và 5% là từ thi cạnh tranh
Lý do: Đây là những trường phổ thông rất nổi tiếng của Hoa Kỳ. Trường HN-Amsterdam phải sánh ngang với những trường công lập và tư thục danh tiếng nhất Hoa Kỳ chứ không phải chỉ là quốc tế chung chung.
Trường cũng không nên tuyển học sinh chỉ hoàn toàn từ thi cạnh tranh vì cần có sự đa dạng: thể thao, nghệ thuật, con em các gia đình có truyền thống chính trị, doanh nghiệp, học thuật hoặc nghệ thuật.
Xét duyệt hồ sơ không có nghĩa là đặc quyền, mà là để tuyển những học sinh thật sự xuất sắc về thể thao, nghệ thuật, nghiên cứu, lãnh đạo xã hội hoặc có những thành tích đặc biệt ngoài thi cử — những cá nhân có khả năng tạo ảnh hưởng lớn, đóng góp cho xã hội và quay lại đóng góp cho trường về dài hạn.
2. OKRs VỀ GIẢNG VIÊN
a) 100% giảng viên full-time có bằng thạc sĩ trở lên;
b) 80% có bằng tiến sĩ, trong đó 80% bằng tiến sĩ từ các trường đại học top 100 trên thế giới và top 50 tại Hoa Kỳ;
c) 20% giảng viên còn lại là vận động viên cấp quốc gia hoặc nghệ sĩ ưu tú;
d) Có thể nêu rõ luôn tên các trường đại học mà trường HN-Amsterdam muốn giảng viên tốt nghiệp tiến sĩ ở đó như: Harvard, Yale, MIT, Stanford, NYU, Caltech, U. Chicago, Oxford, Cambridge, Tsinghua, Peking University;
d) Lương của giáo viên/giảng viên trường HN-Amsterdam cao gấp 3 lần lương giáo viên/giảng viên trường ngoài. Ví dụ, nếu lương giáo viên trung bình là 30 triệu thì lương giáo viên trường HN-Amsterdam phải ở mức khoảng 90 triệu;
e) Trong số giảng viên thỉnh giảng phải có doanh nhân xuất sắc, nghệ sĩ nổi tiếng, và vận động viên thể thao đỉnh cao.
Lý do: Chất lượng giảng viên phải cao hẳn thì mới có học sinh xuất sắc và mới thu hút được giáo viên xuất sắc. Chúng ta không thể dùng cơm-chấm-cơm mãi được. Muốn có giáo viên phổ thông đẳng cấp thế giới thì chúng ta phải trả mức lương cạnh tranh với khu vực đại học và doanh nghiệp.
Lương giảng viên trường HN-Ams phải cao để họ sẵn sàng từ bỏ cơ hội và danh tiếng làm giảng viên đại học để về dạy phổ thông. Đồng thời, lương cao để hạn chế việc giáo viên trường đi dạy thêm, kiếm thêm, nhằm giúp họ toàn tâm toàn ý với việc dạy và nâng đỡ học sinh.
3. OKRs VỀ BAN LÃNH ĐẠO TRƯỜNG
a) 100% lãnh đạo từ cấp hiệu phó trở lên phải có bằng tiến sĩ và từng đi tu nghiệp ở nước ngoài
b) Lãnh đạo trường phải được công nhận tầm quốc gia và vùng về trình độ và tầm nhìn lớn, dám nghĩ, dám làm và không sợ thách thức. Hơn nữa, một trường như HN-Amsterdam muốn bứt phá thì Hiệu trưởng phải có đủ vị thế chính trị và ảnh hưởng trong hệ thống để bảo vệ những định hướng lớn của trường.
Hiệu trưởng cần được bổ nhiệm ít nhất theo mô hình (5+5) năm và phải trải qua một quá trình xét tuyển cực kỳ chặt chẽ.
c) Trường phải có Hội đồng Cố vấn (Advisory Board) hoặc Hội đồng Tín thác (Board of Trustees, nếu luật Việt Nam cho phép) gồm những con người kiệt xuất về học thuật, chính trị, và kinh doanh. Hội đồng này sẽ hoạt động giống như Board of Trustees của các trường phi lợi nhuận bên Mỹ. Chủ tịch Hội đồng nên là một chính trị gia tầm Tứ trụ đã nghỉ hưu và được tôn trọng khi còn đương nhiệm
Lý do: Một ngôi trường xuất sắc thì phải có những lãnh đạo xuất sắc và có thời gian để triển khai các định hướng của mình. Trường cần một Hiệu trưởng kiệt xuất và một Chủ tịch Hội đồng có tầm ảnh hưởng và network mạnh mẽ. Việc chính của Chủ tịch Hội đồng là đi gây quỹ cho Trường, bảo vệ và giúp đỡ trường qua các mối quan hệ của mình.
