Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chuẩn bị hội đàm tuần này bên lề Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến, một câu hỏi lớn đang treo lơ lửng trên thị trường nông sản: liệu Bắc Kinh có thực hiện được cam kết mua hàng tỷ USD nông sản Mỹ trong năm 2026 hay không. Đây là cuộc gặp thứ ba giữa hai nhà lãnh đạo trong năm nay, nhưng nhiều nhà phân tích cho rằng câu trả lời nghiêng về hướng tiêu cực.
Thỏa thuận tháng 9 vẫn chưa được thực thi
Hồi tháng 9, hai bên nhất trí giảm thuế đối với hàng loạt sản phẩm nông nghiệp. Gần hai tháng sau, các đợt cắt giảm đó vẫn chưa có hiệu lực. Trong khi đó, vị thế đàm phán của ông Trump được dự báo suy yếu do thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ và bê bối liên quan đến Nvidia. Cùng với cuộc chiến tại Iran, các vấn đề này nhiều khả năng sẽ chiếm phần lớn thời lượng của cuộc gặp, đẩy nông sản xuống thứ tự ưu tiên thấp hơn.
Giới phân tích nhìn chung tỏ ra hoài nghi. Ben Buckner của AgResource cho rằng xác suất Trung Quốc hoàn thành mục tiêu là khá thấp, và khuyên không nên kỳ vọng Bắc Kinh mua ngô hay lúa mì Mỹ trong 30 ngày tới.
Hai cam kết, hai số phận khác nhau
Cần phân biệt rõ hai cam kết riêng biệt, vì kết quả của chúng đang đi theo hai hướng.
Cam kết đậu tương 25 triệu tấn đang gần về đích. Theo ước tính của AgResource, Trung Quốc đã mua gần hết chỉ tiêu này, chỉ còn thiếu khoảng 4 triệu tấn. Các nhà nhập khẩu quốc doanh vẫn đều đặn mua đậu tương Mỹ, kể cả ở mức giá cao hơn thị trường. Vladimir Zinkovski của S&P Global Energy nhận định hành vi này cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng trả giá cao hơn thị trường cho nông sản Mỹ khi có cân nhắc thương mại tổng thể.
Cam kết bổ sung 17 tỷ USD nông sản đang gặp khó. Bên ngoài đậu tương, hoạt động mua bán gần như không có tiến triển. Đến hết tháng 9, lượng ngô và lúa mì Mỹ mà Trung Quốc mua chỉ bằng một phần nhỏ so với giai đoạn trước năm 2025, theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA). Niên vụ 2026-27 hiện chưa ghi nhận đơn hàng ngô hay lúa mì Mỹ nào cho thị trường Trung Quốc.
Điều khiến vấn đề thêm mơ hồ là bản thân cam kết này. Bắc Kinh chưa bao giờ chính thức xác nhận thỏa thuận 17 tỷ USD do Nhà Trắng công bố hồi tháng 5, và nội dung cụ thể cũng không rõ ràng. Phía Mỹ cho biết mục tiêu được tính theo tỷ lệ cho năm 2026 nhưng không nêu rõ mức cụ thể hay thời điểm bắt đầu tính. Việc có thể được gia hạn thời gian thực hiện là khả năng được nhắc đến, nhưng điều đó cũng đồng nghĩa mục tiêu sẽ không thể hoàn tất trong năm nay.
Vì sao Trung Quốc thiếu động lực mua
Các lý do mang tính kinh tế thương mại nhiều hơn là chính trị.
Thứ nhất, nhu cầu trong nước yếu. Kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại đã kéo giảm lượng mua ngũ cốc so với đỉnh vài năm trước. Giá lợn hơi thấp, ngành chủ lực kéo nhu cầu thức ăn chăn nuôi nhập khẩu, khiến Trung Quốc ít có động cơ mua nguồn cung đắt hơn từ Mỹ.
Thứ hai, nguồn cung nội địa dồi dào. Các vụ ngô kỷ lục liên tiếp tại Trung Quốc, cộng với nguồn cung cao lương và lúa mạch thoải mái, hạn chế nhu cầu nhập khẩu ngô, theo ông Zinkovski.
Thứ ba, Trung Quốc đang đa dạng hóa nguồn cung. Gần đây Bắc Kinh quay sang Pháp và Argentina để mua lúa mì và ngô, và sang Brazil để mua bã rượu khô (DDGS) và cao lương.
Thứ tư, thuế quan vẫn là rào cản. Trong khi các nhà nhập khẩu nhà nước mua đậu tương theo định hướng chính sách, các thương nhân tư nhân đứng ngoài vì mức thuế khiến hàng Mỹ không cạnh tranh được về giá. Theo ông Zinkovski, khu vực tư nhân khó đóng góp đáng kể vào mục tiêu 17 tỷ USD khi thuế hiện hành còn nguyên.
