Một buổi chiều năm 2015, bên hông quán cà phê Highlands Nhà Hát Lớn (Hà Nội), giám đốc một quỹ đầu tư danh tiếng hẹn gặp thành viên HĐQT Hòa Phát. Ngồi nóng chỗ, cục tức xả ra:
- Các ông đang làm cái qoái gì vậy
Sự bức xúc có lý. Quỹ đầu tư nọ vừa phát hiện tập đoàn xuất hiện một công ty nông nghiệp nhưng cá nhân đứng tên. Là cổ đông, bạn học, bị qua mặt sao không bức xúc: Chơi chiêu rút ruột công ty?
Câu trả lời sau đó xua tan mọi hoài nghi: “Này cậu. Mỗi năm Hòa Phát cầm 5-6.000 tỷ tiền mặt. Bất động sản thì có chu kỳ. Chúng tớ phải làm gì? Nhìn đi nhìn lại có ngành nông nghiệp có nhu cầu lớn, ổn định. Có thể tổ chức theo quy mô công nghiệp. “Chúng tớ” thử!”
Hòa Phát không chắc thắng nên chọn đánh du kích kiểu cá nhân. Cửa thắng thì đưa vào tập đoàn. Thua thì khoanh vùng thiệt hại, không ảnh hưởng gì đến cổ đông. Năm 2016, công ty Nông nghiệp Hòa Phát ra đời. Lợi nhuận năm 2025 vừa qua đút túi 1.600 tỷ- phép thử thành cỗ máy in tiền mặt.
“Chúng tớ” là nhóm 7 người bạn học, các cựu sinh viên ĐHKT Quốc Dân Hà Nội. Họ lập nên Hòa Phát từ đầu thập niên 1990. Ngày thường gắn bó kinh doanh, ngày lễ tụ tập như đại gia đình. Hai người nổi bật nhất là chủ tịch Trần Đình Long (1961) và phó chủ tịch Trần Tuấn Dương (1963). 5 người còn lại: Doãn Gia Cường, Nguyễn Mạnh Tuấn, Hoàng Quang Việt, Nguyễn Ngọc Quang, Tạ Quang Tuấn.
Các sinh viên kinh tế đi buôn đầu thập niên 1990 nhưng cuối cùng lại trở thành các nhà sản xuất công nghiệp nặng có số má: Hòa Phát là nhà sản xuất thép lớn nhất Đông Nam Á. Sản phẩm trải dài từ việc tự chủ từ phôi thép, sản xuất thép nguội cán nóng HRC, thép ống, tôn mạ, thép xây dựng cho tới các loại thép chất lượng cao: thép vỏ container, thép đương ray xe lửa... Công ty sở hữu đội tàu nhập khẩu quặng sắt và than coke và đang xin khai thác mỏ sắt Thạch Kê-Hà Tĩnh.
Tháng 5.2026, Hiệp hội Thép thế giới công bố Việt Nam lọt tốp 10 quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới. Hòa Phát là cái tên dẫn dắt chính tạo ra thứ hạng này. Công suất 11 triệu tấn, Hòa Phát chiếm 44,7% tổng công suất Việt Nam, xếp trên doanh nghiệp nhà nước Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSteel) hay công ty nước ngoài Formosa. Quy mô công ty vượt trội so với các đối thủ trong khu vực công suất 3-5 triệu tấn.
Trong ĐHCĐ mới đây, khi cổ đông hỏi về sự xuất hiện của VinMetal, thành viên Vingroup, ông Trần Đình Long nói: “Ai ra thị trường cũng được nhưng cạnh tranh với Hòa Phát à, khó đấy!”
Đầu thập niên 1990, khi nhóm 7 người khởi nghiệp Việt Nam thiếu thốn đủ bề. Hà Nội cũ kỹ cựa mình thay đổi. Họ kinh doanh máy móc xây dựng và thiết bị cầm tay của Bosch, Makita...- nhu cầu khá lớn thời mở cửa. Một lần, đi mua bàn ghế văn phòng, có mấy chục cái, lựa mãi không đủ bộ, họ phát hiện ra khoảng trống trên thị trường đồ văn phòng. Hòa Phát bước chân vào ngành nội thất công sở như vậy. Làm một thời gian, mua nhiều ống thép để sản xuất, họ bật ra câu hỏi: Làm ống thép đơn giản, sao không thử? Nhà máy sản xuất ống thép ra đời.
Hoạt động một thời gian họ nhận ra thị trường thép xây dựng mới là miếng bánh khổng lồ: Nhà máy Thép Hòa Phát Hải Dương được xây dựng năm 2007. Làm thép xây dựng, họ canh cánh câu hỏi sao cứ phải nhập khẩu thép HRC từ anh bạn láng giềng? Khi tập đoàn Tata (Ấn Độ) rút khỏi dự án Dung Quất năm 2016, Hòa Phát chớp cơ hội, xin thế vai. Sau 6 năm xây dựng (2019-2024) tổ hợp nhà máy thép Hòa Phát Dung Quất vốn đầu tư 7 tỷ USD đưa Hòa Phát thành ông vua thép khu vực.