4. OKRs VỀ THÀNH CÔNG CỦA CỰU SINH VIÊN
Trường HN-Amsterdam không nên chỉ đặt mục tiêu tạo ra học sinh giỏi, mà phải đặt mục tiêu đào tạo ra những cá nhân có khả năng bước lên đỉnh cao thực sự của chính trị, quản trị quốc gia, khoa học và kinh doanh.
Ví dụ, trong vòng 25 năm tới, trường HN-Amsterdam sẽ có những sinh viên như sau:
a) 5 người là Uỷ viên Bộ Chính trị, trong đó phải có ít nhất 1 người vào tứ trụ
b) 25 chính trị gia cấp Bộ trưởng
c) 50 chính trị gia cấp Thứ trưởng
d) 3 tỷ phú USD trong các ngành phi bất động sản và không dùng tài nguyên tự nhiên như công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, y tế, hàng tiêu dùng nhanh, sản xuất, nông nghiệp (là những ngành tạo giá trị gia tăng)
e) 100 triệu phú với tài sản từ 100 triệu USD trở lên trong bất kể ngành nào
f) Ít nhất 300 cựu sinh viên quốc tế xuất sắc và trở thành lãnh đạo doanh nghiệp hoặc chính trị gia tại quốc gia của họ
Lý do: Trường HN-Amsterdam tuy rất thành công (đặc biệt là về học thuật) nhưng từ khi thành lập tới giờ (hình như) vẫn chưa có ai thực sự lên tới đỉnh cao của chính trị và kinh doanh.
Có lẽ chúng ta phải thay đổi cách dạy — vốn còn khá an toàn và kinh viện — thì mới tạo ra được những nhân tố đột phá trong chính trường và thương trường.
Trường cần có những cá nhân thật sự xuất sắc để quay lại đóng góp cho trường và xây dựng danh tiếng vượt trội. Đồng thời, sự hiện diện của các cựu sinh viên thành công xuất sắc sẽ tạo hiệu ứng thu hút học sinh giỏi xuất sắc tham gia học.
5. OKRs VỀ ĐÓNG GÓP TÀI CHÍNH CHO TRƯỜNG:
a) Trường phải thành lập được Ban Gây Quỹ/Ban Cố vấn/Hội đồng Cố vấn tương đương với Board of Trustees của các trường phi lợi nhuận lớn trên thế giới;
b) Có tôn chỉ và cương lĩnh rõ ràng để gây quỹ;
c) Trường HN-Amsterdam có quỹ riêng (Endowment) đạt ít nhất 100 triệu USD trong vòng 25 năm tới do các cựu học sinh và các nhà hảo tâm đóng góp;
d). Trường có nguồn thu từ học phí của học sinh quốc tế và các khoản đóng góp tự nguyện (tối thiểu phải được 10 triệu USD/năm) (ví dụ 300 học sinh đóng phí mỗi học sinh đóng 35K/năm);
Lý do: Một ngôi trường thành công phải là một ngôi trường thành công về tài chính. Trường phải có nguồn ngân sách dồi dào để tài trợ cho các chương trình, cấp học bổng cho học sinh và tài trợ các dự án/chương trình thi đấu của học sinh.
Không có tổ chức hay thể chế giáo dục đẳng cấp thế giới nào sống hoàn toàn bằng ngân sách nhà nước.
Trường cũng phải đủ hiểu biết và đủ dũng cảm để gây quỹ. Hiện giờ chắc không ai dám làm điều này và phần lớn lãnh đạo đều muốn làm theo hướng an toàn.
6. OKRs VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH:
a). Trường được quyền thu học phí (tự nguyện) với học sinh con nhà khá giả và học sinh quốc tế. Mức học phí trung bình khoảng 20.000-40.000 USD/năm. Lưu ý: đây phải là cơ chế tự nguyện;
b) Trường tự hoạt động được (self-sustaining) mà không phụ thuộc vào ngân sách nhà nước;
c) Ngân sách nhà nước chỉ chiếm khoảng 20% kinh phí hoạt động của trường;
Lý do: Trường cần có nguồn tài chính độc lập và ổn định. Hiện giờ trường vẫn dựa quá nhiều vào ngân sách nhà nước cho đầu tư cơ sở vật chất và con người nên mọi thay đổi thường rất chậm. Cứ xem hiện trạng cơ sở vật chất đang xuống cấp của trường thì đủ biết.