Thịt bò là ví dụ rõ nét về khoảng cách giữa việc mở cửa thị trường và dòng thương mại thực tế. Trung Quốc đã gia hạn giấy phép cho hàng trăm nhà máy thịt bò Mỹ hồi tháng 5, nhưng lượng xuất khẩu hầu như chưa phục hồi do giá bò Mỹ tăng mạnh và nhu cầu Trung Quốc yếu.
Áp lực kép lên nông dân và thị trường hàng hóa
Với nông dân Mỹ, việc thiếu tiến triển là một nỗi thất vọng đáng kể. Sau nhiều năm trì trệ, họ đã kỳ vọng thỏa thuận này sẽ giúp ổn định thị trường, nhưng niềm tin vào thương mại Mỹ-Trung đang phai nhạt.
Các số liệu thị trường phản ánh rõ áp lực này. Chỉ số Bloomberg Grains Spot Subindex đang dao động gần mức thấp nhất kể từ tháng 7. Trong khi đó, chi phí đầu vào tăng vọt do xung đột Iran đẩy giá nhiên liệu và phân bón lên cao. Mùa vụ đậu tương kỷ lục và vụ ngô bội thu khiến khả năng phục hồi giá phụ thuộc ngày càng nhiều vào cầu.
Tỷ giá cũng đang bất lợi. Đồng USD mạnh lên, trong khi đồng real của Brazil và đồng rúp của Nga yếu đi, khiến hàng hóa Mỹ đắt hơn tương đối so với đối thủ cạnh tranh. Mike Zuzolo của Global Commodity Analytics and Consulting mô tả vị thế của nước Mỹ trên thị trường là người bán cuối cùng, tức là nguồn cung chỉ được lựa chọn khi các nguồn rẻ hơn đã cạn.
Ngoài ra, ngay cả với ngô, Hiệp hội Nông dân trồng ngô Quốc gia Mỹ cho biết thị trường hiện chưa định giá kỳ vọng mua lớn từ Trung Quốc, do các điều khoản còn mù mờ.
Tia sáng hạn chế từ bàn đàm phán thuế
Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn ảm đạm. Tại phiên họp đầu tiên của hội đồng thương mại mới hôm thứ Sáu, hai nước đã thảo luận về cơ chế giảm thuế đối ứng quy mô 30 tỷ USD đổi 30 tỷ USD, cùng các vấn đề thương mại nông sản. Những bước đi này có thể dẫn tới việc cuối cùng thực thi các đợt cắt giảm thuế và thúc đẩy Trung Quốc mua thêm nông sản Mỹ ngoài đậu tương.
Bộ Thương mại Trung Quốc cũng đã bày tỏ sự cởi mở với việc tăng mua nông sản Mỹ, với điều kiện hai bên thực hiện thỏa thuận giảm thuế đối ứng. Randy Place của Hightower Report đánh giá việc Bắc Kinh công khai gắn mua hàng với việc dỡ bỏ thuế là tín hiệu tích cực. Darin Friedrichs của Sitonia Consulting cũng cho rằng bất kỳ tiến triển nào về thuế hoặc mua hàng ngoài đậu tương đều có lợi cho quan hệ Mỹ-Trung, dù không đạt mục tiêu.
Nhận định: Thị trường nên định giá điều gì?
Từ góc độ đầu tư, có ba điểm đáng cân nhắc.
Thứ nhất, việc hụt mục tiêu 17 tỷ USD khó làm trật đường ray quan hệ thương mại tổng thể , nhưng sẽ gây khó khăn cho việc phục hồi giá ngũ cốc vốn đang yếu. Kịch bản cơ sở hợp lý là cam kết được kéo dài thời hạn thay vì bị hủy.
Thứ hai, động lực mua của Trung Quốc mang tính chính trị nhiều hơn thương mại. Việc các doanh nghiệp nhà nước chấp nhận mua với giá cao hơn thị trường cho thấy dòng mua có thể bật tăng nhanh nếu có tiến triển ngoại giao, nhưng cũng có thể cạn nhanh nếu căng thẳng leo thang. Điều này khiến nhu cầu từ Trung Quốc trở thành biến số khó dự báo bằng các mô hình cung cầu thuần túy.
Thứ ba, rủi ro chi phí đầu vào và tỷ giá tạo thêm áp lực lên biên lợi nhuận của nông dân và các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị nông nghiệp Mỹ, trong khi triển vọng giá bán chưa có chất xúc tác rõ ràng.
Những điểm cần theo dõi gồm kết quả hội đàm tại Thâm Quyến, thời điểm thực thi các đợt cắt giảm thuế đã thỏa thuận từ tháng 9, các đơn hàng ngô và lúa mì Mỹ cho niên vụ 2026-27, và diễn biến của hội đồng thương mại Mỹ-Trung. Nếu không có bất kỳ yếu tố nào trong số này chuyển biến, nông sản Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục phụ thuộc vào đậu tương, trong khi các mặt hàng còn lại phải cạnh tranh trực diện với nguồn cung rẻ hơn từ Nam Mỹ và châu Âu.
--------------------------------------------
Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...
Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.
Mobile/zalo: 033 796 8866
THAM GIA ROOM HÀNG HOÁ - VĨ MÔ