Ban đầu, khi ông Trần Đình Long làm thép, một doanh nhân nổi tiếng, người bạn thân tỏ ra lo lắng “có trách nhiệm”: “Ông Long làm cái gì cũng đúng nhưng bước vào làm thép thì sai. Không biết ông ấy ‘bị làm sao’ mà đâm đầu vào cái món này?” Lo lắng này có lý vì ngành thép vốn đầu tư lớn, yêu cầu hội tụ cả kinh nghiệm lẫn kỹ thuật. Thép giá rẻ Trung Quốc một thời làm mưa làm gió trên thị trường Việt Nam đẩy nhiều công ty vào con đường phá sản. Hòa Phát vẫn quyết tâm thực hiện vì xác định “nhu cầu thị trường lớn.” Cạnh tranh ư? Không ngại, sân nhà là của mình, khó quá thì đi chậm chắc từng bước như chiếc xe lu!
Không có sự thành công qua đêm. Kinh doanh có những ngả rẽ và bắt buộc phải chọn đúng. Ngày đầu, Hòa Phát bước chân vào ngành thép, nhiều doanh nghiệp cùng ngành chỉ sử dụng máy móc thiết bị Đài Loan và Trung Quốc cho rẻ thì cách đây 25 năm công ty chơi lớn bỏ ra 8 triệu USD nhập dây chuyền từ Danieli (Ý). Đắt xắt ra miếng, khoản đầu tư đắt đỏ vào thời điểm đó nhưng tạo ra lợi thế cạnh tranh về sản phẩm trong dài hạn.
Sản xuất thép có hai công nghệ chính. 20 năm trước Pomina “ông vua thép” với 35% thị phần sử dụng công nghệ hồ quang (EAF) - con đường luyện kim dùng thép phế và điện. Hòa Phát chọn công nghệ lò thổi ô xi (BOF) dùng quặng sắt, than coke, lò cao- yêu cầu đầu tư lớn, chuỗi sản xuất sâu hơn. Theo thời gian, Hòa Phát đi lên thì Pomina đi xuống – khác biệt lớn nhất ở giá thành. Hiện tại, thị phần Hòa Phát 35-40% trong khi từ 35% Pomina rơi xuống còn 2-3%. Thứ hạng hai bên đảo ngược hoàn toàn sau khoảng 15 năm!
40 năm trước, các cựu sinh viên kinh tế không biết gì về máy móc xây dựng nhưng sau đó không lâu kinh doanh sản phẩm này. 30 năm trước họ không biết ngành nội thất văn phòng nhưng sau đó cực kỳ thành công với thương hiệu nội thất văn phòng Hòa Phát. 20 năm trước họ không biết làm thép xây dựng nhưng bây giờ trở thành ông vua khu vực. 10 năm trước họ chưa làm được thép HRC nhưng hiện tại ở cửa trên với Formosa. 5 năm trước họ bắt tay vào nghiên cứu thép kỹ thuật cao và bây giờ tự tin có thể làm được thép đường ray xe lửa.
Con đường “zero to hero” của tỷ phú Trần Đình Long gói gọn trong vài nguyên tắc:
1. Chỉ làm những gì thị trường có nhu cầu- lấp vào những khoảng trống;
2. Tiến chậm và chắc – “nguyên tắc chiếc xe lu” nổi tiếng
3. Đã làm thì làm ở quy mô công nghiệp để cạnh tranh ở quy mô lớn.
4. Rút lui linh hoạt khỏi các mảng kinh doanh hiệu quả không tương xứng với công sức để dồn toàn lực cho các hoạt động kinh doanh hiệu quả nhất.
Chẳng hạn, công ty từ bỏ hoạt động bán máy thiết bị cầm tay vì kinh doanh không còn hiệu quả. Thoái vốn khỏi mảng nội thất để tập trung cho “quả đấm thép.” Có những dây chuyền bán lỗ theo giá phế liệu vì kinh doanh không phù hợp.
Mới đây, cái tên Hòa Phát cùng THACO xuất hiện trong dự án Trục Đại lộ Cảnh quan Sông Hồng. Trong lĩnh vực bất động sản, Hòa Phát từng phát triển dự án chung cư Mandarin Garden. Năm 2020, tập đoàn tái cấu trúc thành lập riêng công ty bất động sản. Nhìn từ bên ngoài dường như chưa có gì chuyển động sau 6 năm. Thực tế, Hòa Phát không ngừng mở rộng quỹ đất nhưng muốn tìm công thức kinh doanh tối ưu tốt hơn cách “phân lô bán nền” của nhiều nhà phát triển bất động sản chuyên nghiệp hiện tại. Điểm mạnh và cũng là điểm yếu. Họ mang tư duy công nghiệp vào bất động sản, ngược chiều việc mang tư duy bất động sản đi phát triển công nghiệp
Sau tất cả những ngả rẽ và bước ngoặt, với sự mở rộng của Hòa Phát, chủ tịch Trần Đình Long nhìn thấy không chỉ nhu cầu thép, nông nghiệp hay bất động sản, tất cả từ logic nhu cầu rất thật của một đất nước đang lớn lên: “Nếu coi đất nước Việt Nam là một cơ thể thì Hòa Phát là một tế bào. Sự phát triển của Hòa Phát cũng như ngành thép dựa trên nhu cầu của một đất nước đang phát triển. Ở trong môi trường như thế nên mình có điều kiện để phát triển.”
----------------
Nguồn: Omega Money
https://www.facebook.com/share/p/18o9xjj3dv/