7. OKRs VỀ THÀNH PHẦN SINH VIÊN VÀ ĐẦU RA:
a) Học sinh của trường HN-Amsterdam đến từ cả nước, chứ không chỉ giới hạn ở Hà Nội;
b) Ít nhất 20% học sinh phải là học sinh quốc tế xuất sắc đến từ nguồn học bổng của trường hoặc con em các gia đình khá giả, chính trị gia và doanh nhân trên thế giới;
c). Học sinh trường HN-Amsterdam phải trở thành nguồn tuyển cho các trường đại học danh tiếng nhất thế giới. Ví dụ, mỗi năm trường phải có ít nhất: i) 50 học sinh được nhận vào top 50 các trường đại học hàng đầu của Hoa Kỳ; ii) 10 học sinh vào Tsinghua University và Peking University; iii) 10 học sinh vào Oxford, Cambridge, LSE. (Những số trên không được tính trùng lặp.)
Lý do: Chỉ nên đặt OKRs thật cao cho đầu ra. Hiện giờ sinh viên trường đã đủ trình độ được nhận học vào các trường ĐH quốc tế nói chung rồi.
Không nên đưa yếu tố học bổng là thước đo của thành công, đấy là tư duy của “con nhà nghèo” thời bao cấp, vì chỉ cần được nhận đã là danh giá rồi. (Trường ĐH tốt nào trên thế giới, đặc biệt là ở Hoa Kỳ cũng sẽ cho học bổng nếu sinh viên không trả nổi). Việt Nam 25 năm nữa sẽ thành nước khá giả và chúng ta không nên bám mãi vào việc cứ phải đi xin tiền mới học.
8. OKRS VỀ CƠ SỞ VẬT CHẤT VÀ THỂ THAO:
a) Trường luôn được bảo trì tốt với chuẩn quốc tế, và rộng ít nhất 50ha với các tiêu chuẩn sau: Sân bóng đá; Sân bóng rổ; Sân golf 9 lỗ; Bể bơi chuẩn Olympic; Sân tennis; Khu nghệ thuật đa năng; Hệ thống câu lạc bộ;
b) Mỗi năm trường có ít nhất 10 giải quốc gia về thể thao với các đội tuyển thể thao của trường đứng trong top 5 của Việt Nam;
c) Mỗi năm trường có ít nhất 20 học sinh được nhận học bổng thể thao tại các trường đại học Mỹ, trong đó có ít nhất 5 học sinh vào Division 1;
d) Trường HN-Amsterdam phải trở thành một trong những nguồn cung cấp vận động viên học sinh - sinh viên lớn nhất cả nước cho SEA Games, ASIAD và Olympic (ví dụ đóng góp khoảng 10% số lượng vận động viên).
Lý do: Hiện giờ học sinh trường HN-Amsterdam vẫn chưa mạnh về thể thao. Theo quan sát hạn hẹp của tôi thì các bạn vẫn ưu tiên nhiều cho việc học hơn là chơi thể thao. Trường cần mạnh hơn về phát triển thể chất và khuyến khích thể thao đỉnh cao.
Hiện giờ khuôn viên trường HN-Amsterdam gọi là lớn so với các trường công ở Việt Nam, nhưng vẫn còn quá nhỏ nếu so với các trường phổ thông lớn trên thế giới.
9. OKRs VỀ ĐẦU TƯ CHO HỌC THUẬT VÀ NGHIÊN CỨU
1. Trường phải có các phòng lab về hoá học, vật lý, sinh học và AI hiện đại tương đương với các trường đại học top 100 ở Mỹ;
2. Trường phải có các AI Lab, Innovation Hub, Entrepreneur Hub và các chương trình nghiên cứu ứng dụng để học sinh học cách hợp tác với doanh nghiệp, các trường đại học hàng đầu thế giới và môi trường nghiên cứu thực tế từ rất sớm;
3. Mỗi năm trường phải có ít nhất 5 giải thưởng quốc tế và 20 giải thưởng quốc gia thực sự;
4. Mỗi năm học sinh trường phải đăng được ít nhất 10 bài báo nghiên cứu cùng giảng viên — nghiên cứu thực sự chứ không chỉ đứng tên. Các bài báo phải được đăng ở các tạp chí được công nhận quốc tế;
Với thương hiệu cực lớn của trường HN-Amsterdam, tôi hoàn toàn tin những OKRs trên là khả thi. Chỉ cần có cơ chế và thể chế phù hợp thì hoàn toàn triển khai được.
Cái quý và đáng giá nhất của một tổ chức giáo dục là thương hiệu. Trường Ams đã có một thương hiệu cực kỳ khủng rồi. Việc sử dụng thương hiệu này để hiện thực hoá những điều trên cuối cùng vẫn nằm trong tay những lãnh đạo có tầm nhìn và khả năng triển khai.
Xin chúc Thành phố Hà Nội và trường HN-Amsterdam sớm đạt được những ước vọng lớn hơn thế.
Với tư cách là một Amser, đó là ước mơ lớn của tôi với trường. Và cũng là lý do vì sao chúng tôi vẫn luôn cố gắng xây dựng các hệ thống giáo dục của mình theo những định hướng như vậy.)
